кадимги рим салтанатида маданият соҳасида ютуклар

DOC 9 pages 74.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 9
қадимги рим маданияти www.arxiv.uz режа: 1. илмий билимлар соҳасидаги ютуклар. 2. kадимги рим санъати. 3. kадимги диний эътикодлар. kадимги италияда ва бутун рим салтанатида маданият соҳасида катта ютуклар кўлга киритилган. ёзув илмий билимларнинг энг муҳим кўриниши сифатида милоддан аввалги i минг йиллик бошларидан бошлаб юзага келган. уни дастлабки ихтирочилари этрусклар ва лотинлар эди. кейинчалик италия кабилалари финикия ёзуви асосида тузилган юнон алифбосини кабул килганлар ва фойдаланганлар. бу ёзув кейинчалик лотин алифбоси номи билан машҳур бўлиб кетган. кадимги италияликлар ўз ёзувлари асосида китоблар яратганлар. римликлар юнонлар сингари физика, математика, денгизда сузиш, астрономия, гидротехника ва агрономия фанларига жуда кизикканлар. улар меъморчилик, гидротехника ва агрономиядан дастлабки кўлланмалар яратганлар. римликлар куёш ва сув соатларидан жуда эрта фойдаланганлар. илгари маълум бўлган таквимларни аникрок килиб кайта ишлаганлар. милоддан аввалги ii-i асрларда римда фласафий асарлар ҳам яратилган. улар орасида лукреций карнинг (милоддан аввалги 98-54 йиллар) асарлари диккатга сазовордир. унинг ажойиб асарларидан бири «буюмлар хислати ҳакида»ги достондир. буюк …
2 / 9
рни инсон тафаккурини жиловлаб кўядиган юганга ўхшатган. у табиат, жамият ва кишилар ҳаётида содир бўладиган вокеаларнинг сабабларини илмий асосда тушунтириб беришга ҳаракат килган. у ўз фикрларини одамларга етказиш учун асарини содда тил билан шеърий услубда ёзган. италияда ёзма адабиётнинг вужудга келиши ва ривожланиши милоддан аввалги vi-v асрларга бориб такалади. ўша давр рим-италия адабиётининг кўзга кўринган вакиллари андроник, энней, плавт, катулл ва бошкалардир. милоддан аввалги i асрлар рим-италия адабиётининг «олтин даври» ҳисобланади. бу даврда вергилий, гораций, тибулл, секот, проперций ва овидий назон каби машҳур шоирлар ижод этганлар. цезарнинг дўсти, ўз замонасининг маърифатпарвар кишиси мецанат бу шоирларни кўллаб-кувватлаб, уларга ҳомийлик килган. шулардан энг машҳури вергилий бўлиб, у деҳкончилик тўғрисида «георгиклар» номли шеърий достон яратган. унинг гомер достонлари мавзусида яратилган «энейда» достони алоҳида аҳамиятга эгадир. вергилий юнон ва рим афсоналарини пухта ўрганиб, достонни ёзишга киришган. у достон устида ўн ил ишлаб охирига етказа олмай ўлиб кетади. достонда троя шаҳрининг афсонави ҳимоячиларидан бири маъбуднинг …
3 / 9
нлар. кадимги римнинг ўтмиши билан шуғулланган машҳур тарихчилар каторига тит ливий, полибий, саллюстий, юлий цезар, галикарнасс дионисий, юсуф флавий, корнелий тацит, плутарх, аппиан, дон кассий, каттон, варрон ва бошкаларни киритиш мумкин. август даврининг тарихчиси тит ливий 142 жилддан иборат «римнинг таъсис килингандан буёнги тарихи»ни ёзган. милоддан аввалги i асрда яшаган галикарнасс дионисий «кадимги рим ёдгорликлари» деган китоб ёзган. i асрнинг иккинчи ярмида яшаган ката плиний ҳам кўп асарлар ёзган. аммо унинг асарлари бизгача етиб келмаган. корнелий тацитнинг «тарих» китобида 68-69 йиллардаги фукаролар уруши ва флавий замони тарихи баён килинган. унинг «йилномалар» номли асарида август ўлими билан нерон ўлими орасидаги вокеалар ёзилган. 155-235 йилларда яшаган дон кассий «рим тарихи»ни ёзиб, унда ўзига якин ва замонасида бўлган тарихий вокеаларни анча муфассал баён этган. цезар ҳам «галл урушлари ҳакидаги ёзмалар» ва «фукаролар уруши ҳакидаги ёзмалар» номли тарихий китоблар ёзиб колдирган. рим тарихчиларининг асарлари италия-рим салтанати тарихини ўрганишда кимматли манбадир. римда марказлашган салтанатнинг вужудга …
4 / 9
(милоддан аввалги 131-56 йиллар) эди. у асли юнонистонлик бўлиб, афина ва искандарияда таълим олган. асклепиад милоддан аввалги 95 йилда римга кўчиб келиб, умрининг охиригача шу ерда яшаган. у беморларни тез ва азоб бермайдиган усуллар билан даволаган. у яхши жарроҳ ҳам эди. асклепиад беморларни даволашда тоза ҳаво, укалаш ва жисмоний чиниктириш усулларини кенг кўллаган. римда яшаган машҳур табиблардан яна бири корнелий целс эди. у 70 жилдлик «артео» («санъат») номли асарини ёзган. бу асарнинг 8 жилди тиббиётга бағишланган бўлиб, у «тиббиёт ҳакида» деб номланган. бу асарда целс ўзидан илгари ўтган машҳур табибларнинг асарларини тўплаб тартибга солган, уни ўз тажрибалари билан бойитган. корнелий ўз асарида жарроҳлик, турли касалликлар ва уларни даволаш усулларига алоҳида эътибор берган. кадимги дунёнинг энг машҳур табибларидан бири клавдий гален эди. у 131 йили пергамда туғилиб, 201 йилда вафот этган. у ўта зеҳнли бола бўлиб, 17 ёшида асклепитон деб аталувчи шифохона ва тиббий мактабга катнаб, тиббиёт илмини ўрганади, чукур илмли …
5 / 9
йтахти рим катта шаҳар эди. салтанатдаги, айникса рим шаҳридаги меъморий бинолар ўзининг катталиги, ҳашаматлилиги ва гўзаллиги билан кишиларни ҳайратга солган. бу бинолар салтанатнинг куч-кудрати ва бойлигини бошка мамлакатларга намойиш килиб турган. римликлар юнон меъморчилигининг ютукларидан самарали фойдаланганлар. айни вактда ўзлари ҳам бинокорлик санъатида кўпгина янгиликлар яратганлар. римликлар бетон ихтиро килиб, ундан бино курилишида, айникса арк ва гумбазларни ишлаб чикишда фойдаланганлар. арк – ёй шаклидаги бостирмадир. у лотинча – аркус – камалак сўзидан келиб чиккан. усталар рим шаҳарларининг майдон ва кўчаларида императорлар шарафига зафар арклари курганлар. кўприклар, сув кувурлари курилишида арклар кенг суратда кўлланилган. рим усталари тоғлардаги булоклардан пастга караб бир текисда озгина нишаб килиб, сув тармоклари ўтказганлар. бундай нишабликни ҳосил килиш учун пастлик жойларда аркли кўприклар курилган. уларнинг устига сув окиб ўтадиган тарновлар ўрнатилган. ўндан ортик сув кувури тармоклари римга тоғ булокларидан сув етказиб берган. гумбаз ёйсимон иншоот бўлиб, тўнкариб кўйилган катта козонни эслатади. римдаги пантеон, яъни «барча худолар ибодатхонаси» …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "кадимги рим салтанатида маданият соҳасида ютуклар"

қадимги рим маданияти www.arxiv.uz режа: 1. илмий билимлар соҳасидаги ютуклар. 2. kадимги рим санъати. 3. kадимги диний эътикодлар. kадимги италияда ва бутун рим салтанатида маданият соҳасида катта ютуклар кўлга киритилган. ёзув илмий билимларнинг энг муҳим кўриниши сифатида милоддан аввалги i минг йиллик бошларидан бошлаб юзага келган. уни дастлабки ихтирочилари этрусклар ва лотинлар эди. кейинчалик италия кабилалари финикия ёзуви асосида тузилган юнон алифбосини кабул килганлар ва фойдаланганлар. бу ёзув кейинчалик лотин алифбоси номи билан машҳур бўлиб кетган. кадимги италияликлар ўз ёзувлари асосида китоблар яратганлар. римликлар юнонлар сингари физика, математика, денгизда сузиш, астрономия, гидротехника ва агрономия фанларига жуда кизикканлар. улар меъморчилик, гидротехника ва агроно...

This file contains 9 pages in DOC format (74.5 KB). To download "кадимги рим салтанатида маданият соҳасида ютуклар", click the Telegram button on the left.