mantiq. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa

DOCX 12 стр. 47,4 КБ Бесплатная загрузка

12 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 47,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 12

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 12

5-мавзу. mantiq. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa reja 1. mantiq tushunchasi va unga xilma-xil yondashuvlar: ob’ektiv mantiq, sub’ektiv mantiq. 2. tafakkur qonunlari, ularning mazmuni va to‘g‘ri fikr yuritishdagi ahamiyati. 3. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa va ularning mazmun- mohiyati. келиб чиқишига кўра арабча бўлган “мантиқ” (грекча–logos) атамаси «фикр», «сўз», «ақл», «қонуният» каби маъноларга эга. унинг кўпмаънолиги турли хил нарсаларни ифода қилишда ўз аксини топади. хусусан, мантиқ сўзи, биринчидан, объектив олам қонуниятларини (масалан, «объектив мантиқ», «нарсалар мантиғи» каби ибораларда), иккинчидан, афаккурнинг мавжуд бўлиш шакллари ва тараққиётини, шу жумладан, фикрлар ўртасидаги алоқадорликни характерлайдиган қонун-қоидалар йиғиндисини (масалан, «субъектив мантиқ» иборасида) ва учинчидан, тафаккур шакллари ва қонунларини ўрганувчи фанни ифода этишда ишлaтилади. формал мантиқ тўғри тафаккур шакллари ва қонунларини ўрганувчи фан сифатида. мантиқ кенг маънода оламдаги қонуний, зарурий боғланиш ва алоқалар, тартиб ва изчиллик, тафаккуримизнинг ички алоқадорлиги, тадрижий ривожланиши, турли фикрлар ўртасидаги мантиқий боғланишларни ифодалайди. тафаккур воқеликни умумлаштириб ва мавҳумлаштириб, муайян мантиқий …

2 / 12

оммавийлиги нуқтаи назаридан эса, умумий мантиқ деб ҳам юритилади. мантиқ фани инсон тафаккурининг энг умумий шакллари, қонунлари ва фикрлаш усулларини ўрганади. мантиқ фани тафаккурни ривожлантиради, инсонда умумий тушунчалар, категориялар билан иш кўриш кўникмаларини ҳосил қилади. бу эса, бугунги фан техника ривожи жадаллашган шароитда илмий тадқиқотлар олиб бориш ҳамда илмий – назарий маълумотларни самарали таҳлил қилишда муҳим рол ўйнайди. фалсафий адабиётларда диалектик мантиқ билан формал мантиқ мавжудлиги таъкидланади. буларнинг биринчиси тафаккур шаклларини уларнинг ривожланишида олиб қараса, иккинчиси уларни шаклланган фикрлар сифатида ўрганади. шунингдек, диалектик мантиқ тафаккурни унинг мазмуни ва шакли бирлигида олиб ўрганса, формал мантиқ фикрнинг шаклини унинг конкрет мазмунидан четлашган ҳамда нисбатан мустақил ҳолда олиб тадқиқ этади. шунинг учун диалектик мантиқ фикрларимизнинг тараққиёти, ривожланишини, формал мантиқ эса нисбий турғунлигини акс эттиради. диалектика фикрлашнинг формал мантиқ қонун – қоидаларига амал қилишни тақазо этади. диалектика ҳам, формал мантиқ ҳам ҳамма вақт фалсафа таркибида ривожланиб келган. диалектика эса ривожланиш жараёнида айнанлик, тафовутлар ва …

3 / 12

к, мантиқий қонун ва шаклларининг ҳаммасини ҳам математик усул билан ҳал қилиб бўлмайди. шунга қарамасдан математик усул мантиқ фанига сингиб бормоқда, унинг ажралмас қисми бўлиб такомиллашмоқда. ҳозирги замон мантиқ илмини символларсиз, математик мавҳумийликсиз тасаввур қилиб бўлмайди. шунинг учун мантиқ илми мутахассислари математик мантиқ асослари билан таниш бўлишлари зарур. мантиқ жараёнини турли символлар билан ифодалашга интилиш арасту асарларидаёқ кўзга ташланади. xvi – xvii асрларга келиб, механиқа ва математика фани ривожланиши билан математик методни мантиққа тадбиқ этиш имконияти кенгая борди. немис файласуфи лейбниц ҳар хил масалаларни ечишга имкон берувчи мантиқий математик метод яратишга интилиб, мантиқни математиклаштиришга асос солди. мантиқий жараённи математик усуллар ёрдамида ифодалаш асосан xix асрларга келиб ривожлана бошлади. формал мантиқ - фикрлашнинг тузилиши ва унинг қонунлари ҳақидаги фандир. формал мантиқ фикрлашнинг ривожланишини, унинг такомиллашиш жараёнини ўрганишни ўзидан соқит қилади. у фикрлашнинг мантиқий тузилишини, шаклини ўрганади. инсоннинг фикрлаш шакли, тузилиши турли қонунларга асосланади ва уларни келтириб ҳам чиқаради. мантиқий шаклларни символлар …

4 / 12

ъноли мантиқда мулоҳазалар уч ва ундан ортиқ қийматлидир. шунинг учун бу мантиқ «кўп маъноли мантиқ» деб юритилади. бу мантиқда энг оддий система уч маънолидир. масалан, сиз “инсон ҳуқуқлари декларацияси”ни биласизми? -деган саволга “ҳа”, “йўқ”, “озгина биламан ” каби жавобларни олиш мумкин. индуктив мантиқ (лот. intuitio – дикқат билан эътибор бериш, диққат билан кузатиш) – ҳозирги замон ноклассик мантиғи тармоғи бўлиб, математик интуиция принципларидан келиб чиқади. бу принциплар xx аср олимлари л. э. брауэр ва а. гейтинглар томонидан ишлаб чиқилган. маълумки, немис олими кантор ишлаб чикқан тўплам назарияси бир неча ҳал қилиб бўлмайдиган парадоксларга учрагандан сўнг, бу кризисдан қутилиш учун логицизм, формализм, конструктивизм, интуиционизм каби оқимлар пайдо бўлади. булар бундай зиддиятни формал мантиқ асосида ҳал қилишга ҳаракат қилдилар. консруктив мантиқ – ҳозирги замондаги математик мантиқнинг асосий оқимларидан бири. бу мантиқ конструктив математикага асосланиб, интуитив мантиқ қоидаларини танқидий ўрганиш асосида пайдо бўлган. мантиқдаги бу оқим ҳам кантор тўплам назариясидаги парадоксни ҳал қилишга …

5 / 12

кўрсатадилар. бу фикр математик ҳақиқатни аниқлашда жуда катта аҳамиятга эга эди. математика ривожи учун бошқа фанларга нисбатан мантиқ жуда катта аҳамият касб этади. ундаги теоремалар, аксиомалар кучли мантиқий асосга эга. математика қадимдан мантиқан изчил фан деб ҳисобланган. бироқ математикани мантиқ илми билангина изоҳлаш мумкин эмаслигини кўпчилик математик ва мантиқшунослар тан олишади. логицизмни xviii аср немис файласуфи лейбниц бошлаб берган бўлиб, уни xx аср инглиз файласуфи б. рассел нихоясига етказди. г. фреге, д. а. бочвар, а. чёрч каби математик ва мантиқшунослар б. рассел қарашини кескин танқид қилдилар ва ноклассик мантиқни бошқа йўналишларда ривожлантирдилар. мантиқ фанининг вазифалари. тафаккур шакллари ва қонунларини ўрганиш, улардан онгли равишда фойдаланиш фикрлаш маданиятини ўстиради, хусусан, фикрни тўғри қуриш малакасини ривожлантиради, баҳс юритишда ўзининг ва бошқаларнинг фикрига танкидий муносабатда бўлишга, суҳбатдошининг мулоҳазаларидаги хатоларни аниқлашга, аргументлашдаги заиф бўғинларни очиб ташлашга ёрдам беради. мантиқ фанининг назарий ва амалий аҳамияти. фактлар ва бошқа далилларга таяниб юритиладиган фикр юксак ишонтириш кучига эга …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mantiq. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa"

5-мавзу. mantiq. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa reja 1. mantiq tushunchasi va unga xilma-xil yondashuvlar: ob’ektiv mantiq, sub’ektiv mantiq. 2. tafakkur qonunlari, ularning mazmuni va to‘g‘ri fikr yuritishdagi ahamiyati. 3. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa va ularning mazmun- mohiyati. келиб чиқишига кўра арабча бўлган “мантиқ” (грекча–logos) атамаси «фикр», «сўз», «ақл», «қонуният» каби маъноларга эга. унинг кўпмаънолиги турли хил нарсаларни ифода қилишда ўз аксини топади. хусусан, мантиқ сўзи, биринчидан, объектив олам қонуниятларини (масалан, «объектив мантиқ», «нарсалар мантиғи» каби ибораларда), иккинчидан, афаккурнинг мавжуд бўлиш шакллари ва тараққиётини, шу жумладан, фикрлар ўртасидаги алоқадорликни характерлайдиган қонун-қоидалар йиғиндисини (масалан, ...

Этот файл содержит 12 стр. в формате DOCX (47,4 КБ). Чтобы скачать "mantiq. tafakkur shakllari: tushuncha, hukm va xulosa", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mantiq. tafakkur shakllari: tus… DOCX 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram