masalalar yechish va o‘zgartirish

DOCX 9 pages 34.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.0 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

masala bajarishning ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyatlari. masala yеchishga o‘rgatish bosqichlari va uning mantiqiy asosi. masalalarni tuzish va yеchish usullari. reja: 1. masalalarni tuzish va o‘zgartirish. 2. nostandart masalalar. mantiqiy masalalar.muammoli mazmundagi masalalar. 3. ko‘p yechimli masalalar. shartiga o‘zgartirish kiritilgan masalalar. 5. boshlang‘ich sinflardagi iqtisodiy va statistik masalalar. masalalarni tuzish va o‘zgartirish. masalalarni tuzish va o‘zgartirishga doir mashqlarning ba’zi bir turlarini qarab chiqamiz. 1. masalaning berilgan shartiga savol qo‘yish va berilgan savolni o‘zgartirish.bunday mashqlar berilgan sonlar va izlanayotgan son orasidagi bog‘lanishlar haqidagi bilimlarni umumlashtirishga yordam beradi, chunki bunda bolalar ma’lum berilgan sonlar bo‘yicha nimalarni bilish mumkinligi o‘zlashtiradilar. masalan: «bitta qutida 48 ta qalam, 2-qutida esa 12 ta qalam bor. o‘quvchlar quyidagi savollarni qo‘yishlari mumkin: bir qutida ikkinchi qutiga qaraganda nechta ko‘p (kam) qalam bor? ikkala qutida nechta qalam bor? ikkala qutida baravar qalam bo‘lishi uchun biridan ikkinchisiga nechta qalamni olib solish kerak? va hokazo amal bilan yechiladigan bo‘lsin, yoki tezlik haqida, …

2 / 9

ning ayirmasi yoki munosabati berilishi mumkinligini aniqlaydilar. tuzilgan masalalarning har birini bolalar mustaqil yechadilar. 3. sonli ma’lumotlarni tanlash yoki ularni o‘zgartirish.bunday mashqlar asosan o‘quvchilarni real miqdorli munosabatlar bilan tanishtirish maqsadida hizmat qiladi. masalan, bolalarga berilgan sonlari umuman tushurib qoldirilgan masala teksti to‘liq beriladi. «bir xil … ta ko‘ylakka … metr material ketdi. … metr shunday materialdan nechta shunday ko‘ylak tikish mumkin? o‘quvchilar qanday sonli ma’lumotlarni birdaniga qo‘yish mumkinligini aniqlaydilar. ko‘ylaklar sonini birdaniga berish mumkin, sarf qilingan material metrlari soni esa hisoblash yo‘li bilan topiladi. bu masalaga kiritilmagan yana 1 son bitta ko‘ylakka sarf qilingan material metrlari soni ko‘zda tutiladi. ba’zi sonli ma’lumotlarni boshqalari bilan almashtirishga doir mashqlar alohida qiziqish tug‘diradi, bunda masala qandaydir boshqa usul bilan yechilishi kerak. 4. o‘xshash masala tuzish. bir xil matematik strukturaga ega bo‘lgan masalalar o‘xshash masalalar deyiladi. o‘xshash masalalarni o‘quvchilar tomonidan tuzilishi turli hayotiy vaziyatlarda berilgan sonlar va izlanayotgan son orasidagi umumiy bog‘lanishlarni aniqlashga yordam …

3 / 9

ishi lozim. teskari masalalarni tuzish masalalarni tekshirish bilan birga olib borish kerak. 6. ilyustratsiyaga qarab masala tuzish. berilgan rasm, chizma yoki qisqa yozuvga qarab masalalar tuzishga doir mashqlar foydalidir. ular masalani bolalar konkret vaziyatda ko‘rishga yordam beradi. masalan: rasmga qarab bolalar bir nechta masala tuzishlari mumkin «bo‘lochka non 5 so‘m, 1 stakan choy esa 3 so‘m turadi. bir stakan choy va bo‘lochka necha pul turadi?» «bulochka 5 so‘m, 1 stakan choy oldim.» bolalarga u yoki bu ilyustratsiya bo‘yicha masala tuzishni taklif qilishdan avval bu ilyustratsiyani analiz qilish, ya’ni suhbat o‘tkazish va bolalar ilyustratsiyasida nima tasvirlanganini, sonlar nimani ifodalanishini, nimani bilishi kerakligini, bilish bilmasliklarini aniqlash kerak. 7. berilgan yechilishiga qarab masala tuzish.masalalar yechish malakasini shakllanishiga masala yechilishiga nisbatan teskari deb atash mumkin. faqat raqamlar bo‘lgan mashqlar yordam beradi – bu masalani uning yechilishiga qarab tiklashdir. masalaning yechilishi ixtiyoriy formada berilishi mumkin: aolhida amallar, ifoda yoki tenglama bilan, bo‘lgan tushuntirish yozuvlari bilan …

4 / 9

:3 ifoda nimani bildiradi? (tezlikni) agar bu ifoda tezlikni bildirsa, unda har bir son nimani ko‘rsatadi? (12 o‘tilgan masofani, 3 esa harakat vaqtini). masala tuzing. bolalar masalan quyidagi masalani tuzishlari mumkin: «yo‘lovchi bir xil tezlik bilan yurib 3 soatda 12 km yo‘lni bosdi. shunday tezlik bilan yursa, yo‘lovchi 2 soatda qancha yo‘lni bosadi? ko‘rsatilgan amallar bo‘yicha masalalar tuzish taklif qilish ham mumkin. masalan, o‘qituvchi yechilishida avval ko‘paytirish amali bajarilishi lozim bo‘lgan masala yoki yechilishi avval qo‘shish amali, so‘ngra bo‘lish amali bajarish zarur bo‘lgan masala tuzishni taklif qilish mumkin. 8. berilgan masalalarni ularga yaqin bo‘lgan turdagi masalalarga almashtirish.bir-biriga yaqin turdagi masalalar jumlasiga miqdorlar bir xil bog‘liqlik bilan bog‘langan masalalar kiradi. masalan to‘rtinchi proportsional topishga doir, proportsional bo‘lishga va ikki ayirmaga ko‘ra noma’lum sonlarni topishga doir masalalar bo‘ladi, chunki ularda miqdorlar proportsional bog‘liqlik bilan bog‘langan. bir masalani unga yaqin bo‘lgan masalaga kattaliklarning sonli qiymatlari ustida arifmetik amallarni bajarish natijasida almashtirish mumkin. bir-biriga …

5 / 9

javob bera olmaydilar. har qanday matematik masalaning savoli uning asosiy elementlaridan biri hisoblanadi. shu o‘rinda tug‘iladihar qanday matematik masala o‘quvchilar uchun muammoli xarakterga ega bo‘ladimi yoki boshqacha aytganda, masaladagi har qanday savol masalaning asosiy elementlaridan biri bo‘laturib, muammolili vaziyat hosil qiladimi? bunga mashhur polyak didaktigi v. okon quyidagicha yozadi: „...masalaning mazmuni xotirada hisoblashga oid beihtiyor mashqlar uchun keraksiz gardish bo‘lib qolgandagina va faqat shunday hollardagina matnli masalalar o‘quvchilar uchun muammoli harakterga ega bo‘lmaydi. haqiqatda esa muammolili matnli masalalar o‘quvchini shunday qiyinchiliklarga duchor qiladiki, bu qiyinchiliklarni hal qilish yechimga olib keladigan fikrlash operatsiyalarini bajarishda anchagina aqliy mehnat qilishni talab qiladi”[footnoteref:1]. [1: v.okon.osnovi problemnogo obucheniya. м.prosvesheniye, 1968, 77-bet.] agar masala matni o‘quvchini ma’lum yechimga olib keladigan fikrlash jarayonlarini bajarishda aqliy zo‘riqishni talab qiladigan qiyinchiliklarga duch keltirsa, bunday masalani muammoli deyiladi. r.ibragimovning tadqiqot ishida muammoli masalalarni quyidagi ko‘rinishlarini ko‘rib chiqqan va ularni yechishmetodikasini ochib bergan. muallif o‘zining tadqiqot ishlarida muammoli masalalarni quyidagi turlarini …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "masalalar yechish va o‘zgartirish"

masala bajarishning ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyatlari. masala yеchishga o‘rgatish bosqichlari va uning mantiqiy asosi. masalalarni tuzish va yеchish usullari. reja: 1. masalalarni tuzish va o‘zgartirish. 2. nostandart masalalar. mantiqiy masalalar.muammoli mazmundagi masalalar. 3. ko‘p yechimli masalalar. shartiga o‘zgartirish kiritilgan masalalar. 5. boshlang‘ich sinflardagi iqtisodiy va statistik masalalar. masalalarni tuzish va o‘zgartirish. masalalarni tuzish va o‘zgartirishga doir mashqlarning ba’zi bir turlarini qarab chiqamiz. 1. masalaning berilgan shartiga savol qo‘yish va berilgan savolni o‘zgartirish.bunday mashqlar berilgan sonlar va izlanayotgan son orasidagi bog‘lanishlar haqidagi bilimlarni umumlashtirishga yordam beradi, chunki bunda bolalar ma’lum berilgan sonlar bo‘yich...

This file contains 9 pages in DOCX format (34.0 KB). To download "masalalar yechish va o‘zgartirish", click the Telegram button on the left.

Tags: masalalar yechish va o‘zgartiri… DOCX 9 pages Free download Telegram