arab xalifaligi davri kutubxonalari

DOCX 10 pages 25.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.0 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

arab xalifaligi davri kutubxonalari. arab istilochilari eron (6 5 1 ) va turon (722 yil)ni bosib olganlarîdan keyingi dastlabki yillarda zardushtiylik dunyosi xalqlarining ijtimoiy va madaniy taraqqiyoti darajasi ancha yuqori ekanligiga duch keldilar. bu daraja shahar va qishloq jamoalari hayotini tashkil etishning rivoj topgan ilk o ’rta asr shakllari, ulaming o ‘z-o ‘zini ijtimoiy boshqarishi, mazkur xalqlar ma'naviyatining o 'ta yuqoriligi bilan izohlanardi. xalqlarning diniy va mifologik ongi ulaming zardushtiylik hayot tamoyillariga, axloqiy, ma'naviy, estetik, shuningdek, oilaviy-maishiy va turmush yo'l yo'riqlariga sodiqligini taqozo etardi. mazkur xalqlar umumiy madaniy darajasining yuqori b o lish i asrlar mobaynida vujudga kelgan qudratli an’anaviy mifologiya, epik rivoyatlar bilan, xalq og‘zaki ijodi asarlari, afsonaviy o g ’zaki va yozma tarix asarlari umumiy tizimining mazmunini tashkil etuvchi narsalar bilan belgilanardi. kitobat tarmoqlari xususida ham ilk o'rta asrlar uchun ancha rivojlangan darajani qayd etish mumkin. deyarli har bir elatning o 'z «milliy» yozuvi va o 'z yozma …

2 / 10

a kitoblarning muomalada bo'lishi va qo'shni mamlakatlar bilan kitob savdosi orqali kitob ayirboshlash odatda favqulodda, elitar xususiyatga ega edi va muntazam olib borilmasdi. biroq qadimgi davrda va ilk o ‘rta asrlarda kitob savdosi, garchi kam hajmda bo'lsa ham, mavjudligi albatta muhim voqeadir. zardushtiylik madaniy dunyosining umumiy ma'naviy boyligi, «avesto» kitobi. uning avrim qismlari va parchalari zardushtiylarning ibodatxonalarida saqlangan. moniychilar ¡bodatxonalarida beshta majburiy zallardan bittasi hamisha kitoblarga ajratilardi. bunday kutubxonalarda asosan payg'ambar monining muqaddas kitoblari, uning sharhlari va tarafdorlarining asarlari saqlanardi. diniy kutubxonalar bilan bir qatorda dunvoviy kutubxonalar ham mavjud edi. buiar saroylardagi hujjatgohlar va hukmron sulolalarning maxsus kitob omborlari boshqa badavlat shaxslaming kutubxonalari edi. 0 ‘rta asrlardagi narrativ (ta'riflangan) manbalarda eron. xorazmiy va su g 'd olimlari va zardushtiv ruhoniylarning shaxsiy kutubxonalari ham bo'lganligi haqidagi dalillar mavjud. vii asr o'rtalarida sosoniylar sulolasi shohlarining eng yirik kutubxonasi turonzamingato‘la lig ich ak o ‘chiribkeltirilgan edi. bu voqea 651 yilda arablar hujumi vaqtida …

3 / 10

ilgan eng nufuzli manbalardan biri bommish an-nodimning «fixrist» asarida ix asming astronomi abu ma'shar ja 'fa r ibn muhammad ibn umar al-balxiyning (886 yilda vafot etgan) bizgacha etib kelmagan kitobidan parcha keltiriladi. unda erondagi ilk o*rta asr kutubxonasi to'g'risid ag i qimmatli axborot mavjud. parchada aytilishicha. x asming o ’rtalarida isfaxon yaqinidagi jev shaharchasida, chamasi arablaming eronga qilgan hujumi arafasida y o k i hu hujiim. vaqtida (651 yil) 0‘rab suvab tashlangan kutubxona topilgan. kutubxonada oq terak (tuz) po'stlog'iga yozilgan ko'pgina qadimgi kitoblar bor bcflib, ular ajdodlarimizdavridagi fanlarning barcha tarmoqlarini qamrab olgan va qadimgi fors yozuvi (aftidan, o ‘rta fors yozuvi) shakli bilan yozilgan. «fixrist» muallifi o ‘zining nufuzli zamondoshi fikrlariga tayanib, uning bir hikoyasini keltiradi, unga ko'ra o'sha shaharchadagi boshqa bir binoning erto'lasidan 961 yilda boshqa kitoblar kollektsiyasini topishadi, bu kitoblar ham suvab yuborilgan bo'lib, oshlangan va maxsus tayyorlangan teri varaqlariga yozilgan edi, lekin ularni qanday o'qishni hech kim …

4 / 10

niylar davrida ko’chirilganligi katta ahamiyatga ega bo'lganligini ta ’kidlab, shuni ko'rsatib o'tadiki. «bu kitoblar zardushtiylar manbalarida dastlabki sosoniy shohlar chet mamlakatlardan kitoblar to ’plagani haqidagi axborotning to‘g*ri!igini tasdiqlovchi omil bo'lib xizmat qilishi mumkin. bu xildagi ma’lumotlar sosoniylar davrida ko*p miqdorda kitoblar mavjud bo'lganligiga shubha qoldirmaydi». eron va turon xalqlarining arab bosqinchilariga qarshi o ‘z ozodligi va mustaqilligi uchun olib borgan qurolli kurashi shunchaki turli xalqlar. bosqinchilar va qarshilîk ko'rsatuvchilar urushigina emas, shu bilan birga ikki xil diniy qarashga va madaniy an'analarga ega bo’lgan xalqlar to’qnashishi hamdir. arablar istilosi jarayonidagi ayovsiz janglar vaqtida odatda hamisha asosan tinch aholi, lashkarlar. ayniqsa zardushtiylik vakillari qirilgan. shu bilan birga k o'pgina ibodatxonalar, xazina omborlari. yozma hujjatlar va kitoblar majmualari talon-taroj qilingan, mahalliy moddiy madaniyat yodgorliklari vahshiylarcha y o 'q qilingan. istilochilaming boshqa diniy e ’tiqodlar. urf-odatlar va dunyoqarash ko’rinishlariga toqatsizligi o*sha vaqtlarda mavjud bo'lgan ko‘p sonli yozuv yodgorliklariga bosqinchilarcha munosabatida ham o 'z ifodasini …

5 / 10

natijada xorazmliklar devarli savodsiz bo’lib qolishgan va ular kerak bo'lgan barcha bilimlarni faqat xotiralarida saqlashga majbur bo‘lishgan». turonzamin xalqlari o*z kitob fondlarini amalda yangidan to 'p la y boshlashlarigato'g’ri keldivabu fo n dy aq in v ao ’rtasharqmamlakatlarida yangi arab yozuvida bitilgan kitoblardan. turkistonlik va eronlik olimlar, shoirlar, faylasuflarning arab yozuvida ko'chirilgan. shuningdek, forsiydoriy va turkiy tillarda yaratilgan asarlaridan. sanskrit, yunon, o 'r ta eron. suryoniy va nabatey tillaridan arabchaga tarjima qilingan qadimgi mualliflarning kitoblaridan tashkil topa boshladi. vaqt o ‘tishi bilan faqat xorazm. parfiya. sug’d. baqtriya va farg'onayozuvlariningo'zi iste’moldansiqibchiqarilibqolmay, shu bilan birga bu tarixiy-madaniy viloyatlarning qadimgi tillari ham ishlatilmay, o ‘lik tillanza avlanib qoldi. ix-x asrlarda eron, turon. afg’oniston va “ ’beruni, 1957. 18,63-betlar. www.ziyouz.com kutubxonasi ozarbayjonning ulkan hududida til davrlarining almashinishi sodir b o id i. ularda sekin-asta yangi eron tillari - forsiy. dariy, tojik va eski turkiy tiliarga o'tish yuz berdi. shu narsa shak-shubhasizki, zardushtiylik madaniy dunyosining …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arab xalifaligi davri kutubxonalari"

arab xalifaligi davri kutubxonalari. arab istilochilari eron (6 5 1 ) va turon (722 yil)ni bosib olganlarîdan keyingi dastlabki yillarda zardushtiylik dunyosi xalqlarining ijtimoiy va madaniy taraqqiyoti darajasi ancha yuqori ekanligiga duch keldilar. bu daraja shahar va qishloq jamoalari hayotini tashkil etishning rivoj topgan ilk o ’rta asr shakllari, ulaming o ‘z-o ‘zini ijtimoiy boshqarishi, mazkur xalqlar ma'naviyatining o 'ta yuqoriligi bilan izohlanardi. xalqlarning diniy va mifologik ongi ulaming zardushtiylik hayot tamoyillariga, axloqiy, ma'naviy, estetik, shuningdek, oilaviy-maishiy va turmush yo'l yo'riqlariga sodiqligini taqozo etardi. mazkur xalqlar umumiy madaniy darajasining yuqori b o lish i asrlar mobaynida vujudga kelgan qudratli an’anaviy mifologiya, epik rivoyatlar bil...

This file contains 10 pages in DOCX format (25.0 KB). To download "arab xalifaligi davri kutubxonalari", click the Telegram button on the left.

Tags: arab xalifaligi davri kutubxona… DOCX 10 pages Free download Telegram