genetik materialning oʻzgaruvchanligi

DOCX 22 pages 2.4 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.4 MB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

5-mavzu:genetik materialning oʻzgaruvchanligi. reja. 1. o‘zgaruvchanlik xillari va o‘rganish usullari. 2. mutasion o‘zgaruvchanlik. 3. irsiy o‘zgaruvchanlikda gomologik qatorlar qonuni. 4. modifikasion (fenotipik) o‘zgaruvchanlik. o‘zgaruvchanlik deyilganda barcha tirik mavjudodlarning o‘zgarishi tushuniladi. o‘zgaruvchanlik tufayli organizmda yangi belgi va xususiyatlar paydo bo‘ladi,yoki qandaydir bor bo‘lgan belgi yo‘qoladi. har bir populyasiyada ayrim organizmlar har xil belgilari bilan va xususiyatlari bilan bir-biridan farq qilib turadi. bitta turga kiruvchi organizmlar o‘rtasidagi farq uning genotipining o‘zgarishi bilan yoki tashqi muhit ta’sirida yuzaga chiqishi mumkin.shunga ko‘ra, o‘zgaruvchanlik ikkiga ya’ni irsiy va irsiy bo‘lmaganga ajratiladi.irsiy o‘zgaruvchanlik genotipining o‘zgarishi natijasida sodir bo‘lganligi uchun bu o‘zgaruvchanlikni genotipik o‘zgaruvchanlik ham deyiladi. genotipik o‘zgaruvchanlik ikki xil bo‘ladi; kombinativ, mutasion. кombinativ o‘zgaruvchanlik uch xil yo‘lda hosil bo‘lishi mumkin.shundan ikki yo‘li meyoz jarayoniga bog‘liq bo‘lib,gomologik xromosomalarning o‘zaro chalkashuvi va anafazada ota-ona xromosomalarining qutblarga tasodifiy ravishda ajralishi natijasida sodir bo‘ladi. uchinchi yo‘li esa urug‘lanish jarayonida tuxum hujayrani qaysi urug‘ hujayra urug‘lantirishga bog‘liq. mutasion o‘zgaruvchanlik organizm genlari …

2 / 22

mutasiyalari mutasiyalari tushib ortib poli- aneup- xromoso- bitta qolish ketish ploidiya loidiya malararo xromo- lik lik somada gaploidiya almashib qolishlik simmetrik assimmetrik inversiya yetishmov- ortib ke- translokasiya translokasiya chilik tishlik (delesiya) (duplikasiya) bu usul yordamida har xil populyasiyalarda (zot, poda, liniya va oila) belgilarning o‘zgaruvchanlik darajasi,belgilarning o‘rtacha qiymatlari, belgilarning o‘zaro bog‘liqligi va naslga berilish darajalari aniqlanishi mumkin. bundan tashqari bu usul yordamida belgilarga allel bo‘lmagan dominant genlar ta‘siri, allel genlarning o‘zaro ta‘siri, o‘rtacha naslga berilishi, o‘ta dominantlik va boshqa ta’sirlar o‘rganiladi. biometrik usul o‘zgaruvchan belgilar bilan ish ko‘radi. belgilar, o‘z navbatida, miqdor va sifat belgilariga bo‘linadi. miqdor belgilar o‘lchash va hisoblash yordamida o‘rganilib, raqam-lar bilan ko‘rsatiladi. sifat belgilarga hayvonlar rangi, shox va quloqlar shakli va boshqalar kiradi. sifat belgilari so‘z bilan ifodalanadi. mutasiya degan tushunchani fanga birinchi bo‘lib gollandiyalik genetik g.de-friz kiritdi. u ko‘p yillar davomida o‘simliklarda uchraydigan mutasiyalarni o‘rgandi. кuzatishlarni xulosalab, 1901- 1903 yillari o‘zining mutasion ta’limotini yaratdi.uning ta’rifiga …

3 / 22

ri mavjud. i.genomning o‘zgarish xususiyatiga qarab; 1) genom mutasiyalari-xromosomalar sonning o‘zgarishi. 2) xromosoma mutasiyalari-xromosomalar strukturasining o‘zgarishi. 3) gen mutasiyalari-genlarning o‘zgarishi. ii.geterozigota organizmda paydo bo‘lishiga qarab: 1) dominant mutasiyalar. 2) resessiv mutasiyalar. iii.mutasiyalarning kelib chiqish sabablariga ko‘ra: 1) spontan mutasiyalar,ya’ni mutasiyani keltirib chiqaruvchi sabab aniq emas (o‘z-o‘zidan paydo bo‘ladigan mutasiyalar). 2) indusirlangan mutasiyalar (keltirib chiqarilgan mutasiyalar). iv.irsiyatga berilishiga qarab. 1) generativ mutasiyalar, ya’ni jinsiy hujayralarda bo‘ladigan va nasldan-naslga o‘tadigan mutasiyalar. 2) somatik mutasiyalar, ya’ni somatik hujayralarda sodir bo‘lib, nasldan-naslga berilmaydigan mutasiyalar. gaploid to‘plami xromosomalar va ulardagi genlarning yig‘indisiga genom deyiladi. gaploid to‘plamdagi xromosomalar soni n-harfi bilan belgilanadi. agar hujayradagi gaploid to‘plam xromosomalarning barchasi baravariga oshib ketsa bunday organizmlarni poliploid organizmlar deyiladi. poliploid organizmlar kelib chiqishiga ko‘ra ikki xil bo‘lishi mumkin, ya’ni avtopoliploid va allopoliploid. avtopoliploid organizmlar bitta turga xos bo‘lgan, allopoliploid – har xil turga mansub bo‘lgan genomlar sonning oshishi bilan yuzaga keladi. genomdagi faqat ayrim xromosomalar sonning oshishi yoki kamayishiga …

4 / 22

g tushib yoki ortib ketishidan hosil bo‘lgan bo‘lsa somatik, jinsiy hujayralarda hosil bo‘lgan bo‘lsa generativ mutasiyalar deyiladi. spontan mutasiyalar tabiatda odam ishtirokisiz, noma’lum sabablarga ko‘ra o‘z-o‘zidan hosil bo‘ladi. indusirlangan mutasiyalar, inson tomonidan ma’lum maqsad uchun olinadi. bunday mutasiyalarni organizmga har xil mutagenlarni (mutasiya hosil qiluvchi omillar) ta’sir ettirib olish mumkin. mutagenlarni uch guruhga ajratish mumkin:1) fizikaviy (radioaktiv nurlar,rengen nurlari,harorat va hokazolar). 2) kimyoviy (ayrim organiq va noorganik moddalar, masalan, etilenimin). 3) biologik (viruslar, har xil organizmlarning modda almashinuvida hosil bo‘lgan toksin moddalar va hokazolar). irsiy o‘zgaruvchanlikda gomologik qatorlar qonunini quyidagicha ta’riflash mumkin: "genetik jihatdan yaqin bo‘lgan turlar va avlodlar bir xil irsiy o‘zgaruvchanlik qatoriga egadirlar, shu tufayli bir tur ichidagi har xil shakllarni bilgan holda shu turga yaqin bo‘lgan boshqa tur va avlodlar ichida ham xuddi shunday shakllarning bo‘lishligini oldindan aytish mumkin". masalan, bug‘doy, arpa, suli genetik jihatdan bir-biriga yaqin bo‘lib, bug‘doydagi o‘zgarishlar (mutasiyalar) arpa va sulida ham kuzatiladi. gomologik …

5 / 22

utning yog‘liligi parvarish qilish sharoitiga sutga nisbatan kamroq bog‘liq.biroq qoramol yungining rangi ancha doimiy belgi hisoblanadi. bu misoldan ko‘rinib turibdiki, qoramolning ko‘p sut berish belgisining reaksiya normasi juda katta, yungi rangining reaksiya normasi esa ancha kichikdir. кatta reaksiya normasi tabiiy sharoitda turning saqlanib qolishi va ko‘payishi (ya’ni moslanuvchanlik) uchun muhim ahamiyatga ega. modifikasion o‘zgaruvchanlik irsiyatga bog‘liq. lekin organizmning rivojlanishida tashqi sharoit vujudga keltirgan o‘zgarishlar genotipni o‘zgartirmaydi va uning reaksiya normasidan tashqariga chiqmaydi. genotipning reaksiya normasi organizm o‘zgarishi jarayonida namoyon bo‘ladi. masalan, navlarga baho berishda ularning genotip bo‘yicha reaksiya normasi ularni qulay va noqulay tashqi sharoitda parvarish qilish bilan o‘rganiladi. bunda navlarning reaksiya normasi katta va kichik bo‘lishi mumkin. reaksiya normasi orqali navlarning (shu jumladan hayvon zotlarining) qanday tuproq-iqlim sharoitiga moslana olishi aniqlanadi. tashqi muhit sharoit qulay bo‘lganda yuqori hosil beradigan, noqulay bo‘lganda hosili uncha kamaymaydigan navlar juda katta amaliy ahamiyatga ega. masalan, bug‘doyning bezostaya-1 navi sug‘oriladigan yerlarda juda yuqori hosil …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetik materialning oʻzgaruvchanligi"

5-mavzu:genetik materialning oʻzgaruvchanligi. reja. 1. o‘zgaruvchanlik xillari va o‘rganish usullari. 2. mutasion o‘zgaruvchanlik. 3. irsiy o‘zgaruvchanlikda gomologik qatorlar qonuni. 4. modifikasion (fenotipik) o‘zgaruvchanlik. o‘zgaruvchanlik deyilganda barcha tirik mavjudodlarning o‘zgarishi tushuniladi. o‘zgaruvchanlik tufayli organizmda yangi belgi va xususiyatlar paydo bo‘ladi,yoki qandaydir bor bo‘lgan belgi yo‘qoladi. har bir populyasiyada ayrim organizmlar har xil belgilari bilan va xususiyatlari bilan bir-biridan farq qilib turadi. bitta turga kiruvchi organizmlar o‘rtasidagi farq uning genotipining o‘zgarishi bilan yoki tashqi muhit ta’sirida yuzaga chiqishi mumkin.shunga ko‘ra, o‘zgaruvchanlik ikkiga ya’ni irsiy va irsiy bo‘lmaganga ajratiladi.irsiy o‘zgaruvchanlik genotipini...

This file contains 22 pages in DOCX format (2.4 MB). To download "genetik materialning oʻzgaruvchanligi", click the Telegram button on the left.

Tags: genetik materialning oʻzgaruvch… DOCX 22 pages Free download Telegram