minerallar va ularning fizik xususiyatlari

DOCX 5 pages 324.1 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 324.1 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

laboratoriya ishi №1 (2 soat) tog‘ jinslarini hosil qiluvchi minerallar va ularning fizik xususiyatini aniqlash. yer tarkibi 47% kremniy oksid, 8% alyuminiy, 5% temir,11% magniy, kalsiy, natriy va kaliy yig’indisidan iborat bo’lib, faqat 3% ni boshqa bizga mendeleev jadvalidan ma’lum bo’lgan, qolgan kimyoviy elementlaridan tashkil topadi. bu kimyoviy elementlar tabiiy sharoitda bir-birlari bilan birikib, minerallarni tashkil etadi. minerallarni o’rganuvchi fan geologiya fanining bir bo’limi bo’lib, mineralogiya deb ataladi. mineral degan termin qadimiy «mineral» ya’ni rudali tosh, rudaning parchasi degan so’zdan kelib chiqqan. mineral deb, fizikaviy xossalari va ximiyaviy tarkibi bir xil bo’lib, ma’lum bir fizikaviy, ximiyaviy jarayonlar natijasida tabiiy yo’l bilan hosil bo’lgan moddaga aytiladi. minerallar hosil bo’lishiga qarab: birlamchi, ikkilamchi, hamda «metamorfizm» jarayonida- yangi minerallar hosil bo’ladi. magmaning qotishi va kristallanish yo’li bilan hosil bo’lgan minerallar (kvars, dala shpati, oliven va boshqalar) birlamchi minerallar deyiladi. birlamchi minerallarning ko’mir kislotasi, kislorod, harorat, organik moddalarning ta’sirida yemirilish natijasida hosil bo’ladigan minerallar …

2 / 5

qattiqlik shkalasi va pichoq. buning uchun minerallardan namuna olib chetini bolg’a yordamida sindirilib, yangi siniq hosil qilib xususiyatlari topiladi (rangi, qattiqliligi, ulanish tekisligi va aniq yuzalari, shaffofligi, yaltirash, sindirish ko’rsatkichi va boshqalar). ishning borishi: i. minerallarning rangini aniqlash. minerallarni qo’lga olar ekansiz, ularning rangi bir ko’rinishidayoq beixtiyor diqqatingizni o’ziga jalb etadi. shuning uchun u minerallarga hos eng muxim diagnostik belgi hisoblanadi. ko’pincha minerallar nomi rangiga qarab beriladi. (lazurit, azurit-fransuzcha «azur»-lazur; xlorit-grekcha «xloros»-yashil; rubin-lotincha «ruber»-qizil; radoniy-grekcha «radon»-pushti: gematit-kondek grekcha «gematikos» va xokazolar). minerallar rangiga quyidagilar kiradi: rangsizlar- kalsit, tog’ xrustali, oq-kvars, albit, gips, kalsit, muskovit, kaolin; pushti rang-ortoklaz; kul rang-ortoklaz, angidrit; jigar rang- dolomit, pirit. to’q ranglarga qora-rogovaya obmanka, avgit, biotit; yashil-zmeevik, olivin, shox aldamchisi, xlorit; qo’ng’ir kul rang-limonit. umuman olganda minerallarning rangi haqidagi masala juda murakkabdir. minerallarning rangi ximiyaviy tarkibiga, tarkibdagi ba’zi organik moddalarning turiga, minerallarning tuzilishiga bog’liq. 2. minerallarning qattiqligini aniqlash. minerallarning qattiqligi deb, ularni tashqi kuchiga, shuningdek timdalashga …

3 / 5

nadi. minerallarning shu hususiyatini ma’lum shartli birlikda aniqlash uchun f. moos jadvalidan foydalaniladi. bu jadvalda o’nta mineral bo’lib, tartib nomeriga ko’ra ularning qattiqligiga 1 dan 10 gacha ortib boradi (1- jadvalda). 1 – jadval № minerallar mustahkamlik shkalasi qattiqlik qiymati kg/mm2 qattiqlikni aniqlash usuli minerallarning qattiqlik gruppasi 1. talq 1 2,4 tirnoq bilan yumshoq 2. gips 2 36,0 chiziladi o’rtacha qattiqlikda 3. kalsit 3 109,0 pichoq bilan o’rtacha qattiqlikda 4. flyuorit 4 189,0 chiziladi qattiq 5. apatit 5 536,0 pichoq bilan qattiq 6. ortoklaz (dalashpati) 6 796,7 oyna bilan qattiq 7. kvars 7 1120,0 tirnaladi qattiq 8. topaz 8 1427,0 oynani kesadi juda qattiq 9. qorund 9 1660,0 juda qattiq 10 olmos (s) 10 2060,0 oynani kesadi juda qattiq 3. minerallarning ulanish tekisligi. kristallar va kristall donalarining haqiqiy yoki bo’lishi mumkin bo’lgan yonlariga parallel muayyan kristallarini tekisliklar bo’yicha ajralishi yoki sinishi natijasida hosil bo’lgan tekis yuzalariga ulanish tekisligi deb ataladi. …

4 / 5

iga qarab ularning qaysi gruppasiga kirishi yoki nomini aniqlashimiz mumkin. bizga ma’lumki slyuda har doim plastinka shaklida sinadi. har xil minerallar singandan so’ng hosil bo’lgan yuzaga qarab bir necha turga ajraladi: 1. tekis sinish – bu ulanish tekisligi bo’lgan minerallarda bo’ladi (kalsit, slyuda, dala shpati.) 2. chiganoqsimon sinish–minerallar maydalanganda chig’anoqqa o’xshash yuzalar hosil bo’ladi. bu sinish kvars, xalsedon, opal, magnetit singari minerallar uchun xarakterlidir. 3. zirapchasimon sinish – bunda minerallarning maydalangan yuzasida har -xil uzunlikdagi tikanlar uchraydi (asbest, kremen, shox aldamchisi) 4. donador sinish – bunday sinishda mineral bo’lakchasidagi ayrim kristallar dona-dona bo’lib ko’rinib turadi (olivin, angidrid, magnetit, anortit) 5. kesaksimon sinish – bu gilli minerallarda uchraydi (kaolin). 5. minerallarning yaltiroqligini aniqlash. minerallar yuzasining turli darajada nur qaytarish qobiliyatiga yaltiroqlik deyiladi. yaltiroqlik minerallarning rangiga bogliq bo’lmasdan ularning yuzasidan qaytgan nurning miqdoriga bogliq bo’ladi. minerallarning yaltiroqligini quyidagi guruhlarga ajratish mumkin: 1. metallsimon yaltiroqlik - bu yaltiroqlik odatda tiniq bo’lmagan minerallarda uchraydi …

5 / 5

best, tolali gips-selenit) minerallarga xosdir. 7. xira yaltiroqlik-ba’zi minerallarda nurni juda yomon o’tkazish xususiyati bor, shuning uchun ularning yuzasi yaltiramaydi. bularga bo’r, kaolin, har xil oxralar, temir gidrooksidning ba’zi turlari kiradi. 6. minerallarning solishtirma og’irligi. ma’lumki, minerallarning solishtirma og’irligi avvalo shu kristal moddani tashkil etuvchi ion yoki atomlar og’irliklar bilan bog’liq. ularning solishtirma og’irligi 0,6 dan 23 gacha bo’ladi (tabiiy gazlar, suyuq bitumlar 1 dan kichik, iridiy gruppasidagi minerallar 23 gacha bo’ladi). yer sharida uchraydigan ko’pchilik minerallarning o’rtacha solishtirma og’irligi 2,5 – 4 ga teng (masalan, silikatlar gruppasi). laboratoriya sharoitida qyuidagi minerallar bilan tanishib, ularning fizik xususiyatlarini aniqlaymiz: nazorat savollari: 1. minerallar qanday hosil bo’ladi? 2. minerallar necha xil yo’l bilan hosil bo’ladi? 3. mineral nima? 4. minerallarning qanday fizik xususiyatlarini bilasiz? 5. minerallarning nechta turi aniqlangan? bajardi: qabul qildi: image1.png

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "minerallar va ularning fizik xususiyatlari"

laboratoriya ishi №1 (2 soat) tog‘ jinslarini hosil qiluvchi minerallar va ularning fizik xususiyatini aniqlash. yer tarkibi 47% kremniy oksid, 8% alyuminiy, 5% temir,11% magniy, kalsiy, natriy va kaliy yig’indisidan iborat bo’lib, faqat 3% ni boshqa bizga mendeleev jadvalidan ma’lum bo’lgan, qolgan kimyoviy elementlaridan tashkil topadi. bu kimyoviy elementlar tabiiy sharoitda bir-birlari bilan birikib, minerallarni tashkil etadi. minerallarni o’rganuvchi fan geologiya fanining bir bo’limi bo’lib, mineralogiya deb ataladi. mineral degan termin qadimiy «mineral» ya’ni rudali tosh, rudaning parchasi degan so’zdan kelib chiqqan. mineral deb, fizikaviy xossalari va ximiyaviy tarkibi bir xil bo’lib, ma’lum bir fizikaviy, ximiyaviy jarayonlar natijasida tabiiy yo’l bilan hosil bo’lgan moddaga a...

This file contains 5 pages in DOCX format (324.1 KB). To download "minerallar va ularning fizik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: minerallar va ularning fizik xu… DOCX 5 pages Free download Telegram