haroratni o’lchash qurilmalarini ishlash usullarini o’rganish

DOCX 10 pages 385.7 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 385.7 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1-laboratoriya ishi: mavzu: xaroratni o’lchash qurilmalarini ishlash usullarini o’rganish reja: ishdan maqsad: 1. harorat va harorat shkalalari haqida umumiy ma‘lumotlar. 2. harorat o’lchash asboblarining tasnifi. tayanch iboralar: harorat, termometr, gradus, harorat shkalasi, tselsiy shkalasi, farengeyt shkalasi. adabiyotlar: 2, 4, 6, 7, 9, 11. 1. harorat va harorat shkalalari haqida umumiy ma‘lumotlar harorat-molekulalarning issiqlik harakatida hosil bo’ladigan ichki kinetik energiyasi bilan belgilanadigan qizdirilganlik darajasi bilan tavsiflanadigan kattalikdir. jismlarning qizdirilganlik darajasini taqqoslashda ularning haroratga bog’liq bo’lgan va osongina o’lchanadigan fizik xossalaridan birortasini o’zgartirishda foydalaniladi. molekulalarning o’rtacha kinetik energiyasi va ideal gaz harorati orasidagi bog’lanish quyidagi formula bilan ifodalanadi: (1.1) bu еrda -boltsman doimiysi. t-jismning absolyut harorati, k. agar jismning harorati turlicha bo’lsa, vaqt o’tishi bilan ular muvozanat holatga keladi. shunday qilib, harorat issiqlik almashish, issiqlik o’zatish jarayonlarining ham sifat, ham miqdoriy tomonlarini tavsiflaydigan kattalikdir. haroratni bevosita o’lchab bo’lmaydi, uni jismning haroratga bir qiymatli bog’liq bo’lgan qandaydir boshqa fizik parametrlar bo’yichagina aniqlash mumkin. …

2 / 10

lasining tenglamasi , (1.3) bu еrda t’ va t’’ – moddaning tayanch nuqtalari; v’ va v’’- t’ va t’’ – haroratlardagi moddaning hajmi; v – t - haroratdagi moddaning hajmi. tabiatda hajmiy kengayish va haroratga chiziqli bog’langan suyuqliklar bo’lmaydi. shuning uchun harorat ko’rsatishi termometrga solinadigan moddaning tabiatiga bog’liq. fan–texnikaning rivojlanishi bilan yagona termometrga solinadigan moddaning bironta xususiyati bilan bog’lanmagan harorat shkalasini yaratish zarurati paydo bo’ladi. 1848 yilda ingliz fizigi kelvin termodinamikaning ikkinchi qonuni asosida yangi harorat shkalasini tuzishni taklif etdi. termodinamik haroratlar shkalasining tenglamasi: (1.4) bu еrda q100 va q0–suvning qaynash va muzning erish nuqtalariga mos issiqlik miqdori; q–t haroratga mos issiqlik miqdori. o’lchov va vaznlar bo’yicha 1960 yil o’tkazilgan xi xalqaro konferentsiya qarorlarida ikki harorat shkalasi: kelvin gradusi (k) o’lchov birligi bilan o’lchanadigan termodinamik shkala va selsiy gradusi (с) o’lchov birligi bilan o’lchanadigan xalqaro amaliy shkalalarning qo’llanilishi ko’zda tutilgan. kelvin termodinamik shkalasidagi pastki nuqta – absolyut nol nuqta (r) …

3 / 10

ash nuqtasiga (212 f) asoslangan. xalqaro amaliy shkala, absolyut termodinamik shkala va farengeyt shkalasi bo’yicha hisoblangan harorat munosabati quyidagicha: t c = t k – 273,15 = 0,556 (nf – 32), (1.6) bu еrda n – farengeyt shkalasi bo’yicha graduslar soni. xozir 1968 yilda qabul qilingan va 1971 yil 1 yanvardan joriy etilgan xalqaro amaliy harorat shkalasi (мптш-68) qo’llaniladi. u absolyut termodinamik harorat shkaklasining qo’llanilishidan iborat. bu shkala shunday tanlanganki, u bo’yicha o’lchangan harorat termodinamik haroratga yaqin bo’ladi. ular orasidagi ayirma zamonaviy o’lchash aniqligi chegaralarida bo’ladi. мптш-68 ning eng muhim o’zgarmas nuqtalari 3.1-jadvalda berilgan. mptsh-68 haroratning 13,81 dan 6300 k gacha oraliqda o’lchashni ta‘minlaydi. mdx da mptsh-68 dan tashqari haroratni 0,01 dan 100 000 k gacha chegarada bir xil o’lchashni amalga oshirish uchun mo’ljallangan amaliy harorat shkalalari ishlatiladi. 1.1.-jadval № muvozanat holatlari xalqaro amaliy haroratlarga berilgan qiymat 1 2 3 4 1 vodorodning qattiq, suyuq va gazsimon fazalari orasidagi muvozanat …

4 / 10

08 961,93 10 oltinning qattiq, suyuq va gazsimon fazalari orasidagi muvozanat (oltinning qaynash nuqtasi) 1337,58 1064,43 1.2. harorat o’lchash asboblarining tasnifi zamonaviy harorat o’lchash asboblari turli usul va vositalarga ega. har bir usul o’ziga xos bo’lib, universal xususiyatga ega emas. eng qo’lay, aniq va ishonchli o’lchash usullari haroratning birlamchi o’lchov asboblari sifatida qarshilikning termoo’zgartkichi va termoelektr o’zgartkichlardan foydalanadigan kontaktli usullardan iborat. nazorat qilinadigan muhitlar tashqi sharoitni o’zgartirganda fizik xossalarning turli agressivligi va to’rg’unligi darajasi bilan suyuq, sochiluvchan, gazsimon yoki qattiq bo’lishi mumkin. haroratni nazorat qilish vositalarining mavjudligi nazorat qilinayotgan muhit, ob‘ekt, ishlatilish sharoitlari va texnik talablarning turlichaligidadir. harorat o’lchash asboblari ishlash printsipiga qarab quyidagi guruxlarga bo’lanadi: 1.kengayish termometrlari. bu termometrlar harorat o’zgarishi bilan suyuqlik yoki qattiq jismlar hajmi yoxud chiziqli o’lchamlarining o’zgarishiga asoslangan; 2.manometrik termometrlar. bu asboblar moddalar hajmi o’zgarmas bo’lganda harorat o’zgarishi bilan bosimning o’zgarishiga asoslangan. 3.harorat ta‘sirida o’zgargan termoelektr yurituvchi kuchning o’zgarishiga asoslangan termoelektr termometrlar. 4.o’tkazgich va yarim …

5 / 10

arining turli tumanligi davomli foydalanish chegarasi, с 1 2 3 4 kengayish termometrlari suyuqlikka oid shisha termometrlar - 200 600 dilatometrik va bimetalli termo-metrlar - 150 700 manometrik termometrlar gazli - 150 1000 suyuqlikli - 150 600 bug’- suyuqlikli - 50 300 termoelektr termometrlar termoelektr termometrlar - 200 2500 qarshilik termometrlari metall (o’tkazgichli) qarshilik termo-metrlari - 260 1100 yarim o’tkazgichli qarshilik termometrlar - 272 600 pirometrlar kvazimonoxromatik pirometrlar 700 6000 spektral nisbatli pirometrlar 300 2800 to’liq nurlanish pirometrlari - 50 3500 nazorat savollari: 1.harorat deb nimaga aytiladi? 2.xalqaro amaliy harorat shkalasini izohlab bering. 3.termodinamik harorat shkalasini izohlab bering. 4.ideal gaz kinetik energiyasi va harorati o’rtasidagi bog’lanish ifodasini tushuntiring. 5.harorat shkalasining tenglamasini tushuntiring. 6.gradus tushunchasini izoh lang. 7.kelvin termodinamik shkalasidagi absolyut nol nuqta nechaga teng? 8.termodinamik va xalqaro amaliy shkala o’rtasidagi munosabatni tushuntiring. mptsh-68 nima? 9. termodinamik, xalqaro amaliy va farengeyt shkalalari o’rtasidagi munosabatni tushuntiring. 10.kengayish termometrlari deb nimaga aytiladi? 11.manometrik …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "haroratni o’lchash qurilmalarini ishlash usullarini o’rganish"

1-laboratoriya ishi: mavzu: xaroratni o’lchash qurilmalarini ishlash usullarini o’rganish reja: ishdan maqsad: 1. harorat va harorat shkalalari haqida umumiy ma‘lumotlar. 2. harorat o’lchash asboblarining tasnifi. tayanch iboralar: harorat, termometr, gradus, harorat shkalasi, tselsiy shkalasi, farengeyt shkalasi. adabiyotlar: 2, 4, 6, 7, 9, 11. 1. harorat va harorat shkalalari haqida umumiy ma‘lumotlar harorat-molekulalarning issiqlik harakatida hosil bo’ladigan ichki kinetik energiyasi bilan belgilanadigan qizdirilganlik darajasi bilan tavsiflanadigan kattalikdir. jismlarning qizdirilganlik darajasini taqqoslashda ularning haroratga bog’liq bo’lgan va osongina o’lchanadigan fizik xossalaridan birortasini o’zgartirishda foydalaniladi. molekulalarning o’rtacha kinetik energiyasi va ideal g...

This file contains 10 pages in DOCX format (385.7 KB). To download "haroratni o’lchash qurilmalarini ishlash usullarini o’rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: haroratni o’lchash qurilmalarin… DOCX 10 pages Free download Telegram