"tilshunoslikka kirish" fanidan oraliq nazorat ishi

DOCX 5 pages 20.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.7 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

“tilshunoslikka kirish” fanidan oraliq nazorat ishi variant i sodiqova iroda 120-guruh 1. til va nutq tabiiyki, inson tabiat va jamiyat mahsuli sifatida ularning qurshovida yashaydi. ayni paytda, ularning oliy mahsuli ham sanalib, ana shu qurshovni narsa va predmet shaklida, voqea va hodisa tarzida miyasida aks ettiradi, idrok qiladi, fikrlaydi. bu jihatdan tilning ahamiyatini hech narsaga qiyoslab bo‘lmaydi. shuning uchun ham til tafakkur quroli deb bejiz aytilmaydi. «til bilan tafakkur bir-birini taqozo etadigan ajralmas hodisadir. tilsiz tafakkur bo‘lmaganidek, til ham tafakkursiz bo‘lmaydi» tilning inson uchun fikrlash vositasi bo‘lishini, moddiy asos sifatida xizmat qilishini hali birinchi bosqich deyishimiz mumkin. ikkinchi bosqichda esa fikrlash natijasida tafakkur mahsuli reallashmog‘i, ya’ni fikrlash markazi bo‘lgan miyadan tashqariga chiqishi lozim. bunda esa tilga bo‘lgan ehtiyojning ikkinchi bosqichi boshlanadi — u kommunikativ vazifani bajarishga kirishadi. tabiat va jamiyatdagi narsa va hodisalar turli tillarda turlicha nomlanishidan qat’i nazar, mana shu jarayonda u insonlar faoliyatida fikrlash va o‘zaro ijtimoiy munosabat …

2 / 5

r berishidan tashqari suhbatdosh yoki tinglovchiga ma’lum ta’sir o‘tkazish, hissiyotini qo‘zg‘atish kuchiga ham ega. agar bu holatni shartli ravishda beshinchi bosqich deb ataydigan bo‘lsak, ta’kidlaganimizdek, tilning bosqichma-bosqich takomillashib, mukammallashib va imkoniyatlari ham asta-sekinlik bilan kengayib borishini kuzatamiz. mana shu o‘rinda tilning hech bir imkoniyati nutqsiz, nutqiy jarayonsiz amalga oshmasligi, yuzaga kelmasligiga amin bo‘lamiz. «til va tafakkurning birligi nutqda o‘z ifodasini topadi. nutq og‘zaki va yozma holda mavjud bo‘lib, unda fikrimiz moddiy shaklga, ya’ni hissiy idrok etiladigan shaklga kiradi va shu tariqa u endi bir shaxsga emas. balki jamiyatga tegishli bo‘lib qoladi». nutq — tilning fikr ifodalash va almashish jarayonlarida amal qilishi, tilning alohida ijtimoiy faoliyat turi sifatidagi muayyan yashash shakli. n. deganda uning ogʻzaki (ovozli) va yozma ravishda namoyon boʻlishidagi jarayonlar, yaʼni soʻzlash jarayoni va uning natijasi (xotirada saqlangan yoki yozuvda qayd etilgan nutqiy fikrlar, asarlar) tushuniladi. lingvistik nazariyada n. tushunchasi muayyan til jamoasida qabul qilingan ifoda vositalari tizimi hisoblangan …

3 / 5

t ovozli n.dagi soʻzlar haqidagi aniq tasavvurlar bilan kechadigan ak/shy jarayonlar tarzida amalga oshadi. yozma n. ogʻza-ki n.dan bir qadar shakllanganligi, soʻzlarning oʻta sinchkovlik bilan tanlab olinishi, grammatik jihatdan aniq, lekin murakkab shakllanganligi, ogʻzaki n. uchun xos boʻlgan ohang , mimika va qoʻl harakatlarining bevosita qoʻllana olmasligi bilan farqlanadi. n.ning monologik (qarang monolog) va dialogi k (qarang dialog) turlari mavjud. n. aloqa-aralashuv vazifasidan tashqari yana boshqa vazifalar, chunonchi, poetik vazifa ham bajarishi mumkin. n.ning alohida koʻrinishi oʻqishdir. har bir kishining nutq individual, oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻladi; va-holonki, asosiy til unsurlari — lugʻat tarkibi va grammatik qurilishi yakka shaxslargagina tegishli boʻlmay, umumnikidir, yaʼni muayyan til jamoasiga umuman taalluqyai boʻladi. n. kishi tafakkuri, uning ongi bilan chambarchas bogʻliqdir. n.da kishining oʻy-fikrlari shakllanadi va mavjud boʻladi. n. tufayli va n. asosida borliqni umumlashgan holda mavxumiy aks ettirish, individuallik doirasidan chiqib, jamoatchilik mahsuliga aylanadigan mantiqiy tushunchaviy fikrlash mumkin boʻladi. n. kishi ruhiyatining boshqa …

4 / 5

ing yozilish qoidalari (imlo)ni ham qoʻshib, uning oʻrganish obʼyektini yanada kengaytiradilar (rus olimi l. v. shcherba). oʻzbek tilshunosligida f. doirasida, asosan, nutq tovushlari [ularning artikulyatsion, akustik, perseptiv (psixofonetik) va funksional tomonlari| va ohang (boʻgʻin, sintagma, urgʻu va boshqalar) oʻrganiladi. 3. segment birliklar? so‘z yoki morfema tarkibida (yoki nutq oqimida) gorizontal chiziq bo‘ylab birin-ketin keladigan birliklar: nutq tovushi, bo‘g‘in, fonetik so‘z, takt, fraza. 4. leksikografiya nima? leksikografiya (leksika va ... grafiya) — 1) lugʻatlar tuzish, amaliy lugʻatchilik. amaliy lugʻatchilik lugʻatlar tuzish barobarida bir qator ijtimoiy muhim vazifalarni bajaradi: oʻz va oʻzga tillarni oʻrganish; ona tilini tavsiflash va meʼyorlashtirish (izohli, imlo va boshqa turdagi lugʻatlar yordamida); tillararo aloqa-munosabatni taʼminlash (ikki va koʻp tilli lugʻatlar, soʻzlashgichlar); muayyan til leksikasini ilmiy oʻrganish (etimologik, tarixiy lugʻatlar) va boshqa l. lugʻat tuzish ishi sifatida turli xalqlarda yozuv taraqqiyotining ilk bosqichlarida u yoki bu tushunarsiz (eskirgan, dialektal, maxsus yoki chet tilga mansub) soʻzning qanday maʼno anglatishini bilish …

5 / 5

ratilishiga sabab boʻldi: "abushqa" (16-asr, turkiya) izohli lugʻati, tole imoni hiraviyning "badoye ul-lugʻat", muhammad rizo xoksorning "muntaxab ul-lugʻot", mirzo mahdiyxonning "sangloh", shuningdek, muhammad yoqub chingiyning "kelurnoma", "sulaymon buxoriyning "lugʻati chigʻatoiy va turki usmoniy" ("chigʻatoycha-turkcha lugʻat"), ishoqxon ibratning "lugʻati sitta as-sina" ("olti tilli lugʻat") kabi lugʻatlarini koʻrsatish mumkin. 19-asr oxiri va 20-asr 1-choragida turli xil sabab va ehtiyojlar, davr taqozosi bilan turkistonda ikki tilli l. rivoj topdi, oʻnlab ruscha-oʻzbekcha, oʻzbekcha-ruscha lugʻatlar, soʻzlashgichlar tuzilib nashr etildi. vm.nalivkin va m.na-livkinalarning 1884—1912 yillar mo-baynida bir necha marta nashr etilgan "russko-sartovskiy i sartovsko-russkiy slovar" ("ruscha-sartcha va sart-charuscha lugʻat"), ashurali zohiriy tomonidan 1927 yilda tuzilib, nashr ettirilgan 2 jildli "ruscha-oʻzbekcha mukammal lugʻat" keyingi davrlarda oʻzbekistonda yaratilgan ikki tilli lugʻatlar uchun asos boʻldi. hozirgi kungacha 10 ga yaqin xorijiy til bilan oʻzbekchani qiyoslovchi koʻplab tarjima lugʻatlari, fan sohalariga oid 100 dan ziyod bir, ikki va uch tilli terminologik lugʻatlar yaratildi. oʻzbek xalqi tarixida birinchi marta "oʻzbek tilining …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""tilshunoslikka kirish" fanidan oraliq nazorat ishi"

“tilshunoslikka kirish” fanidan oraliq nazorat ishi variant i sodiqova iroda 120-guruh 1. til va nutq tabiiyki, inson tabiat va jamiyat mahsuli sifatida ularning qurshovida yashaydi. ayni paytda, ularning oliy mahsuli ham sanalib, ana shu qurshovni narsa va predmet shaklida, voqea va hodisa tarzida miyasida aks ettiradi, idrok qiladi, fikrlaydi. bu jihatdan tilning ahamiyatini hech narsaga qiyoslab bo‘lmaydi. shuning uchun ham til tafakkur quroli deb bejiz aytilmaydi. «til bilan tafakkur bir-birini taqozo etadigan ajralmas hodisadir. tilsiz tafakkur bo‘lmaganidek, til ham tafakkursiz bo‘lmaydi» tilning inson uchun fikrlash vositasi bo‘lishini, moddiy asos sifatida xizmat qilishini hali birinchi bosqich deyishimiz mumkin. ikkinchi bosqichda esa fikrlash natijasida tafakkur mahsuli reallashm...

This file contains 5 pages in DOCX format (20.7 KB). To download ""tilshunoslikka kirish" fanidan oraliq nazorat ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: "tilshunoslikka kirish" fanidan… DOCX 5 pages Free download Telegram