dun’yoviy va diniy bilimlar mutanosibligini ta’minlashning ahamiyati

DOC 6 pages 76.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.0 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

15-mavzu. dun’yoviy va diniy bilimlar mutanosibligini ta’minlashning ahamiyati reja: 1.diniylik atamasining ta‘rifi va talqinlari 2.dunyoviylik tushunchasi hamda uning oziga xos jihatlari 3.diniylik va dunyoviylik uyg‘unligining jamiyat hayotida aks etishi 1.diniylik atamasining ta‘rifi va talqinlari. tarixan diniylik va dunyoviy jamiyat, ularning о‘zaro munosbatlariga doir masalalar turli talqinlar asosida izohlangan, ba’zida ular bir-birini inkor qiluvchi tamoyillar sifatida olib qaralgan. mazkur masalalar demokratik taraqqiyot yо‘lidan borayotgan zamonaviy jamiyat sharoitida ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. xususan prezidentimiz sh.mirziyoyev diniy va milliy qadriyatlarimiz uyg‘unligigi alohida e’tibor qaratib: “biz muqaddas dinimizni azaliy qadriyatlarimiz mujassamining ifodasi sifatida behad qadrlaymiz”, deb ta’kidlangan. darhaqiqat har ikki sohaning muvozanatli munosabati siyosiy-iqtisodiy, ruhiy-ma’naviy sohaning buguni va kelajagiga bevosita daxldor masala sanaladi. dunyoviy jamiyatda dinning о‘rni, mavqei va ahamiyatiga doir kо‘plab masalalar, garchand, diniy erkinliklarga oid qonunchilik mavjud bо‘lsa-da, о‘z yechimini topmagan. shu nuqtai nazardan qaraganda “diniylik” va “dunyoviylik” tushunchalarining mazmunini aniqlash, ular bilan bog‘liq voqea, hodisalarni tizimli tadqiq etish ham nazariy, …

2 / 6

ngdek ingliz va rus tillarda nashr etilgan falsafaga oid ensiklopediya va izohli lug‘atlarda ham mazkur atamaga ta’rif uchramaydi. mazkur atamaning 49 ta’rifi faqatgina sotsiologiya va dinshunoslik fanlari doirasida amalga oshirilgan tadqiqolarda kuzatiladi. jumladan, s.a.kravchenko quyidagi ta’riflarini keltiradi: “diniylik – 1) shaxslar ong va xulq-atvorining о‘ziga xos xususiyati bо‘lib, ularning afsonaviy va ilohiy narsalarga bо‘lgan ishonchini aks ettiradi. 2) g.zimmel qarashiga kо‘ra, diniylik bu shaxslararo xudoga bо‘lgan munosabat tufayli yuzaga keladigan ijtimoiy munosabat shaklidir”. d. rutkevich mazkur atamani quyidagicha ta’riflaydi: “diniylik ‒ bu shaxs va guruhning sifati bо‘lib, muqaddas hisoblangan mavjudot va ashyolarga e’tiqod qilish, ularga ibodat qilish yoki ong miqiyosida g‘ayritabiiy kuchlarga ishonch bо‘lib, u dinga aloqador va dinga bog‘liq bо‘lmagan sohalarda xulq-atvor hamda xatti-harakatlarda aks etadi”. shuningdek, n. darren ham “diniylik” atamasiga aynan shu mazmunda ta’rif beradi. mazkur tushuncha din va muayyan ijtimoiy subyektlarning о‘zaro bog‘liqligini ifodalab, dinning murakkab sifat xususiyatlarini aks etiradi. agar “din” tushunchasi yaxlit ijtimoiy tizim …

3 / 6

ga kelishi bilan bog‘laganini ta’kidlaydi. agar diniylikni ijtimoiy о‘zgarishlar va yangi diniy harakatlar hosilasi sifatida baholasak, mazkur tushunchaning uzoq tarixi nazardan chetda qoladi. qayd etish joizki, diniylik doimo har bir insonning e’tiqodidan qat’iy nazar, u yoki bu darajada о‘z ta’sirini о‘tkazib kelgan. shu jihatdan diniylik, mohiyatan, shaxs faoliyatining kо‘plab jihatlarini belgilab beruvchi inson shaxsiyatining asosiy xusisiyati hisoblanadi. a.boboyev diniylik haqida quyidagi mulohazalarini keltiradi: “diniylik haqiqiy, abadiy dunyo deb, g‘ayritabiiy dunyoni tan oladi, insonning tabiiy dunyodagi hayotini abadiy dunyoga о‘tish vositasigina deb qaraydi”. avvalo, muallifning “g‘ayritabiiy dunyo” atmasiga aniqlik kiritish lozim. agar mazkur atama orqali “g‘ayritabiiy borliq”ni nazarda tutilgan bо‘lsa, u holda diniylik dunyoviy faoliyatlardan chetlashishga yо‘naltirilgan asketizmning muayyan shakli ekanligi borasida xulosani keltirib chiqaradi. aksariyat diniy ta’limotlarda dunyo tom ma’nodagi saodat maskani sifatida talqin etilmasada, diniylik asosida belgilagan barcha meyorlar faqat dunyoviy masalalarni tartibga solishga qaratilgan. shu nuqtai nazardan har qanday shakldagi asketizmga targ‘ib qiluvchi diniylik dunyoviyliksiz о‘z ahamiyatini yо‘qotadi. …

4 / 6

sida mazkur atamaningyana boshqa bir sinonimi quyidagicha ta’riflanadi: “diniylik atamasi aksariyat hollarda “sacred” ya’ni muqaddaslashtirish sо‘zi bilan ifodalanadi. ba’zi manbalarda mazkur sо‘z etimologik jihatdan xudolar va ularning qudratiga ishonch ma’nosini angalatuvchi lotin tilidagi “sacrum” sо‘zidan olinganini, keyinroq xudolarni yod etib insonlarni chо‘qintirish mazmunida qо‘llanilgani ta’kidlanadi. turli tillarda diniylikni ifodalovchi sо‘zlar bir necha ma’nodoshlarga ega bо‘lsa ham bu о‘rinda dunyoviylik atamasiga mazmunan antonim bо‘lgan sо‘zning ta’rifiga murojat qilish maqsadga muvofiq. jumladan о‘zbek tilida ham diniy sо‘ziga ma’no jihatdan yaqin bо‘lgan e’tiqodiy, ilohiy, aqidaviy kabi sо‘zlar mavjud bо‘lsa-da, mazkur sо‘zlar aynan diniylik sо‘zi qо‘llanilgan о‘rinlarda tо‘liq joriy etish imkonsiz. muqaddaslashtirish masalasi haqida shuni aytish mumkinki, u har qanday dinning muhim elementi bо‘lsa-da, umumiy ma’noda diniylikning tarkibi qismi hisoblanadi. “diniylik” ijtimoiy subyektlarning madaniy-maishiy hayoti, xulq-atvori, qadriyatli mо‘ljallari, о‘zaro munosabatlari va boshqa xatti-harakatlari kо‘rinishlari, shuningdek, jamiyat sohasidagi ayrim faoliyat yо‘nalishlarida u yoki bu din ta’limoti bilan bog‘liq pand-nasihat, yо‘l-yо‘riq va kо‘rsatmalarning nisbatan barqaror aks …

5 / 6

iyev mazkur tushunchani quyidagicha izohlaydi: “dunyoviy mafkura deb, dunyo va inson hayotini undan tashqarida va ustun turgan ilohiy kuch bilan emas, о‘zi yashab turgan moddiy dunyoning yagona realligi, unda insonning о‘rnini ratsional mantiqiy tafakkurga, tajribaga tayanib asoslab beruvchi ideallarga, qadriyatlarga, g‘oyalar va qarashlar majmuiga aytiladi”. olimning dunyoviylikning mantiqiy tafakkurga asoslanganligi haqidagi qarashi bahs talabdir. zero, dunyoviy mafkuralar orasida diniylikka aloqador bо‘lmagan irratsional, mantiqiy tafakkura zid g‘oya va qarashlar ham mavjud. fikrimiz isboti sifatida diniy aqidalardan xoli bо‘lgan anarxizm, antagonizm, amoralizm, apatiya, totalitarizm, shovinizm kabi 51 siyosiy-iqtisodiy, ijtimoiy-madaniy va ruhiy-psixologik tanazzulga olib boruvchi mafkuralarni keltirish maqsadga muvofiq. g.demidov mazkur atamani quyidagicha ta’riflaydi: “dunyoviylik ‒ har qanday dinga nisbatan tanqidiy munosabat bildiruvchi, о‘zini esa tanqid qilmaydigan keng qamrovli qoidadir. bu jarayonda og‘irlik markazi doimo “sekulyar” deb nomlangan dunyoqarash foydasiga yon bosadi. shu bois, dunyoviylik gravitatsiya maydoniga kirgan har qanday voqelik doimiy ravishda transformatsiyalashuvni boshdan kechiradi”. olim dunyoviylikni diniylikka nisbatan ziddiyatli deb baholaydi …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dun’yoviy va diniy bilimlar mutanosibligini ta’minlashning ahamiyati"

15-mavzu. dun’yoviy va diniy bilimlar mutanosibligini ta’minlashning ahamiyati reja: 1.diniylik atamasining ta‘rifi va talqinlari 2.dunyoviylik tushunchasi hamda uning oziga xos jihatlari 3.diniylik va dunyoviylik uyg‘unligining jamiyat hayotida aks etishi 1.diniylik atamasining ta‘rifi va talqinlari. tarixan diniylik va dunyoviy jamiyat, ularning о‘zaro munosbatlariga doir masalalar turli talqinlar asosida izohlangan, ba’zida ular bir-birini inkor qiluvchi tamoyillar sifatida olib qaralgan. mazkur masalalar demokratik taraqqiyot yо‘lidan borayotgan zamonaviy jamiyat sharoitida ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. xususan prezidentimiz sh.mirziyoyev diniy va milliy qadriyatlarimiz uyg‘unligigi alohida e’tibor qaratib: “biz muqaddas dinimizni azaliy qadriyatlarimiz mujassamining ifodasi s...

This file contains 6 pages in DOC format (76.0 KB). To download "dun’yoviy va diniy bilimlar mutanosibligini ta’minlashning ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: dun’yoviy va diniy bilimlar mut… DOC 6 pages Free download Telegram