temir yo‘l transporti

DOCX 13 pages 1.8 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

temir yo‘lning tuzilishi haqida umumiy tushunchalar. reja: 1. temir yo‘l ostki va ustki qismlari 2. yo‘lning ostki tuzilishi. yer polotnosi va uning ko‘ndalang kesimlari. 3. yer polotnosining deformatsiyalari va ularni bartaraf etish poyezdlarni belgilangan tezlikdagi harakat bilan o‘tkazish uchun temir yo‘l quriladi. temir yo‘l murakkab muhandislik inshooti bo‘lib poyezdlar harakatining beto‘xtovligi va xavfsizligi, hamda temir yo‘llarning texnik vositalaridan foydalanish samaradorligi temir yo‘lning holatiga bevosita bog‘liq. temir yo‘l transportining yo‘l xo‘jaligi temir yo‘lning o‘zi, uning barcha inshootlari, qurilmalari hamda ishlab chiqarish bo‘limlari va xo‘jalik korxonalaridan tashkil topgan. ishlab chiqarish bo‘limlari va xo‘jalik korxonalari temir yo‘llarning muntazam ishlashini ta’minlaydi va rejaviy-ehtiyotlash ta’mirlovlarini bajaradi. yo‘l xo‘jaligi temir yo‘l transportining eng muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, temir yo‘llarda tashish jarayonining bajarilishi uning holatiga bevosita bog‘liq. temir yo‘llarda asosiy vositalarning 50 foizdan va umumiy xizmatchilarning 20 foizdan ortig‘ining yo‘l xo‘jaligiga to‘g‘ri kelishi uning temir yo‘l transportidagi salmog‘i naqadar ulug‘ligini ko‘rsatadi. temir yo‘l murakkab sharoitlarda ishlaydi, doimo …

2 / 13

nishlar olib boriladi, termik chidamlilashtirilgan og‘ir turdagi relslar, yangi konstruksiyadagi rels biriktirgichlar, birikmasiz yo‘l, temirbeton shpalalar, strelkali o‘tkazgichlarning yangi konstruksiyalari va boshqalar qo‘llaniladi. temir yo‘l (6.4-rasm) ostki va ustki qismlardan tashkil topadi. yo‘lning ostki qismi yer polotnosi va sun’iy inshootlardan (ko‘priklar, tonnellar, quvurlar, tirgak devorlar va boshqalar) iborat. yo‘lning ustki qismi ballast qatlami, shpal, relslar, biriktirgichlar, surilishga qarshi moslamalar, strelkali o‘tkazgichlar, ko‘prik va o‘tkazgich shpallari (bruslar) jamlamasidan tashkil topadi. ballast qatlam shpallar orqali bosimni qabul qilib, uni yer polotnosining asosiy maydonchasiga uzatadi, bosim notekisligini yumshatadi, hamda temir yo‘l izi barqarorligini ta’minlab shpallarning bo‘ylama va ko‘ndalang siljishiga to‘sqinlik qiladi. shpallar rels orqali bosimni qabul qilib uni ballast qatlamiga uzatadi hamda relsli izlarning o‘zaro barqaror holatini ta’minlaydi. relslar harakatlanuvchi tarkib g‘ildiraklarini yo‘naltiradi va og‘irlik bosimini qabul qilib shpallarga uzatadi. 6.4-rasm. temir yo‘lning ustki ko‘rinishi biriktirgichlar relslarni o‘zaro biriktirish va shpallarga mahkamlash uchun qo‘llaniladi. relslarni va shpallarni yurayotgan poyezd kuchlari ta’sirida siljishdan saqlash …

3 / 13

ilmaydi. yer polotnosi mustahkam, chidamli va uzoq muddat xizmat qiladigan, qurilish sarf-xarajatlari kam bo‘lishi, uning holatini ta’minlash va ta’mirlash ishlarini keng mexanizatsiyalash imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak. yuqorida aytilgan talablarni bajarish, yer polotnosi uchun grunt tarkibini to‘g‘ri tanlash, qurilish vaqtida uni etarlicha zichlashtirish, yer polotnosiga ostki suvlarni qochiruvchi va yonbag‘irlarini mustahkamlovchi loyihaviy ko‘rinish berish bilan olib boriladi. yo‘lning bo‘ylama o‘q chizig‘iga perpendikulyar kesim yer polotnosining ko‘ndalang kesimi deyiladi. yer polotnosining namunaviy va individual ko‘ndalang kesim ko‘rinishlari farqlanadi. namunaviy kesimning me’yorl va maxsus turlari bo‘lishi mumkin. me’yorl yer polotnosi mustahkamligi etarlicha bo‘lgan tabiiy sharoitlardagi gruntlarda quriladi. maxsus (individual) kesimlar esa murakkab sharoitlarda (doimiy muzlik hududlarda, suriluvchi qumliklarda, qoyaliklarda, zax va balchiq joylar va shu kabilar) qo‘llaniladi. individual profillar murakkab topografik, gidrogeologik, geologik va iqlimiy sharoitlarda hamda yer polotnosi yonbag‘rining balandligi 12 m dan ko‘p bo‘lganda qo‘llaniladi. bunday profillarning barcha o‘lchamlari maxsus xisoblar bilan asoslanadi. 6.5-rasmda yer polotnosi grunt to‘kmasining namunaviy profili keltirilgan. …

4 / 13

osi grunt to‘kmasining ko‘rinishi chizmada yer polotnosi asosiy maydonchasining meyoriy kengligi ishlatilayotgan va yangi qurilayotgan yo‘llar uchun keltirilgan. ikki va ko‘p yo‘llik uchastkalarda asosiy maydoncha kengligi yo‘l o‘qlari orasidagi masofa qiymatiga (2 yo‘llik uchastkalarda 4,1 m ga, 3 yo‘llik uchastkalarda esa 9,1 m ga) kengaytiriladi. grunt to‘kmasining yer ustiga tushadigan qismi yer polotnosining asosi deyiladi. asosiy maydonchaning polotno yonbag‘ri bilan kesishish chizig‘i yer polotnosining qosh chizig‘i, asosi bilan kesishish chizig‘i esa yonbag‘ir tagi (podoshva) deyiladi. grunt to‘kmasining balandligi uning qosh chizig‘i sathidan o‘q chizig‘i bo‘ylab zaminigacha hisoblanadi (6.5 rasm). yonbag‘irning gorizontal tekislikka proeksiyasi uzunligini l bilan belgilab, yonbag‘ir (h) balandligining uning asosiga nisbati (1:h) yonbag‘ir qiyaligini ifodalaydi. yonbag‘ir qiyaligi to‘kma balandligi, grunt xususiyatlari, geologik, gidrogeologik va iqlimiy sharoitlarga qarab yer polotnosining mustahkamligini ta’minlovchi qiymatlarda belgilanadi. ko‘p hollarda yonbag‘ir qiyaligi 1:1,5 nisbatda qo‘llaniladi. 6.6-rasmda to‘kma shakldagi na’munaviy ko‘ndalang kesim ko‘rinishi keltirilgan. grunt to‘kib qurilgan yer polotnosining ustki suvlari yo‘l yoqalab qurilgan …

5 / 13

gligi 7,1 m, qarshi tomondan esa kamida 3 m olinadi va uning usti tashqi tomonga qarab 0,02-0,04 qiyalikda tekislanadi. 6.6-rasm. to‘kma shakldagi yer polotnosining na’munaviy ko‘ndalang kesim ko‘rinishi: 1-er polotnosining grunt to‘kmasi; 2 – qosh chiziq (brovka); 3 – yo‘l cheti (obochina); 4 – qum qatlami; 5 – ballast qatlami; 6 – yonbag‘ir (otkos); 7 – berma; 8 – rezerv (zaxira o‘ymasi); 9 – suv qochiruvchi ariqcha o‘yma shakldagi namunaviy ko‘ndalang kesim ko‘rinishi 6.7-rasmda keltirilgan. bunda yer polotnosining asosiy maydonchasi to‘kma shakl bilan bir xil. asosiy maydonchaning ikki yonidan “kyuvet” deb ataluvchi bo‘ylama ariiqchalar qurilib, uning chuqurligi 0,6 m, tubining kengligi 0,4 m, bo‘ylama qiyaligi 0,02 qilib olinadi. agar erni o‘yish vaqtida olingan grunt yaqin atrofda yo‘l to‘kmasiga ishlatilmasa, u holda tepalik tomondan o‘yma tashqarisiga to‘g‘ri prizma shaklida to‘kib tekislanadi va uning nomi “kavaler” deb ataladi. yo‘l tomonga oqib keladigan suvlarni qochirish uchun kavalerdan oldin tepa tomon ariqchasi quriladi. o‘yma …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temir yo‘l transporti"

temir yo‘lning tuzilishi haqida umumiy tushunchalar. reja: 1. temir yo‘l ostki va ustki qismlari 2. yo‘lning ostki tuzilishi. yer polotnosi va uning ko‘ndalang kesimlari. 3. yer polotnosining deformatsiyalari va ularni bartaraf etish poyezdlarni belgilangan tezlikdagi harakat bilan o‘tkazish uchun temir yo‘l quriladi. temir yo‘l murakkab muhandislik inshooti bo‘lib poyezdlar harakatining beto‘xtovligi va xavfsizligi, hamda temir yo‘llarning texnik vositalaridan foydalanish samaradorligi temir yo‘lning holatiga bevosita bog‘liq. temir yo‘l transportining yo‘l xo‘jaligi temir yo‘lning o‘zi, uning barcha inshootlari, qurilmalari hamda ishlab chiqarish bo‘limlari va xo‘jalik korxonalaridan tashkil topgan. ishlab chiqarish bo‘limlari va xo‘jalik korxonalari temir yo‘llarning muntazam ishlashini...

This file contains 13 pages in DOCX format (1.8 MB). To download "temir yo‘l transporti", click the Telegram button on the left.

Tags: temir yo‘l transporti DOCX 13 pages Free download Telegram