islom sivilizatsiyasining jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan xissasi

DOCX 6 стр. 23,8 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 23,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

mavzu: islom sivilizatsiyasining jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan xissasi reja: 1. sivilizatsiyalar taraqqiyotida islom sivilizatsiyasining o‘rni 2. g‘arb olimlarining islom sivilizatsiyasi haqida qarashlari tayanch iboralar: sivilizatsiyalar taraqqiyotida islom sivilizatsiyasining o‘rni, g‘arb olimlarining islom sivilizatsiyasi haqidagi qarashlari 1. yevropa islom olim va faylasuflarining ovozidan uyg‘ondi. ular bu ilmlarni sevilya, qurtuba (kordova), g‘arnota (granada) va boshqa shaharlardagi masjidlarda o‘rgatdilar10. g‘arbning ilk yo‘lboshchilari madrasalarimizga qattiq qiziqish va qizg‘in muhabbat bilan qarardilar. bu madrasalarda eshitilgan ilmlar shu darajadagi erkinlik muhitida bo‘lardiki, bunday holatni ular o‘z mamlakatlarida aslo ko‘rmasdilar. ulamolarimiz o‘z ilmiy davralarida, muallafotlarida erning aylanishi, uning yumaloqligi, falak va samoviy jismlarning harakatlanishi haqida so‘zlab turgan bir vaqtda evropaliklarning aqllari ana shu haqiqatlarning barchasi to‘g‘risida xurofot va vahimalarga limmo-lim to‘lgandi. shu tufayli g‘arbliklarda arabchadan lotinchaga tarjima qilish harakati boshlandi. islom ulamolarining kitoblari g‘arb universitetlarida o‘qitila boshlandi. ibn sinoning tib to‘g‘risidagi “al-qonun” kitobi o‘n ikkinchi asrda tarjima etilgandi. shuningdek, ar-roziyning “al-hoviy” kitobi ham o‘n uchinchi asr nihoyasida lotinchaga …

2 / 6

musulmonlarning ta’siri bugungi kunimizga etib keldi. darhaqiqat, ibn sinoning kitoblari monbiliyada o‘tgan asrning oxirlarida tarjima qilindi”. bu olim yana deydi: “rojer bekon, leonard albezi, arno alfifufi, remon lol, san toma, katta albert va boshqalar faqat musulmon olimlarining kitoblariga ishonganlar”11. mse renon deydi: “albatta, katta albert ibn sinoga, san toma esa o‘z falsafasida ibn rushdga qarzdor”. sharqshunos alloma sediyo aytadi: “o‘rta asr sivilizatsiyasi bayrog‘ini musulmonlarning o‘zlari ko‘tarib, shimol qabilalarining evropani titratgan varvarligini mag‘lub etdi. ular “barhayot yunon falsafasining manbalari” bo‘lib qoldilar. ular o‘zlari erishgan ma’rifat xazinalari oldida to‘xtab qolmadilar, balki uni kengaytirdilar, tabiatni o‘rganish uchun yangi eshiklar ochdilar”. yana deydi: “musulmonlar astronomiya bilan shug‘ullangan paytda barcha riyoziyot ilmiga o‘zgacha e’tibor berdilar. ular bu borada uloqni ilib ketdilar. ular bu borada haqiqatda ustoz edilar… agar biz lotinning arabdan o‘zlashtirgan narsasini o‘rganadigan bo‘lsak, boshlanishidayoq quyidagilarni topamiz: “silvester ikkinchi” nomi bilan pop bo‘lgan gerbert 970-980 yillar mobaynida andalusda o‘rgangan riyoziy bilimlarini bizga kiritdi. asli …

3 / 6

qvim) zijlarni nashr etishga buyruq beradi. agar rojer birinchi sitsiliyada arab ilmlarini tahsil olishga, xususan, idrisning kitoblarini o‘qishga targ‘ib qilgan bo‘lsa, imperator frederik ii esa musulmon ilm va adabiyotiga tashviq etishda undan ortda qolgani yo‘q edi. ibn rushdning avlodlari ana shu imperatorning saroyida yashashar, unga o‘simlik va hayvonot tarixini o‘rgatishardi”12. xumbold o‘zining koinot haqidagi kitobida shunday deydi: “kimyoviy dorishunoslikni topganlar – musulmonlardir. “solirim” madrasasi qabul qilib, keyinchalik janubiy evropaga yoyilgan ilk hikmatli tavsiyalar ham arablardan kelgan. shifo fanining asoslari bo‘lgan dorishunoslik va tib bir vaqtning o‘zida, lekin ikki xil yo‘l bilan nabotot va kimyo ilmini o‘rganishga olib bordi. musulmonlar bois bu ilmning yangi zamoni boshlandi. ularning nabotot olamidagi tajribasi zelforides o‘t-o‘lanlariga yana ikki ming o‘simlikning qo‘shilishiga va dorixonalarni yunonlar umuman bilmagan bir necha o‘t-o‘lan bilan boyishiga olib keldi”13. sediyo movarounnahrning ikki ulug‘ olimi roziy va ibn sino haqida shunday deydi: “ular o‘z kitoblari bilan g‘arb madrasalarida juda uzoq muddat hukm …

4 / 6

pesasiga mavzuni iqtibos qiladi. yana bir olmon adibi lessing ham “dono natan” pesasini ana shu asardan o‘zlashtirgan. ingliz tilidagi yangi she’riyat rahnamosi shoser o‘z zamonasida bokachchodan o‘zlashtirganlarning eng kattasi bo‘lgan. u bilan italiyada uchrashgan bo‘lib, undan keyin “kantraberri hikoyalari” nomli mashhur qissalarini yozgan. dante bo‘lsa, ko‘pgina tanqidchilarning ta’kidlashicha, oxirat olamiga sayohatni tavsiflaydigan “ilohiy komediya” sida maarriyning “al-oufron” risolasidan, jannat vasfida esa ibn arabiydan ta’sirlangan. buning sababi u islomiy sivilizatsiyaga va uni arabcha manbadan o‘rganishga oshifta, shaydo imperator frederik ikkinchi zamonida sitsiliyada turganligidir. u va dante o‘rtasida arastu mazhabi borasida ba’zi o‘rinlarda arabiy aslga tayanilgan mubohasa kechgan. dante payg‘ambar sollallohu alayhi va sallam siyratlaridan anchagina xabardor bo‘lgan. bundan isro va me’roj qissasi hamda samo vasfi bilan tanishib chiqqan. petrarka esa italiya va fransiyadagi arab sivilizatsiyasi asrida yashadi. monbiliya va parij universitetlarida ta’lim oldi. bu ikki universitet arab muallafotlariga binoan barpo bo‘lgan andalus jomea (universitet)larining shogirdlari sanalardi15. evropa qissasi vujudga kelish onlarida …

5 / 6

dan undan ta’sirlanganliklariga dalil ekaniga hech kim shubha qilmaydi. hayotning turli sohalarida ishlatiladigan evropa tillariga kirib qolgan arabcha so‘zlarni eslatib o‘tishimizga hojat bo‘lmasa kerak. hatto ba’zi so‘zlar xuddi arab tilidagidek bo‘lib qolgan. qutn (paxta), harirud-damashqiy (damashqiy harir), misk, sharob, jarra (ko‘za), limon, sifr (nol) va bulardan boshqa son-sanoqsiz so‘zlar shular jumlasidandir. to‘rtinchisi – qonunchilik maydonida. g‘arblik talabalarning andalus va boshqa erlardagi islomiy madrasalar bilan bog‘lanuvi fiqh va qonunshunoslikka oid hukmlar majmuining o‘z tillariga ko‘chishida katta rol o‘ynadi. ana shu paytda evropada mustahkam nizom va odil qonunlar bo‘lmagandi. hatto napoleonning misrdalik davrida molikiy fiqhidagi eng mashhur kitoblar fransuz tiliga tarjima qilindi. bu kitoblarning ilklaridan “xalil kitobi” bo‘lib, u fransuz fuqarolik kodeksining mag‘zi (asosi) bo‘lgan. kodeks molikiy fiqhi hukmlariga nihoyatda o‘xshash bo‘lgan. alloma sediyo aytadi: “afrika arablari bilan aloqalarimizda, alalxusus, nazarimizni tortgan narsa – molikiy mazhabi bo‘ldi. fransiya hukumati doktor berenga 1422 yilda vafot etgan xalil ibn ishoq ibn ya’qubning fiqhga doir …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "islom sivilizatsiyasining jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan xissasi"

mavzu: islom sivilizatsiyasining jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan xissasi reja: 1. sivilizatsiyalar taraqqiyotida islom sivilizatsiyasining o‘rni 2. g‘arb olimlarining islom sivilizatsiyasi haqida qarashlari tayanch iboralar: sivilizatsiyalar taraqqiyotida islom sivilizatsiyasining o‘rni, g‘arb olimlarining islom sivilizatsiyasi haqidagi qarashlari 1. yevropa islom olim va faylasuflarining ovozidan uyg‘ondi. ular bu ilmlarni sevilya, qurtuba (kordova), g‘arnota (granada) va boshqa shaharlardagi masjidlarda o‘rgatdilar10. g‘arbning ilk yo‘lboshchilari madrasalarimizga qattiq qiziqish va qizg‘in muhabbat bilan qarardilar. bu madrasalarda eshitilgan ilmlar shu darajadagi erkinlik muhitida bo‘lardiki, bunday holatni ular o‘z mamlakatlarida aslo ko‘rmasdilar. ulamolarimiz o‘z ilmiy davralarida,...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (23,8 КБ). Чтобы скачать "islom sivilizatsiyasining jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan xissasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: islom sivilizatsiyasining jahon… DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram