o'zbekistonda investitsiyalar siyosati

DOCX 11 pages 330.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 330.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

1996 yili yoz-kuz oylarida o‘zbekistonda valyuta resurslarini cheklash va uni asosan investitsion loyihalarga yo‘naltirish mexanizmi joriy etilganiga ham 21 yil bo‘libdi. bu iqtisodiy rivojlanishning «o‘zbek modeli» shakllanishining ibtidosi edi. bu modelning xususiyatlari quyidagilardan iborat edi: 1. davlatning iqtisodiy jarayonlarga faol aralashuvi, jumladan, ma'muriy usullar — (kredit, xomashyo, mehnat) resurslarni markazlashgan holda taqsimlash, narxlar, foiz stavkalar va valyuta kursini o‘rnatish vositasida, shuningdek, xususiy korxonalarning mulk va mablag‘larini taqsimlash, pul-kredit munosabatlarida «ma'muriy resurslar»dan faol foydalanish. 2. «iqtisodiyotning strategik jabhalari»ga keng miqyosli investitsiyalar jalb qilishni nazarda tutuvchi giperfaol investitsion siyosat, jumladan, quyidagilar vositasida: - valyuta savdosini tartibga solish (konvertatsiyani cheklash, rasmiy kurs bo‘yicha valyuta konvertatsiyasida investitsion loyihalarga imtiyoz berilishi); - kredit siyosati (foiz stavkalarini tushirish, imtiyozli kreditlar berish, davlat tuzilmalarining topshirig‘iga ko‘ra qaytarilmas kreditlar ajratilishi); - byudjyet siyosati (davlat investitsiyalari, birvarakayiga yuqori soliq yuklamasi va soliq imtiyozlarining keng joriy etilishi). 3. import o‘rnini egallash modelidan foydalanish: xalqaro mehnat taqsimoti va tovar va xizmatlarning …

2 / 11

u model 1950-70 yillarda sssr bilan «do‘stlik»ka asoslangan rivojlanayotgan sotsialistik davlatlar o‘rtasida mashhur bo‘lgan. mashhur iqtisodchi ernando de soto bu modelni merkantilizm deb ataydi va undan hozirda iqtisodiyoti rivojlangan davlatlar ham o‘tmishda foydalanganini ta'kidlaydi. lekin mamlakat merkantilizmdan qanchalik tez voz kechgan bo‘lsa, keyinchalik u shunchalik tezroq rivojlangan. 1980-90-yillarda sotsialistik lager qulashi, sssr tomonidan bunday tajribalarning moliyalashtirilishi bas qilinishi tufayli merkantelistik siyosatga qiziqish yo‘qoladi. rivojlanayotgan davlatlarning aksariyati xalqaro mehnat taqsimoti, bozor munosabatlari va raqobatni rivojlantirish, eksportga yo‘nalganlikni tanlay boshlaydi. albatta, ularning hammasi ham yorqin natijalarga erisholgani yo‘q — merkantilizm an'analari juda mustahkam ekani bilinib qoldi. lekin kim qat'iy va izchil islohotlar o‘tkazgan bo‘lsa, o‘z iqtisodiyotining muvaffaqiyatli ravnaqi uchun sharoit yarata oldi. postsovet hududida bunga yaqqol misol – estoniya va gurjiston, postsotsialistik hududda esa — xitoy, vetnam va sharqiy yevropaning ko‘plab davlatlarini keltirish mumkin. import o‘rnini bosishga berilganlik va iqtisodiyotga davlat aralashuvini ochiq e'lon qilgan davlatlar deyarli qolmagan edi. lekin 1996 yilda …

3 / 11

etakchilar safida bo‘ladi: to‘plangan iqtisodiy o‘sish qiymatlari bo‘yicha 1995 yildan keyin sobiq sotsialistik davlatlar o‘rtasida o‘zbekiston xitoy, uglevodorodlarga boy ozarboyjon va turkmanistondan keyingi o‘rinda. go‘yoki barchasi binoyidek. lekin bizning rasmiy ko‘rsatkichlarimiz realistik bo‘lmagani sababli unga ishonish qiyin. unda «o‘zbek modeli» o‘zini oqlaganini qanday tekshirib ko‘rsa bo‘ladi? buning uchun ishonchliligi shubha ostida bo‘lgan ko‘rsatkichlarni bir chetga yig‘ishtirib, ochiq milliy va xalqaro statistikaga tayanamiz. u yoki bu iqtisodiy modelning muvaffaqiyatliligi yoki barbod bo‘lishining asosiy mezoni — u mamlakat aholisi turmush darajasini nechog‘lik yaxshilashga xizmat qilgandir. turmush darajasi ko‘rsatkichining keng foydalaniladigan ko‘rsatkichlaridan biri — aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi milliy daromad (yamd). butunjahon banki mamlakatlarni daromadi bo‘yicha tabaqalashtirishda aynan shu ko‘rsatkichdan foydalanadi. quyida sobiq sssr va osiyoning sotsialistik davlatlarida aholi jon boshiga to‘g‘ri keluvchi yamd haqidagi ma'lumotlar keltirilgan: 2015 yil uchun aholi jon boshiga yamd (yalpi milliy daromad), aqsh dollarida qayd etish joiz, yamd o‘zbekiston respublikasi markaziy bankining rasmiy ayriboshlash kursiga nisbatan …

4 / 11

n davlatlar ichra eng pasti bo‘lganini namoyish etib turibdi. 2000 yildan boshlab aholi jon boshiga yamdning o‘sishi, aqsh dollarida muvaffaqiyatsizlik sabablari 1990-yillarda mamlakatimiz oldida biryo‘la ikki masalani hal qilish vazifasi turgan edi: - bozor institutlari va mexanizmlarini shakllantirib, xususiy tadbirkorlik va bozor raqobatini rivojlantirib bozor iqtisodiyotiga o‘tish (chunki bungacha o‘zbekistonda ma'muriy-buyruqbozlik (rejali) iqtisodiyot hukmron edi); - istiqbolda rivojlanish va aholi turmush farovonligi bo‘yicha rivojlangan davlatlarni yetib olishga imkon beruvchi barqaror iqtisodiy o‘sishni ta'minlash; biroq iqtisodiyotga ma'muriy aralashuv vositasida tezkor sanoatlashtirish siyosati tufayli bu vazifalarning birortasi hal etilmadi. bozor islohotlari amalda muzlatilib qo‘yildi - iqtisodiy jarayonlarga davlatning ma'muriy aralashuvi bozor mexanizmlari ishiga xalaqit berayotgani ma'lum bo‘ldi, u bozor raqobatini yo‘qqa chiqaradi, tijorat banklarining samarali sektorini shakllantirishga imkon bermadi. - yuqori soliq yuklamasining bir vaqtning o‘zida turli soliq imtiyozlari bilan birgalikda joriy etilishi raqobatbardosh xususiy biznes rivojlanishini qiyinlashtirdi. - import o‘rnini egallash va proteksionizm biznesning raqobatbardoshligi pasayishi va raqobat yo‘qoligiga o‘z hissasini …

5 / 11

b qilmasdan turib erishib bo‘lmaydi. barqaror iqtisodiy o‘sish uchun sharoitlar yaratilmagan sanoat siyosati faollashgan davrlar (1996–2001, 2008–2016 yillar)da investitsion xarajatlar ancha yuqori bo‘lganiga qaramasdan, investitsiyalardan olinadigan (real iqtisodiy o‘sish bilan ko‘zga tashlanadigan) daromad juda past bo‘lgan. nega? birinchidan, merkantilistik model doirasida investitsion yechimlarni amaldorlar, boz ustiga, bozor mexanizmlari (narx hosil qilinishi va raqobat) deformatsiyaga uchragan sharoitda qabul qilishadi. biroq amaldorlar xususiy tadbirkorlardan farqli o‘laroq: a) o‘zining emas, o‘zgalarning pullarini tasarruf etadi; b) investitsion loyihalar muvaffaqiyatga uchraganda yoki barbod bo‘lganda moddiy javobgarlikni zimmasiga olmaydi. shu sababli davlat investitsion loyihalari, qoidaga ko‘ra, xususiy sektor loyihalariga nisbatan samarasiz hisoblanadi. boz ustiga, davlat loyihalarida korrupsiya va xufiyona sxemalar gullab yashnaydi. ikkinchidan, ko‘p sonli imtiyozlar va cheklovlar sababli investorlarning rag‘bati o‘zgaradi. ular investitsiyalaridan uzoq muddat daromad qilishni o‘ylash o‘rniga, berilayotgan imtiyozlar va raqobatning cheklanishi hisobiga qisqa muddatda foydani qo‘lga kiritish ustida bosh qotira boshlashadi. masalan, sarmoyador ishlab chiqarishga yotqizgan sarmoyasidan emas, imtiyozli konvertatsiya faktining o‘zidan …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbekistonda investitsiyalar siyosati"

1996 yili yoz-kuz oylarida o‘zbekistonda valyuta resurslarini cheklash va uni asosan investitsion loyihalarga yo‘naltirish mexanizmi joriy etilganiga ham 21 yil bo‘libdi. bu iqtisodiy rivojlanishning «o‘zbek modeli» shakllanishining ibtidosi edi. bu modelning xususiyatlari quyidagilardan iborat edi: 1. davlatning iqtisodiy jarayonlarga faol aralashuvi, jumladan, ma'muriy usullar — (kredit, xomashyo, mehnat) resurslarni markazlashgan holda taqsimlash, narxlar, foiz stavkalar va valyuta kursini o‘rnatish vositasida, shuningdek, xususiy korxonalarning mulk va mablag‘larini taqsimlash, pul-kredit munosabatlarida «ma'muriy resurslar»dan faol foydalanish. 2. «iqtisodiyotning strategik jabhalari»ga keng miqyosli investitsiyalar jalb qilishni nazarda tutuvchi giperfaol investitsion siyosat, jumlad...

This file contains 11 pages in DOCX format (330.8 KB). To download "o'zbekistonda investitsiyalar siyosati", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbekistonda investitsiyalar s… DOCX 11 pages Free download Telegram