statika asoslari

DOC 12 sahifa 1,1 MB Bepul yuklash

12 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 1,1 MB

Fayl turi DOC

Sahifalar 12

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 12

ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги 1-modul. “nazariy mexanika” faniga kirish. 1–mavzu statikaning asosiy tushunchalari va aksiomalari . reja 1.1. statikaning asosiy aksiomalari 1.2. bog‘lanish reaksiya kuchlari. 1.3. bir nuqtada kesishuvchi kuchlar sistemasi. 1.4. juft kuch va uning momenti. asosiy tushunchalar va ta’riflar; jismga ta’sir etuvchi kuchlar turlari, ular ustida amallar, kuchlarning muvozanat shartlarini o‘rganuvchi nazariy mexanikaning bo‘limi statika deb ataladi. statikani o‘rganish uchun zarur bo‘lgan asosiy tushuncha va ta’riflarni keltiramiz. 1. moddiy nuqta. ko‘rilayotgan masalada geometrik o‘lchamlarining ahamiyati bo‘lmagan jism moddiy nuqta deb ataladi. 2. mexanik sistema. har birining holati va harakati boshqalarining holati va harakatiga bog‘liq bo‘lgan moddiy nuqtalar to‘plami mexanik sistema deb ataladi. ta’rifdan ko‘rinadiki mexanik sistema moddiy nuqtalar orasida o‘zaro ta’sir mavjud bo‘lishini taqozo qiladi. 3. absolyut (mutlaq) qattiq va deformatsiyalanuvchi jism. qattiq jismning ixtiyoriy ikki nuqtasi orasidagi masofa har qanday holatda ham o‘zgarmasdan qolsa, bunday jism absolyut (mutlaq) qattiq jism deb ataladi. tabiatda …

2 / 12

riga ko‘rsatgan ta’sirlarning miqdor o‘lchovi kuch deb ataladi. jismlarning o‘zaro mexanik ta’siri ularni bir-biriga tegib yoki ma’lum masofada turganida ham mavjud bo‘lishi mumkin. birinchi toifaga jismlarning o‘zaro bir-birlariga bosimi, ikkinchi toifaga har xil tortishish kuchlari: sayyoralar orasidagi o‘zaro tortishish, elektr, magnit va boshqalar kiradi. jismga qo‘yilgan kuch: miqdor, yo‘nalish va qo‘yilish nuqtasi bilan xarakterlanadi, ya’ni kuch vektor kattalikdir. si xalqaro birliklar sistemasida kuch birligi – nyuton. kuch yo‘nalishi deb, tinch holatda turgan erkin moddiy nuqtaning qo‘yilgan kuch ta’siridan olgan harakatining yo‘nalishiga aytiladi. kuch yo‘nalgan to‘g‘ri chiziq kuchning ta’sir chizig‘i deb ataladi (1-shakl). jismning bevosita kuch qo‘yilgan nuqtasi kuch qo‘yilgan nuqta deb ataladi. kuch yo‘naltirilgan kesma orqali grafik tasvirlanadi. tanlab olingan masshtabda kesma uzunligi kuch miqdorini ifodalaydi, kesmaning yo‘nalishi kuch yo‘nalishiga monand, uning boshlanishi yoki oxiri kuch qo‘yilgan nuqtaga monand. 1-shaklda kuch a nuqtaga qo‘yilgan. 6. kuchlar sistemasi. jismga qo‘yilgan bir necha kuchlardan iborat bo‘lgan to‘plam kuchlar sistemasi deb ataladi. 7. …

3 / 12

lari. statikaning asosida isbot talab etilmaydigan, aksioma deb ataluvchi boshlang‘ich haqiqatlar to‘plami yotadi. bu aksiomalar tajriba va kuzatishlarning natijasidir. aksiomalarga asoslanib, statikaning mazmunini tashkil etuvchi teoremalar isbot qilinadi. 1-aksioma. erkin qattiq jismga qo‘yilgan ikki kuch miqdor jihatdan bir-biriga teng va bir chiziq bo‘ylab qarama-qarshi tomonga yo‘nalgan bo‘lsa, kuchlar sistemasi o‘zaro muvozanatlashadi. bu aksioma oddiy muvozanatlashgan kuchlar sistemasini aniqlaydi (2-shakl). 2-aksioma. agar jismga ta’sir etayotgan kuchlar sistemasi qatoriga, muvozanatlashgan kuchlar sistemasini qo‘shsak, yoki undan ayirsak, kuchlar sistemasining jismga ta’siri o‘zgarmaydi. . 2-shakl yuqoridagi ikki aksiomadan quyidagi natija kelib chiqadi: bu aksiomadan quyidagi natija kelib chiqadi. kuchning jismga ta’sirini o‘zgartirmay, uning qo‘yilish nuqtasini ta’sir chizig‘i bo‘ylab jismning ixtiyoriy nuqtasiga ko‘chirishimiz mumkin. jismning a nuqtasiga kuch qo‘yilgan (3-shakl). uning ta’sir chizig‘ining, u bo‘ylab ixtiyoriy b nuqtasiga muvozanatlashgan kuchlar sistemasini, ya’ni miqdor jihatidan f ga teng bo‘lgan f1=f2=f va f ning ta’sir chizig‘i bo‘ylab yo‘nalgan, qo‘yamiz. ikkinchi aksiomaga asosan bu kuchlar sistemasining jismga ta’siri …

4 / 12

qo‘shish qonuniyatiga asoslanadi (4-shakl). va kuchlarning teng ta’sir etuvchisini r bilan belgilab, 3-aksiomaga asosan quyidagini yozishimiz mumkin: . 4-aksioma. ikki jismning bir-biriga ko‘rsatgan ta’sir kuchlari o‘zaro teng va bir to‘g‘ri chiziq bo‘ylab qarama-qarshi tomonga yo‘nalgan. bu aksioma ta’sir aks ta’sir tenglik aksiomasi deyiladi. aksioma tabiatda bir tomonlama ta’sir mavjud emasligini ko‘rsatadi. birinchi jism ikkinchi jismga qanday kuch bilan ta’sir etsa (ta’sir), ikkinchi jism birinchi jismga shunday kuch bilan ta’sir etadi (aks ta’sir). ta’sir va aks ta’sir kuchlarini ikkita jismga alohida-alohida qo‘yilganligini osonlik bilan ko‘rish mumkin. shuning uchun bu ikki kuchni muvozanatlashgan kuchlar sistemasi deb qarab bo‘lmaydi. masalan: agar a jism b jismga kuch bilan ta’sir qilsa, u holda bir vaqtning o‘zida b jism ham a jismga shunday kuch bilan ta’sir qiladi: (5-shakl). 5-aksioma. berilgan kuchlar ta’sirida deformatsiyalangan jism muvozanat holatida absolyut qattiq jismga aylansa, uning muvozanati o‘zgarmaydi. bu aksiomaga qotish prinsipi deyiladi. aksiomadan ko‘rinadiki, absolyut qattiq jismning muvozanat sharti zaruriydir, …

5 / 12

smning bog‘lanishga ta’siri bosim deb aytiladi. aksioma. har qanday bog‘lanishdagi jismni erkin jism deb qarash uchun bog‘lanishlarni bog‘lanish reaksiya kuchlari bilan almashtirish kerak. bu aksioma bog‘lanishdan qutulish prinsipi deyiladi. bu aksiomaga asosan jismga ta’sir etayotgan kuchlar sistemasi qatoriga bog‘lanish reaksiya kuchlarini ham qo‘shish kerak. odatda ular noma’lum bo‘lib, berilgan kuchlar sistemasining muvozanat shartlaridan topiladi. bog‘lanishdan qutulish uchun bog‘lansh reaksiya kuchining yo‘nalishini aniqlash ahamiyatlidir. bog‘lanish reaksiya kuchining yo‘nalishini aniqlashda quyidagidan foydalanishimiz lozim. bog‘lanishdagi jismlarning harakati qaysi tomonga cheklangan bo‘lsa, reaksiya kuchi shu yo‘nalishga teskari yo‘nalgan bo‘ladi. bog‘lanishning turlari va bog‘lanish reaksiyalari ishqalanish mavjud bo‘lmagan bir necha bog‘lanishlarda reaksiyalarning yo‘nalishlari qanday bo‘lishini ko‘ramiz. 1. silliq sirt. bunday sirt jismga silliq sirt bilan tegib turgan nuqtasidan sirtga o‘tkazilgan normal yo‘nalishi bo‘ylab harakatiga halaqit beradi. binobarin, reaksiya kuchi silliq sirt bilan jismning tegib turgan nuqtasidan sirtga o‘tkazilgan normal bo‘ylab yo‘nalgan va shu nuqtaga qo‘yilgan bo‘ladi (7-shakl). agar tegib turgan sirtlardan birortasi nuqta bo‘lsa, u …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 12 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"statika asoslari" haqida

ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги 1-modul. “nazariy mexanika” faniga kirish. 1–mavzu statikaning asosiy tushunchalari va aksiomalari . reja 1.1. statikaning asosiy aksiomalari 1.2. bog‘lanish reaksiya kuchlari. 1.3. bir nuqtada kesishuvchi kuchlar sistemasi. 1.4. juft kuch va uning momenti. asosiy tushunchalar va ta’riflar; jismga ta’sir etuvchi kuchlar turlari, ular ustida amallar, kuchlarning muvozanat shartlarini o‘rganuvchi nazariy mexanikaning bo‘limi statika deb ataladi. statikani o‘rganish uchun zarur bo‘lgan asosiy tushuncha va ta’riflarni keltiramiz. 1. moddiy nuqta. ko‘rilayotgan masalada geometrik o‘lchamlarining ahamiyati bo‘lmagan jism moddiy nuqta deb ataladi. 2. mexanik sistema. har birining holati va harakati boshqalarining holati va harakatiga bo...

Bu fayl DOC formatida 12 sahifadan iborat (1,1 MB). "statika asoslari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: statika asoslari DOC 12 sahifa Bepul yuklash Telegram