islom dini manbalari, aqidaviy maktablari va ularning hozirgi davrdagi ahamiyati

DOCX 15 sahifa 48,1 KB Bepul yuklash

15 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 48,1 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 15

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 15

6-mavzu. islom dini manbalari, aqidaviy maktablari va ularning hozirgi davrdagi ahamiyati qurʼon, hadis, fiqh, aqida ilmlarining shakllanish tarixi. qurʼon, sura va oyat tushunchalarining maʼnosi, qurʼonshunoslikning shakllanishi va rivojlanishi. hadis tushunchasining mohiyati, hadislarning turlari va tasnifi. buyuk muhaddislarning hayoti va ijodi. oʻzbekistonda hadisshunoslikning rivoji. sunniylik va shialik yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi va ular eʼtiqodidagi farqlar. moturidiylik va ashʼariylik maktablari. kalom falsafasi. esxatologiyaning mohiyati: qiyomat va oxirat dunyosi. noanʼanaviy eʼtiqodlar: xorijiya, muʼtaziliya, qarmatiya harakatlari. 1. калом илми. «калом» сўзи араб тилида гап, суҳбат, тил, сўзлашув, нутқ ва баён маъноларини англатади. истилоҳий маънода эса, мусулмон кишининг эътиқоди, ақидаси ва дунёқарашини белгилаб берадиган таълимотга айтилади. бошқача айтганда, балоғатга етган кишининг эътиқоди, имон келтириши, ислом динининг талаблари шаклида тасдиқлаши шаръий эътиқодий ҳукмларга айтилади. ислом таълимоти бўйича барча пайғамбарларнинг аллоҳга имон келтиришга даъватлари энг асосий вазифалари деб қаралган. шундай бўлса-да, уларнинг тутган шариат йўллари турлича бўлганини алоҳида таъкидлаш керак. ислом таълимотини муҳаммад (алайҳис-салом)дан бевосита саҳобийлар ўрганиб, ўзларидан …

2 / 15

мавзуни, яъни ақида илмини ўрганиш ва тадқиқ этишга қаратилган. «ал-фиқҳ ал-акбар» атамасини биринчи бўлиб имом абу ҳанифа қўллаб, айни шу мавзуга бағишлаб бир рисола ёзади. чунончи, «фиқҳ» сўзи бирор нарсани ҳар томонлама ўрганиб, унинг дақиқ қирраларигача фаҳмлаб етиш маъносини билдиради. шунингдек, намоз, рўза, ҳаж, никоҳ ва бошқа амалий ҳукмларни ўрганувчи илмни ҳам фиқҳ деб аталади. шунинг учун ақидавий масалаларни ўрганувчи илмни «ал-фиқҳ ал-акбар», яъни «катта фиқҳ», амалий фиқҳ ни эса кичик фиқҳ деб юритиладиган бўлган. яна бир «усул ад-дин»да шариат ва диндан олинган эътиқодий ҳукмларни ўрганилиб, диндаги асл ҳукмларни тадқиқ этилади. бир қатор олимлар шу ном остида ўз китобларни таълиф этганлар. «тавҳид» илмида аллоҳнинг ягоналигини ва унинг сифатларини ўрганишга эътибор берилади. бу илм асосида аллоҳ таолони яккаю ягона деб билиб, унинг сифатларини шарҳлаб тушунтиришга кўпроқ аҳамият берилади. зеро, мусулмон киши ақида борасида ўзига зарур бўлган дастлабки билимга эга бўлиши керак. бу дастлабки илм аллоҳ таолонинг ваҳдонияти, яъни яккаю ягоналигига имон …

3 / 15

мусулмон олимлар ўз асарларида соф ва мустаҳкам эътиқод ҳеч қачон ўзгаришга учрамаслигини таъкидлаб ўтганлар. чунончи, аллоҳ таолонинг яккаю ягоналиги, фаришталар, жаннат ва дўзахга имон келтириш каби эътиқодга оид қарашлар замон ва маконга қараб ҳеч қачон ўзгармайди. инсон ақидаси тўғри бўлмаса унинг инсоний фазилатлари ҳам тўғри ҳисобланмайди. шу нуқтаи назардан айтиш керакки, мусулмон кишининг тутган ақидаси пок бўлса, унинг тутган йўли ҳам тўғри бўлади, қилган барча амаллари ижобат бўлади ва бандалик туфайли содир этган баъзи гуноҳлари афв этилади. бироқ кишининг ақидаси соф бўлмаса, унда бирон хатолик бўлса, тутган йўли ҳам нотўғри бўлади, ҳаёт давомида қилган амаллари беҳуда кетади. ақида илми ислом динининг асосини ташкил этади. шу боис ҳам сўфи аллоҳёр: ақида билмаган шайтона элдур, агар минг йил амал деб қилса, елдур! -деб, бу илмнинг аҳамиятига алоҳида ишора қилган эди. ушбу ҳикматли байт бугунги кунгача ўз қадрини сақлаб келмоқда. эътиқоди бузуқ кишилар тарихда ҳам, ҳозирда ҳам шайтонга эл бўлиб, унга эргашиб, унинг …

4 / 15

иқса, ақидани билувчи кишилар олдингига нисбатан анча камайиб, соф ақидавий қарашларга қарши турли ботил ғояларни илгари сурган фирқа ва тоифаларнинг тарқалиши авж олди. улар ўзларининг исломга ёт бўлган фикр ва қарашлари, эътиқодларини оммага тарқатиб, тўғри ақидани нотўғри талқин қилиш йўлидан бордилар. шунингдек, янги эгалланган юртлардаги халқларнинг исломдан олдинги диний қарашлари ва фалсафалари, ўз тушунчалари ва тафаккур йўллари мавжуд бўлган. шу сабабдан уларнинг ислом таълимотини тушуниб олишлари жуда қийин кечганига тарихий далиллар гувоҳлик беради. бинобарин, қуръон оятлари ва ҳадисларни баъзи вақтларда ўзларининг исломдан олдинги таълимотлари андозасига солиш ҳолатлари учрайди. ислом динига ёт бўлган турли гуруҳ ва жамоаларнинг уни бузиб талқин қилиш натижасида уларга раддия сифатида олимлар калом, яъни ақида илмига асос солдилар. шу тариқа бу илм тури мусулмонлар учун зарур соҳага айланди. зеро, ҳар бир мусулмон тўғри ақидани билиши шарт деб ҳисобланадиган бўлди. машҳур мутакаллим олим саъдуддин тафтазоний «мақосид ат-толибин» асарида: «калом илми диний ақоид усулларини ишончли далиллар асосида англашни ўргатадиган …

5 / 15

г шубҳа ва гумонларидан ҳимоя қилиш. 2. мотуридийлик ва ашъарийлик. мутакаллимлар қуръон оятлари, ҳадислар ва саҳобийларнинг тутган йўли асосида ақида масалаларини муфассал баён этиб берганлар. ақида борасида фаолият олиб борган олимлар орасида абу мансур мотуридий ва абул ҳасан ашъарий алоҳида ўрин эгаллайди. бу олимлар аҳли сунна вал жамоа ақидаси бўйича имом деб тан олиндилар. «аҳли сунна вал жамоа» тўрт фиқҳий мазҳабдан бирига амал қилиб келаётган бўлсалар, ақидавий масалада мотуридийлик ва ашъарийликнинг ақидавий таълимига асосланади. бунга кўра, ҳанафий мазҳаби мотуридийлик, моликий, шофеий ва ҳанбалий мазҳаби ашъарийлик таълимотида деб қаралади. шу ўринда бу икки мактаб вакиллари ҳақида бироз маълумот бериб ўтиш ўринлидир. мотуридийлик ақидавий мактаб асосчиси буюк калом имоми ва факиҳ абу мансур муҳаммад ибн муҳаммад ибн маҳмуд ҳанафий мотуридий самарқандий (853-944) бўлиб, у асли самарқанднинг мотурид қишлоғида (ҳозирги жомбой туманида жойлашган) дунёга келган ва тахаллуси шу қишлоққа нисбатан олинган. абу мансур мотуридий дастлабки таълимни ўз қишлоғида олиб, кейинчалик — 96 — …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 15 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"islom dini manbalari, aqidaviy maktablari va ularning hozirgi davrdagi ahamiyati" haqida

6-mavzu. islom dini manbalari, aqidaviy maktablari va ularning hozirgi davrdagi ahamiyati qurʼon, hadis, fiqh, aqida ilmlarining shakllanish tarixi. qurʼon, sura va oyat tushunchalarining maʼnosi, qurʼonshunoslikning shakllanishi va rivojlanishi. hadis tushunchasining mohiyati, hadislarning turlari va tasnifi. buyuk muhaddislarning hayoti va ijodi. oʻzbekistonda hadisshunoslikning rivoji. sunniylik va shialik yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi va ular eʼtiqodidagi farqlar. moturidiylik va ashʼariylik maktablari. kalom falsafasi. esxatologiyaning mohiyati: qiyomat va oxirat dunyosi. noanʼanaviy eʼtiqodlar: xorijiya, muʼtaziliya, qarmatiya harakatlari. 1. калом илми. «калом» сўзи араб тилида гап, суҳбат, тил, сўзлашув, нутқ ва баён маъноларини англатади. истилоҳий маънода эса, мусулмон кишинин...

Bu fayl DOCX formatida 15 sahifadan iborat (48,1 KB). "islom dini manbalari, aqidaviy maktablari va ularning hozirgi davrdagi ahamiyati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: islom dini manbalari, aqidaviy … DOCX 15 sahifa Bepul yuklash Telegram