ish hujjatlarini yuritish tili va uslubi

DOCX 8 pages 41.7 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 41.7 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

10-ma’ruza mavzu: hujjatlar va ularning turlari reja: 1. hujjatlar matniga qo‘yiladigan talablar 2. hujjatlar matnini tuzishda qo‘llaniladigan qoliplashgan til birliklari 3. hujjatlarning tili va uslubi 4. hujjat turlari va ularning o‘ziga xos xususiyatlari tayanch tushunchalar: hujjat, matn, rasmiylashtirish, rasmiy, ish uslubi, til birliklari, ot, fe’l, iii – shaxs, majhullik nisbati, sifat, aniqlik, ixchamlik, lo‘ndalik, mazmuniy to‘liqlik, gap qurilishi, tasniflash, mayda qismlarga ajratish, qayd etuvchi qism, qaror qiluvchi qism, buyruq, farmoyish, ko‘rsatma, normativ (me’yoriy) hujjat, hujjat aylanishi, elektron hujjat, huquqiy munosabatlar, idoraviy-ma’muriy shakl, diplomatik munosabat, sodda hujjatlar, murakkab hujjatlar, tashkiliy hujjatlar; guvohnoma, yo‘riqnoma, nizom, shartnoma, farmoyish hujjatlari; buyruq, ko‘rsatma, farmoyish, ma’lumot-axborot hujjatlari; ariza, bayonnoma, dalolatnoma, ishonchnoma, tavsifnoma, tarjimayi hol, tilxat, tushuntirish xati, e’lon, xizmat yozishmalari; taklifnoma, telegramma, xatlar, xususiy hujjatlar, namunaviy hujjatlar, qolipli hujjatlar, rekvizit. ish hujjatlarini yuritish tili va uslubi. o‘zbek hujjatchiligini shakllantirish va takomillashtirishdagi eng muhim va dolzarb masalalardan biri hujjatlarning tili va uslubi masalasidir. hujjat tayyorlash va rasmiylashtirishda …

2 / 8

azli tafakkur ifodasi uchun xizmat qiluvchi usullar ishlatilmaydi. ularning ishlatilishi hujjatlar matnidagi ifodaning noxolisligiga olib keladi. hujjat matni aniqlik, ixchamlik, lo‘ndalik, mazmuniy to‘liqlik kabi talablarga ham javob berishi kerak. bu talablarga javob bera olmaydigan hujjat chinakam hujjat bo‘la olmaydi, bunday hujjat ish yuritish jarayoniga xalaqit beradi, uning samaradorligini keskin pasaytiradi. hujjatlar tilida ot turkumiga oid so‘zlar ko‘p qo‘llanadi. hatto fe’l bilan ifodalanuvchi harakat va holatlar ifodasi uchun ham otga yaqin so‘z shakllari tanlanadi, ya’ni «harakat nomi» deb ataluvchi so‘z shakllari faol ishlatiladi: «...tayyorgarlikning borishi haqida», «...qarorning bajarilishi to‘g‘risida», «...yordam berish maqsadida», «...qabul qilishingizni so‘rayman» kabi. fe’l shakllarining qo‘llanilishida ham birmuncha o‘ziga xosliklar mavjud. xususan, majhul nisbatdagi 3-shaxs buyruq-istak maylidagi yoki o‘tgan (yoki hozirgi-kelasi) zamondagi fe’l shakllarining qo‘llanish darajasi anchayin yuqori: topshirilsin, tasdiqlansin, bajarilsin, bo‘shatilsin, tayinlansin, eshitildi, qaror qilindi, ko‘rib chiqildi, ko‘rsatib o‘tildi kabi. hujjatlardagi gap qurilishi, odatda, tasniflash, mayda qismlarga ajratishga, qayd etuvchi va qaror qiluvchi qismlarning birligiga, umuman, sabab-oqibat …

3 / 8

rot («eshitildi...»), ham buyurish («qaror qilindi..») o‘z ifodasini topadi. hujjatlar matni birinchi shaxs yoki uchinchi shaxs tilidan yoziladi. yakka rahbar nomidan yoziladigan farmoyish hujjatlari (buyruq, farmoyish, ko‘rsatma kabilar) birinchi shaxs tilidan bo‘ladi. shuningdek, ayrim shaxs tomonidan yozilgan hujjatlar (ariza, tushuntirish xati kabi) ham birinchi shaxs, birlik sonda shakllantiriladi. boshqa hujjatlar esa yo birinchi shaxs ko‘plik sonda, yoki uchinchi shaxs birlik sonda rasmiylashtiriladi: «...ga ruxsat berishingizni so‘raymiz», «...deb hisoblaymiz»; «ma’muriyat talab qiladi», «boshqarma so‘raydi» kabi. hujjatlar matnini tuzishda turg‘unlashgan, qoliplashgan so‘z birikmalaridan ko‘proq foydalanish lozim. chunki qoliplashgan, yagona doimiy shaklga ega bo‘lgan so‘z tizimlari, iboralar, muhandislik psixologiyasining ma’lumotlariga ko‘ra, boshqa so‘z birikmalariga qaraganda 8–10 marta tez idrok qilinar ekan. buning ustiga qoliplashgan so‘z birikmalari hujjatlarni tayyorlash va ulardan foydalanish jarayonlarini anchagina tezlashtirish imkonini beradi. tayinki, har bir hujjat turining mohiyati va maqsadi bilan bog‘liq ravishda o‘ziga xos qoliplashgan sintaktik tuzilmalar shakllana boradi. masalan, buyruqda quyidagicha qoliplashgan tuzilmalar qo‘llanishi mumkin: 1. «... …

4 / 8

.k. hujjatdagi fikrni aniq, lo‘nda bayon qilishda xat boshi (abzats) ning ahamiyati ham katta. har bir yangi, alohida fikr xat boshi bilan ajratilishi, bir xat boshidan ikkinchi xat boshigacha bo‘lgan matn 4–5 jumladan oshmasligi maqsadga muvofiq. hujjatchilikda imlo va tinish belgilari masalasiga alohida e’tibor qilish kerak. savodli yozilgan hujjatgina o‘z vazifasini mukammal bajarishi mumkin. hujjatning nomini yozishda bizda har xillik mavjud, xususan, ba’zan kichik harf bilan, ba’zan bosh harf bilan yoziladi. hujjatning nomi bo‘lganligi uchun uni bosh harf bilan yozgan ma’qul, shuningdek, bosma matnda boshqa usul bilan, masalan, mazkur nomni to‘lig‘icha bosh harflar bilan yozish orqali ham ajratib ko‘rsatish mumkin. yodingizda tuting! hujjat – (arab “guvohnoma, isbot, dalil”) axborot qayd etilgan hamda uni vaqt va makonda uzatish imkonini beruvchi moddiy obyekt. normativ (me’yoriy) hujjat deb faoliyatning har xil turlari yoki ularning natijalariga doir qoidalar, umumiy tamoyillar va xususiyatlarni belgilab beruvchi hujjatga aytiladi. hujjat aylanishi – hujjatlarning muassasada ularning yaratilishi yoki …

5 / 8

i, demak, har qanday hujjatdagi birlamchi va asosiy unsur — bu tildir. hujjatlarning sof o‘zbek tilidagi yagona andazalarini yaratish, ular bilan bog‘liq atamalarning bir xilligiga erishish borasida ish olib borish lozim. mukammal va oqilona tashkil etilgan hujjatchilik har qanday idoradagi ish yuritishning asosi hisoblanadi. hujjatlar mazmuniga ko‘ra ikki turli bo‘ladi : 1. sodda hujjatlar ( muayyan bir masalani o‘z ichiga oladi) 2. murakkab hujjatlar ( ikki yoki undan ortiq masalani o‘z ichiga oladi). ish yuritish huijatlari qo‘llanish doirasi, maqsad va vazifalariga ko‘ra to‘rt guruhga bo‘linadi: l. tashkiliy hujjatlar (guvohnoma,yo‘riqnoma, nizom, shartnoma va boshqalar) 2. farmoyish hujjatlari (buyruq, ko‘rsatma, farmoyish) 3.ma’lumot-axborot hujjatlari (ariza, bayonnoma, dalolatnoma, ishonchnoma, tavsifnoma, tarjimayi hol, tilxat, tushuntirish xati, e’lon va boshqalar) 4. xizmat yozishmalari (taklifnoma, telegramma, xatlar). hujjatlar mazmun bayonining shakliga ko‘ra uch turli bo‘ladi : 1. xususiy hujjatlar 2. namunaviy hujjatlar 3. qolipli hujjatlar xususiy hujjatlarga fuqarolardan kelib tushgan ariza va shikoyatlar, ularning asosida olib boriladigan …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ish hujjatlarini yuritish tili va uslubi"

10-ma’ruza mavzu: hujjatlar va ularning turlari reja: 1. hujjatlar matniga qo‘yiladigan talablar 2. hujjatlar matnini tuzishda qo‘llaniladigan qoliplashgan til birliklari 3. hujjatlarning tili va uslubi 4. hujjat turlari va ularning o‘ziga xos xususiyatlari tayanch tushunchalar: hujjat, matn, rasmiylashtirish, rasmiy, ish uslubi, til birliklari, ot, fe’l, iii – shaxs, majhullik nisbati, sifat, aniqlik, ixchamlik, lo‘ndalik, mazmuniy to‘liqlik, gap qurilishi, tasniflash, mayda qismlarga ajratish, qayd etuvchi qism, qaror qiluvchi qism, buyruq, farmoyish, ko‘rsatma, normativ (me’yoriy) hujjat, hujjat aylanishi, elektron hujjat, huquqiy munosabatlar, idoraviy-ma’muriy shakl, diplomatik munosabat, sodda hujjatlar, murakkab hujjatlar, tashkiliy hujjatlar; guvohnoma, yo‘riqnoma, nizom, shartnoma...

This file contains 8 pages in DOCX format (41.7 KB). To download "ish hujjatlarini yuritish tili va uslubi", click the Telegram button on the left.

Tags: ish hujjatlarini yuritish tili … DOCX 8 pages Free download Telegram