marjinalizm va me’yorli foydalilik nazariyasi

DOC 13 pages 143.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 143.5 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

11-mavzu: marjinalizm iqtisodiy ta’limoti. 1.marjinalizm va me’yorli foydalilik nazariyasi. xix asrning 70-yillariga kelib klassik siyosiy iqtisod o’rniga iqtisodiy fanda yangi sub’ektiv yo’nalish vujudga keldi va iqtisodiy fan taraqqiyotida katta o’zgarish yuz berdi. o’sha davrda iqtisodiy jarayonlarni tahlil qilishga yangicha sub’ektiv yondashuvga asos solgan (bir-biridan mustaqil holda) uch iqtisodchining asarlari birdaniga vujudga keldi. ular ingliz iqtisodchisi stenli jevons (1835–1882), avstriyalik karl menger (1840–1921), shveytsariyada yashagan frantsuz leon valras (1834–1910). ularning tahlili asosida ne’matlarni ishlab chiqarish jarayoni (taklif) emas, balki talabning shakllanishi, tovar va xizmatlarning foydaliligi tadqiqoti yotadi. sub’ektiv yo’nalish vakillarining tadqiqotidagi asosiy dastak – bu me’yorli (marginal) tahlil bo’lib, mazkur maktabning nomi ham (marjinalizm) shundan kelib chiqqan. f.vizer, e.bem-baverk, a.marshall, k.viksell va ko’plab boshqa atoqli iqtisodchilar marjinalizm metodologiyasidan foydalanadilar va uni rivojlantiradilar. me’yorli tahlil hanuzgacha iqtisodiy fanda keng qo’llanib kelinmoqda. metodologiya. marjinalizm nazariyasiga iqtisodiy jarayonlarni sub’ektiv – psixologik metod asosida tahlil qilish xosdir. iqtisodiy hodisa va jarayonlar kishilarning psixologiyasi, sub’ektiv talqinga …

2 / 13

ng cheklangan daromadlari orqali cheksiz ehtiyojlarini ko’proq qondiradigan qilib tovarlarni sotib olishga taqsimlaydi. demak, marjinalizm nazariyasi markazida o’z foydasini maksimallashtirishga intiluvchi firma (ishlab chiqaruvchi) va xarid qilingan ne’matlardan maksimal naf olishga intiluvchi alohida iste’molchi turadi. me’yorli foydalilik nazariyasi va buyumning sub’ektiv qimmati. asosiy e’tibor ishlab chiqarish va taklifni o’rganishga qaratilgan klassik iqtisodiy nazariyadan farqli o’laroq, marjinalistlar, eng avvalo, iste’mol va talabni tahlil qildilar. shu bois, ular iqtisodiy jarayonlarni tahlil qilishni kishilarning ehtiyojini o’rganishdan, buyumning foydalilik mezonini qidirishdan boshladilar. buyumning qimmatini aniqlashda marjinalistlar klassiklarga nisbatan butunlay boshqacha yondashdilar. agar klassiklar tovar qiymatini (qimmatini) uni ishlab chiqarishga ketgan xarajatlar bilan aniqlagan bo’lsalar, marjinalistlar tovar qimmati asosida ikki omil – foydalilik va buyumlarning kamyobligi yotadi deb hisobladilar. bu bilan a.smitning buyumning qiymatini (qimmatini) foydalilik bilan aniqlash mumkin emas, negaki hayotda eng foydali bo’lgan havo va suvning qiymati yo’q, degan «smitcha ziddiyat»ga barham berildi. «hech bir narsa suvdan ko’ra foydali emas, – deb yozadi …

3 / 13

i birlik» foydaliligi bilan aniqlanadi. foydalilikka asoslangan bu nazariyaning boshlang’ich nuqtasi – ehtiyojlarning to’yinish qonuni (gossenning birinchi qonuni)ni bildiradi: inson ehtiyojining to’yinish darajasi oshib borishi bilan iste’moldan bo’lgan qoniqish pasayib boradi yoki iste’mol qilinadigan tovar miqdori ko’payib borishi bilan uning foydaliligi kamayib boradi. shunga muvofiq iste’mol qilinadigan mazkur buyumning oxirgi qismining iste’mol uchun bo’lgan foydaliligi boshqa qismlariga nasbatan ancha past. buyumning oxirgi qismining foydaliligi – bu me’yorli foydalilikdir. aynan u, marjinalistlarning fikriga ko’ra, tovar qiymati shakllanishining asosini tashkil etuvchi ishlab chiqaruvchi va iste’molchilar xatti-harakatini tartibga solib turuvchi kuch hisoblanadi. e.bem-baverkning yozishicha: «me’yorli foydalilik g’oyasi – bu iqtisodiy hayotning eng murakkab ko’rinishlarini yechishga kalit va ilmning eng chigal muammolarini hal etishga imkon beruvchi formula – «ochil dasturxondir». me’yorli foydalilik nazariyasiga binoan tovarlar narxi asosida mehnat sarflari bilan aniqlanadigan qiymat emas, balki ushbu buyumning foydaliligi yotadi. me’yorli foydalilik nazariyasi tarafdorlari tovarda mujassamlashgan mehnat natijasi sifatidagi qiymatga foydalilik kategoriyasini, odamning narsaga bo’lgan munosabatini …

4 / 13

arishda yaratiladi, bozorda esa namoyon bo’ladi. mana shu yerda me’yorli foydalilik nazariyachilari e’tiroz bildiradilar. uning ma’nosi nimadan iborat? agar tovar bozorda xarid qilingan bo’lsa, bu jarayon o’sha tovarni ishlab chiqarishga kimdir sarflagan ijtimoiy zaruriy mehnat xarajatlarini baholash uchun amalga oshirilmaydi, balki bu tovar xaridor uchun muayyan foydali samaraga ega bo’lganligi uchun, xaridor bu tovarning qadrqimmatini bilganligi uchun amalga oshiriladi. xix asrning oxiri xx asrning boshlarida «qiymat» so’zi nemischadan aynan «qimmat» deb tarjima qilinishi ham bejiz emas edi. qimmat – bu ko’p jihatidan sub’ektiv kategoriya. shunga muvofiq, avstriya maktabi ta’limotiga ko’ra, qiymat (qimmat) hech qachon buyumga xos bo’lgan ob’ektiv xususiyat bo’lishi mumkin emas. faqat xaridor ko’z o’ngida qimmatli bo’lgan narsalargina qimmatga ega. xaridorning sub’ektiv bahosi yaratilgan buyumga qiymat xossasini beradi. demak, qiymat faqat bozorda yuzaga keladi, undan tashqarida amal qilmaydi. odamlar tomonidan turli moddiy va ma’naviy boylik va xiz-matlarning qimmatiga baho berilishi, bu ularni ishlab chiqarishga ijtimoiy zaruriy mehnat sarflangani uchun …

5 / 13

ng konkret foydaliligi. aniq foydalilik doimo bir xil bo’lavermaydi, u har xil baholanadi. bu erdagi farq unga bo’lgan yondashuvda. agar u yoki bu buyumlarni erkin va xohlagancha olish mumkin bo’lsa, unda ularning foydaliligi, cheklangan miqdordagi bunday buyumlarning foydaliligichalik baholanmaydi («smitcha ziddiyat»ni yana bir bor eslang). buyumning umumiy (yalpi) foydaliligi bilan konkret (me’yorli) foydaliligi o’rtasidagi farq iste’molchilar xatti harakatini tahlil qilish uchun zarur. me’yorli foydalilik muammosini tushunish uchun marjinalistlar ko’rsatib bergan o’rmonda yashovchi qariya darvish qo’lidagi besh qop donni misol qilib olamiz. qariya uchun ularning ahamiyati qanday? birinchi qopdagi don ochdan o’lmaslik uchun kerak, ikkinchisi oziq-ovqat sifatini yaxshilash uchun ishlatiladi, uchinchisi - uy parrandalarini boqish uchun, to’rtinchisi - pivo tayyorlash uchun, beshinchisi esa vaqtxushlik (to’ti qushlarga ovqat berish) uchun ishlatiladi. barcha qoplar bir xil qimmatga ega. ammo lekin ularni qariya uchun foydaliligi pasayib borish tartibida joylashtirsak, unda birinchi qopdagi bug’doy eng yuqori qimmatga ega: u qariyaning hayot kechirishi uchun zarur. qariya …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "marjinalizm va me’yorli foydalilik nazariyasi"

11-mavzu: marjinalizm iqtisodiy ta’limoti. 1.marjinalizm va me’yorli foydalilik nazariyasi. xix asrning 70-yillariga kelib klassik siyosiy iqtisod o’rniga iqtisodiy fanda yangi sub’ektiv yo’nalish vujudga keldi va iqtisodiy fan taraqqiyotida katta o’zgarish yuz berdi. o’sha davrda iqtisodiy jarayonlarni tahlil qilishga yangicha sub’ektiv yondashuvga asos solgan (bir-biridan mustaqil holda) uch iqtisodchining asarlari birdaniga vujudga keldi. ular ingliz iqtisodchisi stenli jevons (1835–1882), avstriyalik karl menger (1840–1921), shveytsariyada yashagan frantsuz leon valras (1834–1910). ularning tahlili asosida ne’matlarni ishlab chiqarish jarayoni (taklif) emas, balki talabning shakllanishi, tovar va xizmatlarning foydaliligi tadqiqoti yotadi. sub’ektiv yo’nalish vakillarining tadqiqotidag...

This file contains 13 pages in DOC format (143.5 KB). To download "marjinalizm va me’yorli foydalilik nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: marjinalizm va me’yorli foydali… DOC 13 pages Free download Telegram