buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi

PPTX 32 pages 3.6 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.6 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

презентация powerpoint 4-mavzu. buddaviylik dini reja: 1. buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi 2. buddaviylikning tarqalishi va buddaviylik ta’limoti 3. o‘zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qaratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon buddaviylik manbalari 1. buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi buddaviylikning kelib chiqishi. diniy–falsafiy ta’limot sifatida vujudga kelgan buddaviylik bugungi kunda e’tiqod qiluvchilar soniga ko‘ra, xristianlik, islom dinidan keyingi o‘rinda turadigan jahon dinlaridan biri hisoblanadi. buddaviylik milodning i asrida xitoyga tarqalgan bo‘lsa, iv asrda koreyaga, vi asrda yaponiyaga, vii asrda tibetga yoyildi. shunday bo‘lsa–da, xii–xvi asrlarda mo‘g‘ulistonga, xvi–xvii asrlarda buryatiya va tuvaga, xix–xx asrlarda amerika va yevropa qit’asiga kirib bordi. xii–xiii asrlarda hindistonning shimoliy hududida boburiylar sulolasi xukmronligi o‘rnatilishi va islomning tarqalishi, qolgan hududlarda hinduiylik dinining to‘la qaror topishi natijasida buddaviylik o‘zi paydo bo‘lgan vatani hindistondan siqib chiqarilganini alohida qayd etish lozim. buddaviylik miloddan avvalgi vi–v asrlarda shimoliy hindistonda vujudga keldi. bu davrga kelib ko‘p xudolikka asoslangan vedachilik, braxmanlik, jaynizm yangi ijtimoiy …

2 / 32

kan miqdordagi matnlarni o‘z ichiga olgan tripitakaning bir necha variantlari mavjud. ularning ichidan eng mashhuri va keng qo‘llaniladigani xinayana yo‘nalishiga mansub “pali qonunlari” (tripitakaning nomlaridan biri) hisoblanadi. buddaviylikni din yoki falsafa, mafkura yoki madaniyat qonunlari to‘plami yoki hayot tarzi deb baholash mumkin. buddaviylik asoschisi haqida habar beruvchi folklor va badiiy adabiyotlar uni siddxardxa gautama, shakyamuni, budda, tadxagata, djinna, bxagavan kabi ismlar bilan zikr etadilar. bu ismlarning ma'nolari quyidagicha: siddxardxa - shaxsiy ismi, gautama - urug‘ ismi, shakyamuni - shaklar yoki shakiya qabilasidan chiqqan donishmand, budda - nurlangan, tadxagata - shunday qilib, shunday ketgan, djina - g‘olib, bxagavan - tantana qiluvchi. bu ismlar ichida eng mashhuri budda ismi bo‘lib, uning ismidan dinga buddaviylik nomi berilgan. buddaviylik qadimiy hind diniy-falsafiy ta’limotlari ta’sirida shakllanganini alohida qayd etish lozim. buddaviylikda o‘sha davrda ham ustuvor bo‘lgan kasta tizimi va unda ruhoniylarning boshqalardan ustunligi haqidagi qarashlar va amaliyot ham inkor qilingan. bular buddaning “o‘zingga ozor yetmasin …

3 / 32

im o‘rin egallaydi. budda ta’limotiga ko‘ra, olam uch bosqichli bo‘lib, uning birinchisi – eng yuqori mutlaq osoyishtalik hukm suradigan “nirvana” (sanskritcha – so‘lish, o‘chish) olamidir. unda inson barcha tashvishlardan xalos bo‘ladi, hech bir istak–xohish, ehtiroslarga o‘rin qolmaydi. “nirvana”da ruh – “sansara” (sanskritcha – kezish, ko‘chib yurish, o‘zgarish) kishanlaridan to‘la ozod bo‘lib, oliy maqomga erishadi. buddaning shogirdlari yer yuzida birinchi rohiblar, keyinchalik rohibalar jamoasi – “sangha”ni (bungacha ayollar ibodatxonaga jalb etilmagan) tashkil etdilar. imperator ashoka davrida “txeri–gatxa” (sanskritcha – “rohibalar qo‘shig‘i”) nomli tartib–qoidalar va axloqiy me’yorlar kitobi yozilishi esa bu jarayonni yanada mustahkamladi. umuminsoniy g‘oyalarning targ‘ib etilishi hamda har bir millatning budda ta’limotini o‘z tilida o‘qib–o‘rganishi mumkinligi buddaviylikning turli hududlarga tarqalishiga zamin yaratgan. milodning birinchi asrlarida buddaviylik butunlay boshqacha tus oladi. budda ilohiylashtirilib, xudo darajasiga ko‘tariladi va unga sig‘iniladi. budda bilim orqali azob–uqubatlardan qutulish mumkinligini uqtirgan. buddaviy donishmandlar fikricha, har bir inson juda ko‘p ezgu va yaxshi ishlar qilish orqali buddaga …

4 / 32

o‘lini ko‘rsata oladigan odam bo‘lgan. budda mil. avv. 563 yilda tug‘ilib, 483 yilda vafot etgan. siddxardxa shakya qabilasining podshosi shuddxodananing o‘g‘li edi. uning saroyi ximolay tog‘lari etagida kapilavasti degan qishloqda bo‘lgan (hozirda nepal hududida). onasi - malika mayya. podshoh o‘g‘lini orzu havaslar og‘ushida tarbiyalab, uni hech bir kamchiliksiz katta qiladi. siddxardxa ulg‘ayib qo‘shni podshohlardan birining qizi yashadxaraga uylanadi va o‘g‘il ko‘rib, unga raxula deb ism qo‘yadi. tarixiy manbalarning dalolat berishicha buddaviylikning asoschisi shahzoda siddxardxa vafot etgandan so‘ng budda -"haqiqatga erishgan" deb atalgan. u ushbu oliy maqsadga erishish uchun gautama urug‘idan bo‘lgan eng obro‘li shak'ya qabilasini tanlagan buddaning “to‘rt haqiqati”. budda ta’limotining asosida “hayot – bu azob–uqubat” va “najot yo‘li mavjud” degan g‘oyalar yotadi. inson o‘ziga xos mavjudot bo‘lib, tug‘iladi, o‘zini–o‘zi halok qiladi yoki qutqaradi. bu g‘oyalar buddaning ilk da’vatida ta’riflangan “to‘rt oliy haqiqat” haqidagi qarashlarda o‘z ifodasini topgan. “azob–uqubat haqidagi haqiqat”. buddaviylikka ko‘ra, har bir tirik jon azob–uqubatni boshidan kechiradi. …

5 / 32

al qilish, o‘zida savobli ishlar qilish istagini tarbiyalash, ota–ona va qariyalarni hurmatlash, ular haqida qayg‘urish, haqiqat, adolatni targ‘ib qilish, o‘z kamchiliklarini bartaraf etish kabi vazifalarni ado etishi lozim. buddaning hayoti bilan bog‘liq ko‘plab voqealarga afsonaviy tus berilgan. xususan, rivoyatlardan birida keltirilishicha, budda 84 marta ruhoniy, 58 marta shoh, 24 marta rohib, 13 marta savdogar, 18 marta maymun, 12 marta tovuq, 8 marta g‘oz, 6 marta fil, shuningdek, baliq, qurbaqa, kalamush, quyon qiyofalarida 550 marta qayta tug‘ilgan. so‘nggi marta xudolar uni insoniyatni to‘g‘ri yo‘lga boshlashi uchun inson qiyofasida yaratganlar. hind podsholari magadxi bimbisare va ajatashatruning buddaviylikni qabul qilishi, keyinchalik imperator ashoka va kanishkaning qo‘llab–quvvatlashi natijasida buddaviylik davlat dini darajasiga ko‘tarildi. buddaviy rohiblar jamoasi – “sangha” shakllandi. ma’lumki, braxmanlik va hinduiylikda kishilar “kasta”larga bo‘linib, odamlar “past” va “oliy” tabaqaga ajratilgan. bundan farqli ravishda budda “inson kim bo‘lishidan qat’i nazar, tug‘ilishda teng huquqlidir, biri ikkinchisidan ortiq emas”, degan g‘oyani ilgari surdi. buddaning o‘limidan …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi"

презентация powerpoint 4-mavzu. buddaviylik dini reja: 1. buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi 2. buddaviylikning tarqalishi va buddaviylik ta’limoti 3. o‘zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qaratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon buddaviylik manbalari 1. buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi buddaviylikning kelib chiqishi. diniy–falsafiy ta’limot sifatida vujudga kelgan buddaviylik bugungi kunda e’tiqod qiluvchilar soniga ko‘ra, xristianlik, islom dinidan keyingi o‘rinda turadigan jahon dinlaridan biri hisoblanadi. buddaviylik milodning i asrida xitoyga tarqalgan bo‘lsa, iv asrda koreyaga, vi asrda yaponiyaga, vii asrda tibetga yoyildi. shunday bo‘lsa–da, xii–xvi asrlarda mo‘g‘ulistonga, xvi–xvii asrlarda buryatiya va tuvaga, xix–xx asrlarda amerika v...

This file contains 32 pages in PPTX format (3.6 MB). To download "buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining paydo bo‘l… PPTX 32 pages Free download Telegram