ekzogen jarayonlar. nurash

PPTX 4,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1707851065.pptx /docprops/thumbnail.jpeg ekzogen jarayonlar. nurash ekzogen jarayonlar. nurash reja: 1.ekzogen jarayonlar haqida ma’lumot 2.nurash va nurash hosil qilgan relyef shakllari 3.xulosa 4.foydalanilgan adabiyotlar ma’lumki, tabiatda sodir bo‘ladigan barcha jarayonlar tashqi va ichki kuchlar ta’siri natijasida yuzaga keladi. tabiiy geograf k jarayonlar- ning tabiiy omillar ta’sirida sodir bo‘ladigan, ya’ni nurash, sel, eroziya, abraziya, surilma, karst, sho‘rlanish kabilarning kelib chiqish sabablarini o‘rganish va sodir bo‘lish jarayonlarini tahlil qilish maqsadga muvofiqdir. tabiatda sodir bo‘layotgan jarayonlarga ta’sir qiluvchi antropogen omillar: masalan, yerlarning sho‘rlanishi, irrigatsiya eroziyasi, o‘pirilishlar, cho‘llashish kabilarni tahlil qilish, ularning oldini o lish choralarini ishlab chiqish muhim ekanini mavzuni o‘rganish davomida bilib olasiz. tabiiy geografik jarayonlar deb, yerning tashqi (ekzogen) kuchlari va inson xo‘jalik faoliyati ta’sirida sodir bo‘ladigan jarayonlarga aytiladi. tabiiy geografik jarayonlar tog‘ jinslarining yemirilishida, tog‘ jinslari fizik holatining o‘zgarishida, yer yuzasi relyefining shakllanishi va o‘zgarishida, atmosfera hodisalari rivojlanishida namoyon bo‘ladi. ular rivojlangan hududlarda turli xil inshootlarni joylashtirish, qurish va ishlatishda ma’lum …

r otiladi, zilzilalar, tektonik harakatlar sodir bo‘ladi. bunday jarayonlar endogen yoki geologik jarayonlar deb ataladi. tashqi omillar ekzogen (yunoncha «ekzo» – tashqi, «genos» – kelib chiqish) omillar yoki kuchlar deb ataladi. tashqi kuchlar ta’sirida vujudga keladigan jarayonlar ekzogen jarayonlar yoki tabiiy geografik jarayonlar deb ataladi. bunday jarayonlar quyosh issiqligi, og‘irlik kuchi, yer usti va osti suvlari hamda organizmlar ta’sirida vujudga keladi va rivojlanadi. ekzogen jarayonlarga nurash, eroziya, abraziya, deﬂyatsiya, surilma, karst, sel, qor ko‘chkisi kabi hodisalar kiradi. nurash deb, haroratning o‘zgarishi, kimyoviy jarayonlar, atmosfera, suv va organizmlar ta’sirida tog‘ jinslarining yemirilishiga aytiladi. nurash uch turga ajratiladi: ﬁzik, kimyoviy va organik nurash. fizik nurash, asosan, harorat va namlikning o‘zgarishi natijasida sodir bo‘ladi. kunduzi havo haroratining ko‘tarilib ketishi natijasida tog‘ jinslarida darzlar hosil bo‘lib, ular bo‘laklarga bo‘linib ketadi. ammo tog‘ jinslarining kimyoviy tarkibi o‘zgarmaydi. fizik nurash cho‘llarda va qoyali tog‘larda keng tarqalgan. kimyoviy nurash deb, havo, suv ta’sirida tog‘ jinslarining yemirilishi va …

gish» deyiladi. amudaryo 1925-yilda sobiq to‘rtko‘l shahrining yaqinidan oqqan. 1938-yilga kelib amudaryo shaharni yuvib keta boshladi, 1950-yilga kelib esa daryo to‘rtko‘l shahrini butunlay yuvib ketgan. keyinchalik daryodan ancha uzoqda yangi, hozirgi to‘rtko‘l shahri bunyod etildi. abraziya (lotincha «abrasio» – qirish, qirtishlash) deb, okean, dengiz va ko‘l qirg‘oqlarining to‘lqinlar tomonidan yemirilishi va tekislanishiga aytiladi. abraziya natijasida okean va dengiz, ko‘l qirg‘oqlarida tekisliklar hosil bo‘ladi. respublikamizdagi yirik ko‘llar va suv omborlarining qirg‘oqlarida abraziya jarayonini kuzatish mumkin. deﬂyatsiya (lotincha "deﬂ atsio” – puﬂash) – tog‘ jinslarining shamol ta’sirida yemirilib, maydalangan zarralarning boshqa joylarga ko‘chishi. deﬂyatsiya qurg‘oqchil o‘lkalarda, ayniqsa, qumli cho‘llarda kuchli bo‘ladi. shamol qumlarni to‘zg‘itib, bir joydan ikkinchi joyga tashib uylarga, yo‘llarga, quduqlarga zarar yetkazadi. ayniqsa, o‘simlik qoplamini zararlab chorvachilikka ziyon keltiradi. deﬂyatsiyaning oldini olish va zararini kamaytirish uchun daraxt va buta o‘simliklarini ekish lozim. sel – tog‘ vodiylari, soylar va jarlardan qisqa vaqt ichida juda katta tezlik bilan oqib keluvchi tosh aralash …

iqlar (g‘orlar)ning, yer yuzasida esa o‘pirilmalar va chuqurliklar hosil bo‘lishiga aytiladi. suvda tez eriydigan jinslarga ohaktosh, dolomit, bo‘r, mergel, gips va turli xil tuzlar kiradi. bunday jinslar tarqalgan joylarda qurilish ishlari olib borish ancha murakkab jarayon hisoblanadi. surilma deb, tog‘ jinslarining og‘irlik kuchi ta’sirida yonbag‘ir bo‘ylab pastga surilib tushishiga aytiladi. surilmalar, asosan, tog‘li o‘lkalarda sodir bo‘ladi. ko‘pincha suvli va suv o‘tkazmaydigan gilli qatlamlar ustma-ust joylashgan tik yonbag‘irlarda ro‘y beradi. surilmalar ham sellar kabi xo‘jalikka juda katta moddiy zarar yetkazadi. yonbag‘irlar tuproq va o‘simliklarini olib ketib, yo‘l va inshootlarni ko‘mib yuboradi. surilmaning oldini olish uchun yonbag‘irlarda suvli qatlamga tushadigan suv miqdorini kamaytirish tadbirlari amalga oshiriladi. sug‘orma dehqonchilik natijasida o‘pqonlar avj olib, yerlar qishloq xo‘jaligida foydalanishga yaroqsiz holga keladi. antropogen omillarga insonning turli xil xo‘jalik faoliyati kiradi: qishloq xo‘jaligi, suv xo‘jaligi, konchilik sanoati, metallurgiya, qurilish, transport va boshqalar. antropogen omillar ta’sirida antropogen yoki texnogen jarayonlar sodir bo‘ladi. bunday jarayonlarga surilmalar, yer yuzasining …

oqning yuqori unumdor qismi uchib ketadi. yerlarni o‘zlashtirib, haydash va sug‘orish natijasida eroziya jadallashadi. bunday jarayonga irrigatsiya eroziyasi deyiladi. irrigatsiya eroziyasi tog‘oldi hududlarida lyoss va lyossimon jinslar tarqalgan, nishabligi 2° dan katta bo‘lgan yerlarda sug‘orish me’yori va qoidalariga amal qilinmagan hollarda juda kuchli yuz beradi. natijada yerlar jarlanib, unumdor tuproq qoplami yuvilib ketadi. buning oldini olish uchun yerdan foydalanishda agrotexnika qoidalariga qat’iy amal qilish lozim. suv inshootlarining qurilishi ham ayrim noxush hodisalarni keltirib chiqaradi. qoraqum kanalining qurilishi, amudaryo va sirdaryo suvlarining sug‘orishga sarﬂanishi natijasida, orol dengizining sathi 1960-yildan so‘ng pasaya boshladi. orol dengizi tubining ochilib qolgan qismidan tuzlarni shamollar uchirib olib kelishi oqibatida orolbo‘yi atrofdagi yerlarning sho‘rlanish darajasi ortib bormoqda. hozirgi paytda buning oldini olish maqsadida sho‘rga chidamli o‘simliklar ekilmoqda. sanoat tarmoqlarining rivojlanishi munosabati bilan turli noxush tabiiy geografik jarayonlar vujudga keladi. masalan, konchilik sanoatining rivojlanishi natijasida juda ulkan surilmalar, yer yuzasining cho‘kishi, o‘pirilishlar, yerosti suvlari sathining pasayishi va boshqa …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ekzogen jarayonlar. nurash"

1707851065.pptx /docprops/thumbnail.jpeg ekzogen jarayonlar. nurash ekzogen jarayonlar. nurash reja: 1.ekzogen jarayonlar haqida ma’lumot 2.nurash va nurash hosil qilgan relyef shakllari 3.xulosa 4.foydalanilgan adabiyotlar ma’lumki, tabiatda sodir bo‘ladigan barcha jarayonlar tashqi va ichki kuchlar ta’siri natijasida yuzaga keladi. tabiiy geograf k jarayonlar- ning tabiiy omillar ta’sirida sodir bo‘ladigan, ya’ni nurash, sel, eroziya, abraziya, surilma, karst, sho‘rlanish kabilarning kelib chiqish sabablarini o‘rganish va sodir bo‘lish jarayonlarini tahlil qilish maqsadga muvofiqdir. tabiatda sodir bo‘layotgan jarayonlarga ta’sir qiluvchi antropogen omillar: masalan, yerlarning sho‘rlanishi, irrigatsiya eroziyasi, o‘pirilishlar, cho‘llashish kabilarni tahlil qilish, ularning oldini o lis...

Формат PPTX, 4,0 МБ. Чтобы скачать "ekzogen jarayonlar. nurash", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ekzogen jarayonlar. nurash PPTX Бесплатная загрузка Telegram