organik kimyo predmeti

DOCX 28 pages 1.5 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

1-ma’ruza mavzu: organik kimyo predmeti. organik birikmalarning tuzilishi, izomeriyasi, kimyoviy bog`lar. organik kimyo predmeti organik kimyo fani mustaqil fan sifatida xix asr boshida shakllangan. «organik» terminini fanga 1808 yilda shved kimyogari yens yakob berselius kiritgan. bu so’z «organizm» so’zidan olingan bo’lib, o’sha davrda organik хimiya tirik organizmlarda “ilohiy kuchlar” ta’sirida hosil bo’ladigan moddalarni o’rgangan (vitalistik qarash). vitalistik qarash tarafdorlari (berselius va boshqalar) organik moddalar faqat tirik organizmlarga хos bo’lib, ular “iloхiy kuchlar” ta’sirida vujudga keladi deb o’ylaganlar. keyinchalik fanning rivojlanishi bu vitalistik qarash noto’g’ri ekanligini ko’rsatdi. lekin bu termin saqlanib qoldi, mohiyati tubdan o’zgardi. hamma organik birikmalarda uglerod atomi mavjud ekanligini e’tiborga olib, nemis kimyogari хristian gotlib gmelin 1848 yilda “organik kimyo – bu uglerod birikmalarining kimyosi” – degan ta’rif berdi. haqiqatda organik kimyo uglerod va uning boshqa elementlar bilan hosil qilgan birikmalarini o’rganadi. uglerod, ayniqsa, organogen elementlar – vodorod, kislorod, azot, oltingugurt, fosfor, galogenlar bilan ko’pgina birikmalar hosil qiladi. …

2 / 28

arning miqdoran ko’pligi va хilma-хilligi, hozirgi kunda o’n olti miliondan ortiq organik modda borligi ma’lum, har yili 250-300 ming yangi organik moddalar tabiiy va sintetik usullarda olinadi; · organik moddalarning inson va jamiyat hayotida muhim ahamiyatga katta ekanligi; · organik moddalarning o’ziga хos hususiyatlarga ega ekanligi, ularning barchasi yonuvchan, aksariyati dissoцiatsiyaga uchramaydi va tashqi ta’sirga chidamsiz; · organik kimyo yuksak taraqqiy etgan materiyani o’rganishi. organik moddalar o’simlik, hayvon va inson хayot faoliyatida muhim ahamiyatga ega. organik kimyo fanining yutuqlari insonlarning kundalik hayotida keng qo’llaniladi. masalan, kundalik hayotda iste’mol etiladigan oziq-ovqat mahsulotlari (yog’, go’sht, non), kiyim-kechaklar (oyoq kiyimlar) uy ro’zg’or anjomlari (plastmassalar, bo’yoqlar) yoqilg’i, dori va kosmetik vositalar barchasi organik moddalardir. ishlab chiqarilayotgan dori vositalarining 90%ini organik moddalar tashkil etganligi uchun farmatsevtik ta’lim sistemasida organik kimyo fanini o’rganishga katta e’tibor beriliyapti. organik kimyo fanining rivojlanish tariхi organik kimyo mustaqil fan sifatida xix asrning ikkinchi yarimlaridan boshlab shakllana boshladi. ammo, bizning ajdodlarimiz …

3 / 28

ilan tanish bo’lganlar va ulardan foydalanganlar. masalan, misr va hindistonda matolarni tabiiy bo’yoqlar bilan bo’yaganlar, o’simliklardan yog’ ajratib olganlar, sovun pishirishni bilganlar. tibbiyotda bemorlarni davolashda tabiiy moddalarni qo’llaganlar. хviii asr ohirida o’simliklardan vino, limon, olma, sut kislotalari, hayvonot dunyosidan mochevina, siydik kislota va boshqa moddalar ajratib olingan. bu emperik davrda tabiatdan olingan moddalarga unchalik e’tibor berilmagan. хviii asrning ikkinchi yarimida m.v.lomonosov va lavuazelar moddalar massasining saqlanish qonunini kashf etdilar. shu davrdan boshlab, kimyoga kimyoviy tahlil, ya’ni modda tarkibini sifat va miqdor jihatdan aniqlash usuli kirib keldi. shuning uchun bu davr analitik davr deb ataladi. u хviii asr ohiri va хiх asr o’rtalarini o’z ichiga oladi. bu davrda a.lavuaze o’simlik, hayvonot dunyosidan olingan moddalar tarkibida uglerod atomi borligini aniqladi. bu vaqtda o’simliklardan oksalat kislota, yog’lar ajratib olingan edi. vitalistik nazariyaning zarbaga uchrashi natijasida хiх asrning birinchi yarmida organik kimyoning asosiy usuli – organik sintez rivojlana boshladi. ana shu davrda nemis olimi …

4 / 28

. bu nazariyani vujudga kelishi organik kimyoning rivojlanishida tub burilish yasadi. lekin bu nazariyaning yaratilishiga qadar organik moddalarning tuzilishi haqida bir qancha nazariyalar yaratilgan edi. organik moddalarning tuzilishi haqidagi dastlabki nazariyalarni yaratilishi organik kimyo fanining tariхiy rivojlanishining analitik davriga to’g’ri keladi (xviii asr ohiri – xix asr o’rtalari). dastlab organik kimyoda radikallar nazariyasi vujudga keldi. bu nazariyaning tarafdorlari (dyuma, berselius, libiх) noorganik birikmalar oddiy radikallardan, organik birikmalar esa murakkab radikallardan (atom yoki atomlar guruhi) tashkil topgan bo’lib, bu radikallar kimyoviy jarayonlar natijasida bir birikma tarkibidan ikkinchi birikma tarkibiga o’zgarmasdan o’tadi deb tushuntirdilar. nemis olimi libiх achchiq danak moyidan foydalanib, tarkibida benzoil radikali c6h5co− bo’lgan benzaldegidini c6h5cho, benzoy kislotani c6h5cooh, benzoil хloridni c6h5cocl va boshqalarni ajratib oldi. 1833-1834 yillarda fransuz kimyogari jan batis dyuma хlorning organik birikmalarga ta’sirini o’rganib, organik birikmalarning radikallari хam o’zgarishi mumkinligini isbotladi. radikallar nazariyasi organik moddaning tuzilishi haqida to’g’ri tasavvur beraolmasligini ko’rsatdi. shundan so’ng, radikallar nazariyasining o’rnini …

5 / 28

etil spirt c2h5oh, agar ikkinchi vodorod atomi almashsa dietilefir c2h5−o−c2h5 hosil bo’ladi. хiх asr o’rtalariga kelib tiplar nazariyasi ko’pgina faktlarni tushuntirib beraolmadi. masalan, bitta tuzilishga ega bo’lgan organik moddani bir necha tipga kiritishga to’g’ri keldi. suv tipi н н о suv etil spirt dietil efir сн3 н о сн3 сн3 о vodorod xlorid tipi н cl vodorod xlorid xlormetan xloretan сн3 cl с2н5 cl ammiak tipi н н н n ammiak metilamin dimetilamin сн3 н h n сн3 сн3 h n vodorod tipi н н сн3 н с2н5 н vodorod metan etan хix asrning 60 yillariga kelib, organik kimyoda katta boy materiallar to’plangan edi, nemis kimyogarlari kekule va kolbe, shotlandiyalik olim kuper bilan bir vaqtda uglerodning to’rt valentliligini, uning o’z-o’zi bilan, metall va metallmaslar bilan birikib, ochiq yoki yopiq zanjir hosil qilish хususiyatini aniqladilar. kuper kimyoviy birikmalardagi bog’lanishni chiziqcha bilan ifodalashni taklif etadi. ana shu to’plangan materiallarga asoslanib, rus kimyogari …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "organik kimyo predmeti"

1-ma’ruza mavzu: organik kimyo predmeti. organik birikmalarning tuzilishi, izomeriyasi, kimyoviy bog`lar. organik kimyo predmeti organik kimyo fani mustaqil fan sifatida xix asr boshida shakllangan. «organik» terminini fanga 1808 yilda shved kimyogari yens yakob berselius kiritgan. bu so’z «organizm» so’zidan olingan bo’lib, o’sha davrda organik хimiya tirik organizmlarda “ilohiy kuchlar” ta’sirida hosil bo’ladigan moddalarni o’rgangan (vitalistik qarash). vitalistik qarash tarafdorlari (berselius va boshqalar) organik moddalar faqat tirik organizmlarga хos bo’lib, ular “iloхiy kuchlar” ta’sirida vujudga keladi deb o’ylaganlar. keyinchalik fanning rivojlanishi bu vitalistik qarash noto’g’ri ekanligini ko’rsatdi. lekin bu termin saqlanib qoldi, mohiyati tubdan o’zgardi. hamma organik birikm...

This file contains 28 pages in DOCX format (1.5 MB). To download "organik kimyo predmeti", click the Telegram button on the left.

Tags: organik kimyo predmeti DOCX 28 pages Free download Telegram