davlat institutsional tashkilotlar

DOCX 8 pages 52.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.0 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

13-mavzu . davlat institutsional tashkilot sifatida davlat va davlat tomonidan tartibga solish tabiatining konseptual asoslarini tadqiq etish institutsional nazariyada alohida o‘rin tutadi. bu shunday izohlanadiki, jahon xo‘jaligi tizimi rivojlanishining hozirgi bosqichida iqtisodiy rivojlanish va biror – bir davlatning iqtisodiy asosini shakllantirish yo‘lini aniqlashda muhim rol o‘ynovchi mulk huquqlarini ta’minlash mulk sohasida muayyan cheklovlarni belgilash, ushbu cheklovlarga rioya etilishini nazorat qilish va mazkur cheklovlar buzilgan holatlarda kuch ishlatish monopoliyasiga ega mavjud siyosiy tuzilmaga bog‘liq. shunday qilib, davlat jamiyatda rasmiy qoidalarning shakllanishida katta rol o‘ynaydi va bu bilan institutsional muhitning o‘zgarishiga hal etuvchi ta’sir ko‘rsatadi. 13.1. davlatning vazifalari 2008-yilda boshlangan jahon xo‘jalik tizimida yuz bergan moliyaviy inqiroz davlatning iqtisodiyotdagi roli va davlatning tabiati to‘g‘risidagi yangi bahs-munozaralarga turtki berdi. davlatning iqtisodiy jarayonlarga aralashuvi chegarasi nima bilan belgilanadi? davlatning iqtisodiy sohada ishtirok etishining o‘zi inqiroz sababi va iqtisodiy rivojlanish uchun to‘siq hisoblanmaydimi? agar davlatning aralashuvi yetarlicha samarali bo‘lmasa, buni qanday qilib to‘g‘rilash mumkin? davlatning …

2 / 8

a saqlab turish alohida shaxslar yoki kichik guruhlar manfaatlari yo‘lida amalga oshirilmaydigan muayyan ijtimoiy inshootlar va ijtimoiy muassasalarni barpo etish va saqlab turish, chunki ulardan keladigan foyda hech qachon alohida shaxslar yoki kichik guruhlarga xarajatlarni to‘lay olmaydi, lekin ko‘pincha xarajatlarni katta jamiyatga ortiqcha to‘lashi mumkin32. ikki asrdan ortiq vaqt o‘tgan bo‘lishiga qaramay, mazkur tasnif davlat faoliyati sohalarining asosiy ma’nosini aks ettiradi. 32 smit a. issledovanie o prirode i bogatstve narodov. – m.: lekizdat, 1935, s. 231. 160 yangi institutsional maktabning hozirgi vakillari davlat harakatlarini iqtisodiy asoslashni bozorning nuqsonlari yoki nochorligida ko‘rmoqda. yangi institutsionalistlarning hozirgi talqinida davlatning vazifalari quyidagilardan iborat33: · mulkchilik huquqlarini tafsirlash va himoya qilish: transaksiya xarajatlari nolga teng bo‘lmagan taqdirda mulkchilik huquqlarining taqsimlanishi resurslardan foydalanish samaradorligiga ta’sir ko‘rsatadi; · axborot bilan almashish tarmoqlarini barpo etish: muvazanatli narx bozor ishtirokchilariga past xarajatli va kam buzib ko‘rsatilgan axborot bilan almashish imkonini beruvchi rivojlangan axborot infratuzilmasi bazasida shakllanadi; · o‘lchash standartlarini …

3 / 8

i» tomon rolini bajarish: shartnomalarni bajarishda kutilmagan holatlarning paydo bo‘lishi sharnoma tomonlarining ulardan opportunistik foydalanishidan kafolatlash uchun «uchinchi» tomon (sud)ning aralashuvini talab etadi; · sof ijtimoiy farovonlikni yaratish «chiptasiz» muammosini keltirib chiqaradi, bu uni moliyalash uchun davlat tomonidan majburlov choralaridan foydalanishni talab etadi (birinchi navbatda mudofa, keyin sog‘liqni saqlash va ta’lim singari ijtimoiy farovonlikni yaratish). yangi institutsional nazariya vositalariga tayanib, davlatni shakllantirish va rivojlantirish bosqichlarini tadqiq etgan holda, davlatni asosiy boshqarish sohalarini tanlashning institutsional sabablarini aniqlash mumkin. 13.2. davlatning institutsional tabiati kelishuvlar va almashuvning oddiy shakllaridan tortib to hozirgi davrning rivojlanayotgan iqtisodiyotini ajratib turuvchi murakkab shakllargacha bo‘lgan inson hamkorligining evolyusiyasi o‘z-o‘zidan avtomatik tarzda yuz bergani yo‘q. iqtisodiy tarixning katta qismida mayda ishlab chiqarish va mahalliy savdo-sotiq jarayonida tomonlarning individuallashgan munosabatlari bilan tavsiflanuvchi almashuv turi ustunlik qildi. bunday almashuv takrorlanib 33 oleynik a. institutsionalnaya ekonomika. – m.: infra-m, 2000, s. 344-345. 161 turishi, madaniy gomogenlik (ya’ni boyliklar umumiy to‘plamining mavjudligi) va …

4 / 8

lar o‘rtasida tuzilgan yanada murakkab kelishuvlar shartnomalardan foydalanishni ta’minlovchi qo‘shimcha institutlarning shakllanishiga yordam berdi. almashuvning ushbu turi davlatning shakllanishi va ixtisoslashgan institutlarning savdogarlarni himoyalash va savdo kodekslarini qabul qilishdagi roli ortishiga xizmat qildi. shunday qilib, almashuvning uchinchi shakli – uchinchi tomondan nazorat qilinadigan individuallashtirilmagan almashuv paydo bo‘ldi. uchinchi tomondan kelishuv shartlarining ta’minlanishi hech qachon ideal va mukammal bo‘lmaydi va u almashuv ishtirokchilari uchun katta xarajatlar bilan bog‘liq. davlat rivojlanishining dastlabki bosqichida uning faoliyatini ikki tomondan tavsiflash mumkin: bir tomondan – u mulk huquqlarini himoyalash va ta’minlash manbai bo‘lib xizmat qildi, ikkinchi tomondan – ushbu vazifalarni ko‘pincha almashuv ishtirokchilari uchun katta miqdordagi transaksiya xarajatlari evaziga amalga oshirdi. biroq tomonlarning kelishuvlarni mastaqil ravishda ta’minlashi yanada katta xarajatlar bilan bog‘liq edi, chunki murakkab jamiyatlarda xatti-harakatning opportunizm (aldash, tovlamachilik) kabi shakllari foydaliroq bo‘ladi. davlat rivojlanishining yuqorida keltirilgan bosqichlariga davlat tuzilishining quyidagi turlari mos keladi34: 1) unda qonun chiqaruvchi, sud va huquqni muhofaza qilish organlari …

5 / 8

latning mohiyati va uning ta’rifi davlat nima? institutsional yondashuvga muvofiq uning asosiy mohiyatini “transaksiya xarajatlari” kategoriyasidan foydalangan holda ochib berish mumkin. d. nortning ta’riflashicha, davlat – o‘z hukmini amalga oshirishda qiyosiy ustunliklarga ega bo‘lgan, chegaralari uning fuqarolarga soliq solish qobiliyati bilan belgilangan geografik hududni qamrab oluvchi tashkilot. ushbu ustunliklar nimalar bilan belgilanadi? haqiqatan ham, har qanday kafolatlangan almashuv, pirovardida, mol-mulkni himoyalashni sof kuch bilan amalga oshirish yoki kuch ishlatish tahdidini solishga olib keladi. shu ma’noda hukm ishlatish, iqtisodiy jihatdan, xo‘jalik faoliyatining boshqa ikki turidan farq qilmaydi. bundan tashqari, transaksiya xarajatlari iqtisodiy tizimning samaradorligiga ta’sir ko‘satadi. ular iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy tuzilmalar faoliyatining samaradorligini taqqoslashda asosiy mezonlardan biri hisoblanib, jamiyat, shu jumladan, davlat tuzumi faoliyatining barcha sohalarida agentlik munosabatlari ushbu mezonga asoslanadi. shunday qilib, biror-bir tuzilmani tanlash va rivojlantirish minimal transaksiya xarajatlari bilan shartlangan. demak, suveren (davlat) hokimiyati agentlik munosabatlarining xarajatlari bilan cheklangan va unga raqobat to‘sqinlik qiladi36. endi ushbu holatga …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davlat institutsional tashkilotlar"

13-mavzu . davlat institutsional tashkilot sifatida davlat va davlat tomonidan tartibga solish tabiatining konseptual asoslarini tadqiq etish institutsional nazariyada alohida o‘rin tutadi. bu shunday izohlanadiki, jahon xo‘jaligi tizimi rivojlanishining hozirgi bosqichida iqtisodiy rivojlanish va biror – bir davlatning iqtisodiy asosini shakllantirish yo‘lini aniqlashda muhim rol o‘ynovchi mulk huquqlarini ta’minlash mulk sohasida muayyan cheklovlarni belgilash, ushbu cheklovlarga rioya etilishini nazorat qilish va mazkur cheklovlar buzilgan holatlarda kuch ishlatish monopoliyasiga ega mavjud siyosiy tuzilmaga bog‘liq. shunday qilib, davlat jamiyatda rasmiy qoidalarning shakllanishida katta rol o‘ynaydi va bu bilan institutsional muhitning o‘zgarishiga hal etuvchi ta’sir ko‘rsatadi. 13.1....

This file contains 8 pages in DOCX format (52.0 KB). To download "davlat institutsional tashkilotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: davlat institutsional tashkilot… DOCX 8 pages Free download Telegram