qo‘qon xonligi saroy kutubxonasi

DOCX 10 pages 478.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 478.5 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

madrasalar qoshidagi kutubxonalar musulmon sharq olamida azaldan kitobxonlik, kitobat san’ati va kutubxonalar faoliyati alohida o‘rin tutib kelgan. hukmdorlarning saroylari, yirik zamindor va ziyoli shaxslarning xonadonlari va masjid-madrasalar qoshida kutubxonalar faoliyat ko‘rsatgan. qo‘qon xonligi saroy kutubxonasi haqida hikoya qiladi. temuriylar davridan so‘ng o‘rta osiyo hududida tashkil topgan xonliklar davrida ham ushbu soha rivojida ma’lum yutuqlarga erishilgan. temuriy hukmdorlar an’anasi davom ettirilib, o‘z saroylarida muhtasham kutubxonalar, kitobat san’ati ijodkorlari uchun munosib sharoitlar tashkil etilgan. xviii asrning birinchi choragida farg‘ona vodiysida ming urug‘i vakillari tomonidan tashkil etilgan qo‘qon xonligida ham kutubxonachilik va kitobat san’ati taraqqiy etib, hukmdorlarning doimiy e’tibori va rag‘batida bo‘lgan. qo‘qon xonligi saroyida kitobdor mansabidagi shaxsning faoliyat yuritganligi ham hukmdorlar tomonidan o‘z saroylarida xos kutubxona bo‘lganligidan dalolat beradi. manbalarda qayd etilishicha, ushbu mansab dastlab umarxon tomonidan joriy qilinib, unga mirzo qalandar mushrif isfaragiy tayinlangan. mirzo qalandar ushbu lavozimda vafotidan (1840-yil) ikki yil oldingacha bo‘lgan muddatda shug‘ullanib, undan so‘ng bir g‘orga kirib, …

2 / 10

lan 1818—1819-yillarda sulton mahmud ii ga taqdim etish uchun tuzilganligi qayd etiladi. shuningdek, 1813-yilda xattot muhammad latif tomonidan alisher navoiyning “chor devon”i ham ko‘chirilgan, u g‘oyatda xushxat, jadvallari ziynatli, zarhal lavhali bo‘lgan. amir umarxondan keyin taxtga kelgan muhammad alixon davrida ham kitobat san’ati, xattotlik va saroyda kitoblarni ko‘plab nusxalarda ko‘chirish va tarqatish ishlari davom ettirilgan. muhammad alixonning o‘zi ham mohir xattot bo‘lganligi ma’lum. muhammad alixon onasi nodirabegimning maslahati asosida 1838-yilda muhammad siddiq tunqotar zimmasiga alisher navoiy “chor devon”idan 300 nusxa ko‘chirtirish vazifasini yuklaydi. olti oy ichida “chor devon”dan 300 nusxa tayyorlanib, lavvoh va musavvirlar tomonidan kitob holiga keltiriladi. shuningdek, muhammad alixon topshirig‘i bilan xattot mirzo sharif dabir 1836-yilda fuzuliyning devonini nasta’liq xatida, 1837-yilda esa saylangan g‘azallarini alohida go‘zal xat bilan ko‘chirgan. muhammad alixon davrida kitobat va xattotlik ishlariga bunday katta e’tibor qaratilishida uning onasi – shoira nodirabegimning hissasi bor, albatta. foto: “kun.uz” amir umarxon va muhammad alixonlar davrida shakllantirilgan saroy …

3 / 10

i kitoblar ham olib ketilgan. saroy kitobdori buxoro istilosining so‘nggi vaqtiga qadar hukmdor muhammad alixon bilan birga bo‘lgan. buxoro qo‘shinlari ta’qibidan qochib, kafantepa degan mavzeda qo‘lga olingan muhammad alixon va uning yaqinlari orasida kitobdor muhammad ayub behjatning ham bo‘lishi, shubhasiz, uning saroydagi xonga eng yaqin va sadoqatli kishilardan biri ekanligi haqidagi yuqorida bildirilgan fikrlarimizni tasdiqlaydi. qo‘qonning tez orada qipchoqlar yordamida buxoro qo‘shinidan ozod bo‘lishi va undan keyingi hukmdorlar davrlardagi saroy kutubxonasi, uning faoliyati haqida manbalarda ma’lumotlar deyarli uchramaydi. buxoro amiri tutqunligidan qochib chiqishga muvaffaq bo‘lgan mirzo ayubning ham keyinchalik yana kitobdorlik vazifasida faoliyat yuritganligi haqida ma’lumotlar mavjud emas. faqatgina arxiv hujjatlarida qo‘qon xoni mallaxon (1858-1862) tomonidan 1860-yil aprelida hoja kitobdor boshliq elchilarning sibir orqali peterburgga yuborilganligi va ushbu davrlarda xonlik xattotlari tomonidan ko‘chirilgan asarlar orqaligina saroy kutubxonasi bu davrlarda ham faoliyat yuritganini bilib olishimiz mumkin. lekin xonlikdagi o‘zaro ichki nizolar va buxoro amiri muzaffarning xonlik ichki ishlariga aralashib, qo‘qonga kelishi …

4 / 10

lisida joylashgan. xudoyorxon o‘rdasi tashqi va o‘rta saroylarining keyinchalik buzib yuborilishi natijasida ushbu saroy kutubxonasi bizgacha yetib kelmagan. bu davrda qo‘qon xonlari saroy kutubxonasidagi kitoblar miqdori va ularning tavsifi haqida rus tadqiqotchilarining ma’lumotlari asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi. chor qo‘shinlari tomonidan qo‘qon xonligining bosib olinishi oqibatida xonlikning butun boyliklari, shu jumladan, xonlik arxiv hujjatlari va saroydagi 130 ta qo‘lyozma kitoblar ham peterburgga olib ketilgan va imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. ular orasida “tavorixi muqimxoniy”, “jahonnoma”, “rashahot”, “rashonax ul-funun” va boshqa ko‘plab noyob asarlar bor edi. bunday noyob sharq qo‘lyozma asarlari kutubxonasi andijon begi nasriddinxonning saroyida ham bo‘lgan. shuning uchun ham qo‘qon yurishlarida ishtirok etgan a.l.kun 1875-yil mumkin qadar ko‘proq qo‘lyozmalar to‘plash maqsadida andijonga ham kelgan. k.p.kaufman topshirig‘i bilan a.l.kun tomonidan xonlik arxivi va qayd etilgan 130 ta noyob qo‘lyozma asar qo‘qon xonligi saroy kutubxonasi xazinasining umumiy miqdorini belgilamaydi, albatta. o‘sha paytda a.l.kun tomonidan saroy kutubxonasining ma’lum miqdorigina olib ketilgan bo‘lib, 1897-yil …

5 / 10

z qoladi. shulardan kelib chiqib aytish mumkinki, rus qo‘shinlarining xonlikni egallashi davomida a.kun tomonidan peterburgga yuborilgan 130 ta noyob qo‘lyozma qo‘qon xonligi saroy kutubxonasining umumiy miqdori bo‘lmay, balki saroy kutubxonasi o‘z davri uchun muhtasham va manbalarga boy bo‘lgan. o‘sha davrda xonlikka qarashli beklik markazlarida, madrasa-masjidlar qoshida, aholining ziyoli qismida ham ko‘plab noyob kitoblar jamlanmasi bo‘lgan. foto: “ma’rifat” shu o‘rinda qo‘qon hukmdorlarining beqaror davrlarda, jumladan, xudoyorxonning mamlakatni tark etayotganida saroy kutubxonasiga, undagi noyob qo‘lyozma boyliklarga nisbatan bepisand munosabatda bo‘lgan, deb aytish ham noto‘g‘ri bo‘ladi. manbalarda qayd etilishicha, xudoyorxon toshkentda fon kaufman bilan muzokaralardan so‘ng, o‘zi uchun alohida qimmatli bo‘lgan sharafuddin ali yazdiy “zafarnomasi”ning jahonda yagona mukammal nusxasini toshkentning sebzor daha qozisi muhiddinxo‘ja ibn hakimxo‘ja eshonga topshirib, turkiston shahriga yo‘l olgan. 1913-yilda ahmad zakiy validiy turkistonga ilmiy safari davomida ushbu asar bilan ham tanishadi. akademik bartoldning ta’kidlashicha, o‘sha paytda qozi muhiddinxo‘janing qo‘lida bu qo‘lyozma vaqtinchalik bo‘lib, aslida xudoyorxonning o‘g‘li ibn yaminbekka tegishli …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qo‘qon xonligi saroy kutubxonasi"

madrasalar qoshidagi kutubxonalar musulmon sharq olamida azaldan kitobxonlik, kitobat san’ati va kutubxonalar faoliyati alohida o‘rin tutib kelgan. hukmdorlarning saroylari, yirik zamindor va ziyoli shaxslarning xonadonlari va masjid-madrasalar qoshida kutubxonalar faoliyat ko‘rsatgan. qo‘qon xonligi saroy kutubxonasi haqida hikoya qiladi. temuriylar davridan so‘ng o‘rta osiyo hududida tashkil topgan xonliklar davrida ham ushbu soha rivojida ma’lum yutuqlarga erishilgan. temuriy hukmdorlar an’anasi davom ettirilib, o‘z saroylarida muhtasham kutubxonalar, kitobat san’ati ijodkorlari uchun munosib sharoitlar tashkil etilgan. xviii asrning birinchi choragida farg‘ona vodiysida ming urug‘i vakillari tomonidan tashkil etilgan qo‘qon xonligida ham kutubxonachilik va kitobat san’ati taraqqiy etib...

This file contains 10 pages in DOCX format (478.5 KB). To download "qo‘qon xonligi saroy kutubxonasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qo‘qon xonligi saroy kutubxonasi DOCX 10 pages Free download Telegram