fiziologiya faniga kirish. qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi

PPT 29 pages 1.9 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.9 MB

File type PPT

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

лекция № 2 kirish. qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi ma'ruzachi; xudjanova muattar absalamovna . * reja: * fiziologiya faniga kirish. qo‘zg‘aluvchan to‘qimalar haqida tushuncha. membrana potentsiali (mp). harakat potentsiali (xp). qo‘zg‘aluvchanlik qonunlari fiziologiya – odam bilimining asosiy sohasi bo‘lib, butun organizm, fiziologik tizimlar, organlar, hujayralar va ayrim hujayra strukturalari faoliyati haqidagi fan. bu fan organizmni tashqi muhit bilan o‘zaro bog‘lanishini o‘rganadi. fiziologiya barcha tibbiyot fanlariga uzviy bog‘liq. sog‘lom organizmda ro‘y beruvchi fiziologik jarayonlarni bilib olingandagina turli kasalliklarda organizmdagi funktsiyalarning buzilganligini tushunish, kasalliklarni davolashning to‘g‘ri yo‘llarini belgilash va bu kasalliklardan saqlanish mumkin fiziologiya klinik fanlarni o‘rganishni nazariy asosi hisoblanadi. fiziologiyaning asosini biladigan shifokor aniq diagnoz qo‘yadi, adekvat davolashni belgilaydi, organizm va tizimlarning ishonchli ishlashini ta'minlaydi qo’zg’aluvchanlik - ta'sirga ayrim to‘qimalarni (asab, mushak, bez) qo‘zg‘alish jarayonini generatsiya qilish qobiliyati, xususiyati. qo‘zg‘alish – qo‘zg‘aluvchan to‘qimalarni ta'sirotga spetsifik reaktsiya bilan javob qaytarishi (asab-impulslar o‘tkazish, mushak- qisqarish, bez-sekret ajratish). * qo‘zg‘aluvchan to’qimalarning fiziologik xossalari qo‘zg‘aluvchanlik o’tkazuvchanlik refrakterlik …

2 / 29

shi, oqsil tashuvchilar va energiya sarfi bilan) •na+-k+ nasos * membrana kanallari na, k, ca, cl ionlari uchun o‘lchami 0.5-0.7 nm ionlarni erkin o‘tish kanallari bor – passiv transport selektiv kanallari bor – transportning aktiv mexanizmi bilan oqsil – o‘tkazgichi ishtirokida * tinchlik potensiali (tp)– bu membrana tashqi va ichki yuzasi o‘rtasidagi bioelektrik potensiallar farqidir, u fiziologik tinch holatda mavjud bo‘ladi. nerv hujayralarida uning qiymati -60 dan -80 mv gacha bo‘ladi.tp- hujayra membranasining ionlarga turlicha o’tkazuvchanligi sababli paydo bo‘ladi. membrana ichida k+ ionlari tashqariga qaraganda ko‘proq, shuning uchun ular passiv ravishda ichkaridan tashqariga o‘tadi. cl⁻ ionlariga kelsak, ular aksincha hujayra ichiga kiradi, lekin ularning o‘tazishchanligi ancha past. na+ ionining hujayraga kirishi membrana ichki yuzasining elektrmanfiyligini pasaytiradi. demak, k+ ionlarining chiqishi va cl⁻ ionlarining kirishi membrana tinchlik potensiali qiymatining ortishiga hissa qo‘shadi, na+ ionlarining kirishi esa uning pasayishiga olib keladi. na+ ionlarining passiv kirishi tufayli membrana potensiali kamayishiga natriy-kaliy nasosi faol …

3 / 29

harorat (isitish, sovutish); elektr toki ta’sir kuchiga qarab; bo’sag’a osti kuchi bo’sag’a kuchi bo’sag’a usti kuchi * hujayra membranasi qitiqlanganda uning na+ ni hujayra ichiga o‘tkazuvchanligi (qo’zg’aluvchanlik) ortadi va tp kamayadi, depolyarizatsiya yuzaga keladi. ta'sirlovchining bo‘sag’a kuchida tp lokal javob sifatida (10 – 20mvga) kamayadi. lokal javob latent davriga ega emas, ta'sir kuchiga bog‘liq, tarqalmaydi, qo‘shiladi, so‘nadi. * bo‘sag‘a kuchi (yuqori) bilan ta'sirlanganda tp depolyarizatsiyaning kritik darajasigacha pasayadi, so‘ngra “0” gacha qutbsizlanadi va 20 – 40 mv ga teskari qutblanadi (reversiya), ya'ni membrana yuzasi “-”, aksoplazma esa “+” zaryadlanadi. natijada qo‘zg‘alish harakat potensiali hp yuzaga keladi. * * harakat potensiali harakat potensiali deb ma'lum kattalikdagi kuch gradiyenti bilan ta'sir qilganda tp ni tez va qisqa vaqt davomida (1 ms) o‘zgarishiga aytiladi. hp kattaligi o‘rtacha 120 mv ga teng bo‘lib, tp ni “0” gacha o‘zgarishi (-80mv) va teskari (40mv) qutblanishdan iborat. hp amplitudasi ta'sirot kuchiga bog‘liq emas, qo‘zg‘aluvchan to‘qimaning turiga bog‘liq. …

4 / 29

t refrakter fazasi deyiladi. bu fazada qo‘zg‘aluvchanlik butunlay yo‘qoladi. bu fazada ta'sirot har qancha kuchli bo‘lsa ham yangi harakat potentsialini vujudga keltira olmaydi. absolyut refrakter fazaning uzunligi har-xil, issiq qonli hayvonlarning bez, nerv to‘qimalarida bu fazaning uzunligi 0,2-0,5ms ga teng. skelet muskullarida 3-5ms. yurak muskullarida 250-300 ms. absolyut refrakter fazasidan keyin nisbiy refrakter fazasi boshlanadi. davomiyligi nerv tolalarida 4-8 ms, skelet muskullarida 12-15 ms, yurak muskullarida 30-50 ms. * nisbiy refrakter fazada nerv yoki muskul tolasi kuchli ta'sirotga javob qaytara oladi, ammo harakat potentsialining amplitudasi keskin kamaygan bo‘lib chiqadi. nisbiy refrakter faza - super normal fazasi bilan almashinadi. bu fazada qo‘zg‘aluvchanlik oshadi. bu faza manfiy iz potentsiali yoki iz depolyarizatsiyasiga mos keladi. super normal faza 10-30 ms davom etadi. ba'zi to‘qimalarda super normal fazadan keyin qo‘zg‘aluvchanlikning subnormal fazasi boshlanadi, bu faza esa musbat iz potentsialiga (membraning iz giperpolyarizatsiyasiga) mos keladi. * harakat potentsialining fazalari va unda qo’zgaluvchanlik xossasining namoyon bo’lishi …

5 / 29

agich kuchi oshib borishi bilan mushak qisqarishlari amplitudasi maksimal ko‘rsatkichlarga yetguncha oshib boradi. * dyubua-reymonning ta'sirlash qonuni (akkomodatsiya) doimiy tokning qo‘zg‘atuvchi ta'siri nafaqat tok kuchining mutlaq kattaligiga, balki tok kuchining qanday tezlikda oshishiga ham bog‘liq. tok kuchi sekin oshib borganda qo‘zg‘alish sodir bo‘lmaydi, chunki qo‘zg‘aluvchan to‘qima ta'sirlagichga moslashadi, bu hodisaga to‘qima akkomodatsiyasi deyiladi. akkomodatsiyaning sababi shundaki, asta-sekinlik bilan kuchayib borayotgan stimul ta'sir etganda membranada kritik depolyarizatsiya darajasi oshib boradi. * kuch- vaqt qonuni doimiy tokning ta'sirlashi nafaqat tok kuchiga, balki tokning ta'sir etish vaqtiga ham bog‘liq. tokning kuchi qancha katta bo‘lsa, qo‘zg‘alishni keltirib chiqarish uchun qo‘zg‘aluvchan to‘qimalarga shuncha qisqa muddat ta'sir etishi kerak. * ta’sirotning qutb qonuni shundan iboratki, nerv yoki muskul tolasida doimiy tok o‘tganda membrana potentsialining o‘zgarishi sodir bo‘ladi. chunonchi katod ostida membrana depolyarizatsiyasi oshib borib, tezlik bilan kritik darajaga yetadi va qo‘zg‘alishni keltirib chiqaradi (qo’zg’aluvchanlik oshadi). anod ostida esa membrana tashqi yuzasidagi musbat potentsial oshib borib, membrana …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fiziologiya faniga kirish. qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi"

лекция № 2 kirish. qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi ma'ruzachi; xudjanova muattar absalamovna . * reja: * fiziologiya faniga kirish. qo‘zg‘aluvchan to‘qimalar haqida tushuncha. membrana potentsiali (mp). harakat potentsiali (xp). qo‘zg‘aluvchanlik qonunlari fiziologiya – odam bilimining asosiy sohasi bo‘lib, butun organizm, fiziologik tizimlar, organlar, hujayralar va ayrim hujayra strukturalari faoliyati haqidagi fan. bu fan organizmni tashqi muhit bilan o‘zaro bog‘lanishini o‘rganadi. fiziologiya barcha tibbiyot fanlariga uzviy bog‘liq. sog‘lom organizmda ro‘y beruvchi fiziologik jarayonlarni bilib olingandagina turli kasalliklarda organizmdagi funktsiyalarning buzilganligini tushunish, kasalliklarni davolashning to‘g‘ri yo‘llarini belgilash va bu kasalliklardan saqlanish mumkin f...

This file contains 29 pages in PPT format (1.9 MB). To download "fiziologiya faniga kirish. qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: fiziologiya faniga kirish. qo’z… PPT 29 pages Free download Telegram

fiziologiya faniga kirish. qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "fiziologiya faniga kirish. qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi"

Similar files