islom sivilizatsiyasining tarixiy rivojlanish bosqichlari

DOCX 6 pages 20.9 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.9 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

5-mavzu: islom sivilizatsiyasining tarixiy rivojlanish bosqichlari. (1-qism) reja: 1. islom sivilizatsiyasini davrlashtirish va uyg‘onish davri haqida. 2. islom sivilizatsiyasining tarixiy rivojlanish bosqichlari. 1. islom sivilizatsiyasini davrlashtirish va uyg‘onish davri haqida. islom sivilizatsiyasini davrlashtirmasdan o‘rganish qiyin, chunki uning geografik va xronologik ko‘lami juda keng. bu tamaddun nafaqat musulmonlar uchun balki butun dunyo ahli uchun ham mana o‘n to‘rt asrdirki o‘zining muhim diniy va madaniy qirralarini to‘laqonli ochib ulgurmagan. zamonaviy olimlarning e’tiroficha, “islom sivilizatsiyasi tarixi”ni shartli ravishda uchta xronologik davrga jumladan, ilk o‘rta asrlar, o‘rta asrlar va keyingi davrlarga ajratib o‘rganish maqsadga muvofiq. bu esa, talabalarga islom sivilizatsiyasi qo‘lga kiritgan yutuqlar jumladan, adabiyot va san’at, binokorlik va me’morchilik, aniq va tabiiy fanlar, ijtimoiy-iqtisodiy sohalar har makon va zamonda qanday shakllanib borgani haqida teran ma’lumotlar beradi. demak, o‘sha davr davlat boshqaruvi va unda faoliyat yuritgan sulola vakillarining hukmronlik jabhalarida amalga oshirgan islohotlarini xronologik tartibda o‘rganish maqsad sari intilishning to‘g‘ri yo‘li bo‘ladi desak, hech …

2 / 6

amining ko‘p qismida o‘z hukmronliklarini o‘rnata oldilar. abbosiylar markaz shahar bag‘dodni o‘zlari uchun poytaxt etdilar, keyinchalik esa iroqning samarra shahri poytaxt maqomini oldi. 861 yildan abbosiy sulola vakillari o‘z erlarining kata qismini nazorat qilishda ba’zi qiyinchiliklarga duch kelishlari sababli, ular boshqargan hududlarning ayrim shaharlari o‘z mustaqilliklarini e’lon qilishdi. jumladan, shimoliy afrikada ag‘labiylar (800-909) va tuluniylar (868-905), eronda buvayhiylar (945-1055) deb nomlangan qator kichik mahalliy sulolalar paydo bo‘lib, endigi ilm-fan, madaniyat va san’atning taqdiri rivojlanishning mintaqaviy tusini oldi. o‘rta asrlar davri (900-1517 yillar). x asrga kelib, iqtisodiy tanazzulning tobora kuchayib borishi natijasida abbosiylar imperiyasi parchalana boshladi. natijada, shimoliy afrika va yaqin sharqda fotimiylar (909-1171) sulolalari paydo bo‘lib, hozirgi misr, sitsiliya, jazoir, tunis va suriyaning bir qismini o‘z ichiga olgan katta hududni boshqardi. aynan shu davrdan markaziy osiyo va unga qo‘shni ba’zi yirik shaharlarning islom dunyosi rivoji uchun qo‘shayatgan hissalari namoyon bo‘la boshladi. saljuqiylar esa, sharqiy musulmon erlarni boshqarib jumladan, eron, iroq, …

3 / 6

anati markaziy osiyo, eron va iroqning, shuningdek rossiyaning janubi, hindiston yarim orolining bir qismini zabt etgan. evropada amir temur (tamerlan) nomi bilan atalgan. amir temu rva uning avlodlari bo‘lgan temuriylar monumental me’morchilikning yaratuvchilari hisoblanadi. markaz shahri samarqand va keyinchalik hirot temuriylar imperiyasining poytaxti va madaniy markazilari bo‘lgan. hududda badiiy san’at va arxitektura keng taraqqiy etib, osiyoning turli musulmon o‘lkalari yuksak darajada rivoj topib, g‘arb davlatlariga ham o‘z ta’sirini o‘tkaza oldi. sulolalarning eng mashhuri, ehtimol, janubiy iberiya yarim oroli va shimoliy afrikaning g‘arbiy qismidagi nasriylar (1232-1492), shuningdek ajoyib san’at yutug‘i hisoblangan hozirgi ispaniya hududidagi granada saroy-qal’a majmuasi bo‘lib, bugun u alhambra memoriy obidasidir. keyingi davr (mil. 1517-1924 yillar). bu asrlar oxirgi buyuk islom imperiyalarining davri hisoblanadi. xiv asr boshlarida anatoliyada kichik turkiy davlat sifatida boshlangan usmonli imperiyasi xv asrning ikkinchi yarmida yirik harbiy va siyosiy mavqe’ga ega katta kuch sifatida vujudga keldi. usmonlilar 1453 yilda konstantinopolni, 1517 yilda mamluklar imperiyasini zabt …

4 / 6

xonligi va egallangan bepayon hududlar uning avlodlari tomonidan idora etildi. ushbu o‘rinda, eron, iroq va o‘rta osiyoning bir qismini boshqargan “ilxoniylar” davlatini ham eslatib o‘tish joiz. bu davrda arxitektura va memoriy obidalar soni ortib, soha avvalgi asrlarga qaraganda ancha yuksalgani kuzatiladi. hukmronlik qilishdi. usmonlilar imperiyasi o‘zining gumbazli me’morchiligi va betakror qala minoralari bilan mashhur. minoralarning aksariyati imperiyaning taniqli me’mori sinan (1539-88) va uning izdoshlari tomonidan sulton sulaymon (1520-66 yillar) uchun qurdirilgan edi. bu davr usmonli turk tarixida san’at va madaniyat jihatidan yuksak cho‘qqisiga ko‘tarila oldi. shia islomini eronning hukmron dini sifatida o‘rnatgan safaviylar 1501-1722 yillarda hukmronlik qilgan. safaviylar davrida me’morchilik, rasm, qo‘lyozma ko‘chirish va gilam to‘qish ancha taraqqiy etgan. shoh abbos (1587-1629) san’atning eng buyuk homiysi va safaviylar sulolasining eng ko‘zga ko‘ringan hukmdori bo‘lgan. xviii asrga kelib, eronda qajarlar sulolasi (1779-1924) hokimiyat tepasiga ko‘tarildi. mamlakatda tinchlik o‘rnatilib, zamonaviylikning sari intila boshladi. o‘z davrida ajoyib va betakror badiiy-me’moriy asarlarini yarata olgan …

5 / 6

vakillari ekaniga amin bo‘ladi. bunday olimlar qatorida kimyo, matematika, tibbiyot, geografiya, falakiyot, tabiiy ilmlarda ulkan faoliyat olib borgan jobir ibn hayyon, muhammad xorazmiy, abu bakr roziy, mas’udiy, abul vafo, abu rayhon beruniy, umar xayyom singari arab, turk, afg‘on, fors musulmon olimlari keltiriladi. kitobning davomida 1100 yildan boshlab keyingi 250 yil mobaynida ibn rushd, tusiy, ibn nafis kabi musulmon olimlari bilan bir qatorda evropalik olimlarning faoliyatlari kuzatiladi. shu paytdan boshlab, g‘arb dunyosi islom olamidagi ilmlarni o‘rganib, tarjima qilishni boshlaganlarki, ayni jarayon bugungi kungacha ham davom etib kelmoqda. bu tarixiy haqiqatni juda ko‘plab olimlar e’tirof etmoqdalar. buni o‘tgan asr davomida insoniyat hayoti rivojiga samarali hissa qo‘shgan 2000 talik kishilar ro‘yxatiga kiritilib, kembridj universiteti jamoasi nomzodi, germaniyada yashovchi, arabmusulmon olimi doktor muhammad mansur ham ta’kidlaydi. agar sivilizatsiya umumiy mohiyatiga ko‘ra, insonning moddiy va ma’naviy sohalardagi hayotiy ehtiyojlarini qondirar ekan, islom sivilizatsiyasi barcha davrlarda bunday ehtiyojlarni qondira olgan. mustaqil ta’lim mavzulari: 1. arab xalifaligi …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom sivilizatsiyasining tarixiy rivojlanish bosqichlari"

5-mavzu: islom sivilizatsiyasining tarixiy rivojlanish bosqichlari. (1-qism) reja: 1. islom sivilizatsiyasini davrlashtirish va uyg‘onish davri haqida. 2. islom sivilizatsiyasining tarixiy rivojlanish bosqichlari. 1. islom sivilizatsiyasini davrlashtirish va uyg‘onish davri haqida. islom sivilizatsiyasini davrlashtirmasdan o‘rganish qiyin, chunki uning geografik va xronologik ko‘lami juda keng. bu tamaddun nafaqat musulmonlar uchun balki butun dunyo ahli uchun ham mana o‘n to‘rt asrdirki o‘zining muhim diniy va madaniy qirralarini to‘laqonli ochib ulgurmagan. zamonaviy olimlarning e’tiroficha, “islom sivilizatsiyasi tarixi”ni shartli ravishda uchta xronologik davrga jumladan, ilk o‘rta asrlar, o‘rta asrlar va keyingi davrlarga ajratib o‘rganish maqsadga muvofiq. bu esa, talabalarga islom s...

This file contains 6 pages in DOCX format (20.9 KB). To download "islom sivilizatsiyasining tarixiy rivojlanish bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom sivilizatsiyasining tarix… DOCX 6 pages Free download Telegram