bozor iqtisodiyoti

DOCX 12 pages 78.4 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 78.4 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

7-мавзу. бозор иқтисодиётида нархнинг регуляторлик вазифаси ва давлатнинг нарх ҳамда инфляцияга қарши сиёсати режа 7.1. қиймат ва нархнинг замонавий назарияси. уларнинг мебнат қлймати ва нафлилик назарияларидан фарқи 7.2. нархнлнг мазмуни ва унинг вазифалари 7.3. нарх турлари ва уларнинг мазмуни 7.4. нархларни давлат томонидан тартибга солнишининг мақсади ва асосиюсуллари 7.5. хорижий давлатларда нархни тартибга солиш тажрибалари 7.6. давлатнинг инфлацияга қарши слёсати иқтисодиётни тартибга солиш шаклларидан бири сифатида таянч сўз ва иборалар: нарх, нархнинг функциялари, давлат буюртмаси нархлари, қиймат, келишилган нарх, юқори нарх, давлат субсидияси, мо-нопол нархлар. 7.1. қиймат ва нархнинг замонавий назарияси. уларнинг мебнат қлймати ва нафлилик назарияларидан фарқи ҳозирги замон иқтисодиётида нарх, нарх белгилаш тизими — бу иқтисодий муносабатларнинг муҳирн тизимчаси ва бозор механизмининг таркибий қисмларидан биридир. нарх — бу ишлаб чиқарувчилар ва истеъмолчилар ҳаракатларини белгиловчи кўр-саткичи ва бозор иқтисодиётининг асосидир. давлат иқтисодиётни тартибга солишда нарх ва нарх белгилаш орқали таъсир кўрсатади. ҳозирги замон қиймат ва нарх назарияси — бу …

2 / 12

еҳнат сарфлари билан аниқланади) жиҳатларига эга. маржиналистларнинг фикрига кўра нарх — бу қийматнинг пулдаги ифодасидир. агар қийматнинг миқдори унга кетган ижтимоий зарурий меҳнат сарфлари билан аниқланса, у ҳолда нархнинг асосида товарнинг қиймати ётади, бироқ талаб ва таклиф мутаносиблигига боғлиқ ҳолда наи*х миқдори товар қийматига нисбатан ўзгаради. қийматнинг меҳнат назарияси тарафдорларининг қиймат ижтимоий зарурий меҳнат сарфлар билан аниқланади деган қарашлари қийматни товарнинг нафлилиги белгилайди, деган маржинал назария, нафлилик назариясининг вужудга келишига сабаб бўлди. ушбу назариянинг асосчилари австрия мактаби намояндалари к.менгера, э.бем-баверка ва ф.визерлар ҳисобланишади. бу мактаб хих асрнинг охирги учинчи қисмида юзага келган. бу назарияга асосан қиммат (қиймат) қуйидагиларга боғлиқ: 1) истеъмолни қондиришнинг муҳимлигига(наллиликка); 2) нафлиликни таъминланганлик даражасига. нафлилик назарияси — бу субектив қиймат назариясидир, яъни ҳар бир харидор товарнинг нафлилиги, қиммати ҳақида ўзини тасавуридан, дидидан келиб чиққан ҳолда хулоса қилади. ушбу мактаб намояндалари харажатлами ҳисобга олишмайди. қийматнинг меҳнат назарияси намояндалари эса аксинча, товарнинг нафлилигини ҳисобга олишмаган. юқорида номлари келтирилган назарияларнинг …

3 / 12

айини аниқлашга уринишдан воз кечиб, нафлилик назариясини талаб ва таклиф назарияси ва ишлаб чиқариш харажатлари(сарфлари) назарияси билан бирлаштирди. товарнинг қиймати ижтимоий сарфлар ҳамда, лининг нафлилиги билан аниқланишини ёритиб берди. қиймат бозор орқали аниқланади. бозор — бу сотувчи ва харидорлар (талаб ва таклиф) манфаатлари тўқнашуви орқали нарх шаклланишига олиб келувчи иқтисодий жараёндир. нарх ахборот бериш, тақсимлаш ва рағбатлантирувчилик функцияларини бажаради. бозор муносабатлари шароитида нархларнинг турли кўриниш-лари рнавжуд бўлади. хусусан: корхоналарнинг улгуржи нархлари, чакана нархлар, давлат буюртма нархлари, таърифлар ва б. шунингдек, қуйидаги нархлардан фарқланади: жорий, ҳақиқий бозор муносабатларида амал қилувчи нархлар ва иқтисодий кўрсаткичларни (ишлаб чиқариш ҳажми, нарх индекси ва б.) ўзгаришини аниқлашда фойдаланилувчи таққослама нархлар. 7.2. нархнлнг мазмуни ва унинг вазифалари товарлар қиймати ва нафлилиги уларнинг нархида ўз аксини топади. амалий ҳаётда қиймат товар ишлаб чиқарувчиларни, нафлилик эса истеъмолчиларни рағбатлантирувчи, уларни ҳаракатга келтирувчи куч сифатида амал қилади. нарх — реал бозор иқтисодиёти шароитида товар ва хизмат-ларнинг ижтимоий қиймати ва ижтимоий …

4 / 12

бир вақтда унга сарф-ланган харажатлар ҳам ошган бўлади. бундай икки томонлама ўзгаришлар натижасида нархларнинг ўзгариши ҳамма товарлар ва хизматларга хосдир. нарх товар ва хизматлардаги икки хусу-сиятнинг пулдаги ифодаси сифатида, уларнинг ўзгариши натижасида ўзгаради. нархнинг мазмунини тўлароқ тушунишда, унинг даражасига таъсир этувчи омилларни билиш муҳим аҳамиятга эга. булардан асосийлари бо либ қиймат ёки ишлаб чиқариш сарфлари; товарнинг нафлилик даражаси; мазкур товарга талаб ва таклиф нисбати; рақобат ҳолати; давлатнинг иқтисодий сиёсати ва ҳ.к. ҳисобланади. бу омиллар ичида товар қиймати ва нафлилиги унинг нархини белгиловчи асос бўлиб хизмат қилади (7.2.1-расм). товар ишлаб чиқаришнинг товар ёки хизматнинг ижтимоий зарурий сарфлаии (қиймат) нафлилиги давлатнинг иқтисодий сиёсати турли хил солиқлар нарх рақобат курашлари талаб ва таклиф нисбатлари пулнинг қадр-қиммати 7.2.1-расм. нархга таъсир қилувчи омиллар бошқа омиллар эса нархнинг ижтимоий қиймат билан ижтимоий нафлилик миқдори атрофида гоҳ биринчисининг, гоҳ иккинчисининг фойдасига тебранишига сабаб бўлади. масалан,талаб ва таклиф нисбатини олайлик. агар товарларнинг айрим турига талаб таклифга нисбатан баланд …

5 / 12

и 10000 сўм бўлади. нарх даражасига бошқа омилларнинг таъсирига алоҳида тўхтал-маса ҳам бўлади. чунки солиқ миқдори қанча кўп бўлса, нарх даражаси шунча юқори бўлиши ҳаммага аёндир. нархнинг иқтисодий мазмуни унинг вазифалари кўриб чи-қилганда янада яққолроқ намоён бўлади. нарх қуйидаги асосий вазифалами бажаради: 1. мувозанатиикни таъминлаш вазифаси. бунда нарх бозор-да талаб ва таклифнинг ҳажми ва таркибига таъсир этиш орқали уларни мувозанат ҳолатига келтиради. бозор нархи — бу муво-занатлашган нарх бўлиб, у биринчидан, товарларнинг соти-лишини таъминлайди, иккинчидан, бозорда товарлар тақчиллигини юзага келтирмайди. 2. қиймат ва нафлиликни ўлчаш вазифаси. нархни қиймат ва нафлиликнинг пулдаги ифодаси, деб айтамиз, чунки қилинган сарф-харажатлар ва олинган натижалар (фойда ёки зарар) нархлар асосида ҳисоб-китоб қилинади. ишлаб чиқариш ва унинг натижаларининг натурал кўрсаткичлари ҳам майжуд (тонна, кг, м2, м3, квт-соат ва ҳоказо). бу кўрсаткичларни шу ҳолича таққослаб, умумий кўрсаткичга келтириб бўлмайди. барча натурал кўрсаткичларнинг умумий ўлчови уларнинг пулда ифодаланган нархидир. ҳисоб-китоб учун жорий ва қиёсий нархлар қўлланилади. жорий нархлар …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor iqtisodiyoti"

7-мавзу. бозор иқтисодиётида нархнинг регуляторлик вазифаси ва давлатнинг нарх ҳамда инфляцияга қарши сиёсати режа 7.1. қиймат ва нархнинг замонавий назарияси. уларнинг мебнат қлймати ва нафлилик назарияларидан фарқи 7.2. нархнлнг мазмуни ва унинг вазифалари 7.3. нарх турлари ва уларнинг мазмуни 7.4. нархларни давлат томонидан тартибга солнишининг мақсади ва асосиюсуллари 7.5. хорижий давлатларда нархни тартибга солиш тажрибалари 7.6. давлатнинг инфлацияга қарши слёсати иқтисодиётни тартибга солиш шаклларидан бири сифатида таянч сўз ва иборалар: нарх, нархнинг функциялари, давлат буюртмаси нархлари, қиймат, келишилган нарх, юқори нарх, давлат субсидияси, мо-нопол нархлар. 7.1. қиймат ва нархнинг замонавий назарияси. уларнинг мебнат қлймати ва нафлилик назарияларидан фарқи ҳозирги замон иқт...

This file contains 12 pages in DOCX format (78.4 KB). To download "bozor iqtisodiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor iqtisodiyoti DOCX 12 pages Free download Telegram