buyuk ipak yo’li iqtisodiy tarixi

DOC 12 sahifa 296,0 KB Bepul yuklash

12 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 296,0 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 12

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 12

4-mavzu: o’rta osiyodagi temuriylar davrigacha bo’lgan iqtisodiy ta’limotlar reja: 1. «buyuk ipak yo’li»ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o’rni. 2. o’rta osiyodagi iqtisodiy g’oyalar: a. a.forobiy va abu rayhon beruniyning iqtisodiy fikrlari. b. ibn sinoning iqtisodiy qarashlari. c. yusuf xos hojibning iqtisodiy fikrlari. tayanch so’z va iboralar: buyuk ipak yo’li; ideal tuzum; “geodeziya”; "siyosatnoma"; "siyar ul-muluk" 4.1. «buyuk ipak yo’li»ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o’rni. xitoy, hindiston, markaziy osiyo, yaqin sharq, evropa davlatlarini bog’lovchi qadimgi savdo yo’li - buyuk ipak yo’lidir. bu yo’l orqali asosan ipak eksport qilinganligi sababli «ipak yo’li» nomi bilan shuhrat qozongan. bu yo’l m.a. ii asrdan to milodiy xv asrgacha, suv yo’llari rivojlanguncha xitoy, hindiston, markaziy osiyo, eron, yaqin sharq hamda o’rta er dengizi mamlakatlari o’rtasidagi savdo-sotiq va madaniy aloqalarning rivojida muhim rol ’ynagan. manbalarga qaraganda, sariq dengiz qirg’oqlaridan xuanxe daryosidagi sian shahridan boshlangan dastlabki yo’l lanchjou orqali dunxuanga kelgan (xutan), u erda ikkiga ajralib, …

2 / 12

iq, diplomatiya, madaniyat va boshqalar). shu karvon yo’l orqali xitoydan ipak, xitoyga esa har xil gazlamalar, gilam va poloslar, oyna, metall, zeb-ziynat buyumlari, qimmatbaho tosh va dorivorlar keltirilgan xv-xvi asrlardan bu yo’lning ahamiyati ancha pasaydi, ammo markaziy osiyo respublikalarining siyosiy mustaqillikka erishuvi tufayli, bu yo’lni yanada jonlantirishga katta ehtiyoj tug’ildi. xitoy, qirg’iziston, o’zbekiston, turkmaniston, kaspiy dengizi orqali ozarbayjon, qora dengiz orqali evropa (parij, rotterdam) ga etkazuvchi yo’l loyixasi ishlab chiqildi va amalga oshirilmoqda. endi esa, moziyga qaytib, o’rta osiyoning buyuk ipak yo’li o’rni va eksport potentsialiga e’tiborni qarasak. markaziy osiyoga, xususan, hozirgi o’zbekiston hududiga qiziqish avvaldan ma’lum va bu har tomonlama (siyosiy, iqtisodiy jihatdan) ahamiyatli bo’lgan. tarixiy va hozirgi ma’lumotlarga ko’ra, bu hudud, er, suv, iqlim, tabiati, geografik o’rni, qazilma boyliklari, hayvonot dunyosi jihatidan ajralib turgan. aholining mehnatsevarligi, mirishkorligi, bunyodkorligi, kasb-hunarga mehr qo’yganligi va ijodkorligi muhim ahamiyatga ega. hudud zaminida turli-tuman boyliklar, ayniqsa oltin, kumush, boshqa rangli metallar va javohirlarning …

3 / 12

ar sotib olgan, uzum va beda etishtirishni o’rganishgan. tarixiy ma’lumotlarga qaraganda, bir karvonda 500-1000 tagacha odam, ot, tuya, boshqa ulovlar, savdogarlar bilan birga diplomatlar, elchilar, xajga boruvchilar, harbiy qo’riqchilar bo’lgan. butun yo’l boshidan-oxirigacha 120-150 kun davomida bosib o’tilgan. 4.2. o’rta osiyodagi iqtisodiy g’oyalar o’rta osiyo evropani osiyo bilan bog’lovchi yirik moddiy-madaniy va savdo markaziga aylandi. bu jarayonlar bir-biridan minglab chaqirim uzoqlikdagi davlatlar, xalqlar o’rtasidagi iqtisodiy munosabatlarni shakllantirdi. axir, osiyodagi va evropadagi tovarlarga bo’lgan talab va taklifni (bozorning asosiy unsurlarini) yaxshi bilmay turib, uzoq va xatarli yo’lga chiqish mumkinmidi, katta karvonlarni tog’u toshlardan , qum cho’llardan olib o’tish osonmidi, buning uchun ma’lum qoidalarga, amallarga tayanib ish ko’rish kerak bo’ldi. evropaga qancha va qaysi tovarlarni olib borish, u erdan nima olib qaytish, karvon yo’lidagi davlatlar, xalqlar talab-etiyojini yaxshi bilish talab etilgan. oqibatda turli bilim sohalari, matematika (al-jabr), geometriya (xandasa), astronomiya (falakiyot ) va boshqa ko’pgina fanlar rivojlandi. bu davrda butun dunyoga tanilgan …

4 / 12

iy bir asarni bir marta o’qib tushunolmasa, uni qayta-qayta o’qirdi. aristotelning «jon haqida» asarining forobiy o’qigan nusxasi topilgan bo’lib, kitob chetiga uning tomonidan «men bu kitobni yuz marta o’qidim», boshqa bir kitobda esa «bu kitobni qirq marta o’qidim, lekin yana o’qishim kerak», deb yozilgan. forobiy aristotel asarlarini o’qib o’rganish bilan birga, ularga sharhlar ham yozgan. buyuk alloma ibn sino aristotelning «metafizika» asarini forobiy yozgan sharhlar yordami bilangina to’liq tushunganligi haqida yozgan. farobiy bugungi kunda ham o’z ahamiyatini yo’qotmagan moddiy ehtiyojlar to’g’risida ta’limot yaratdi. uning fikricha, odamlarning ehtiyoji jamiyat shakllanishining asosiy sababidir. «tabiatan har bir odam shunday yaralganki, u yashashi va kamol topishi uchun ko’p narsalarga ehtiyoj sezadi. ularni u bir o’zi topa olmaydi va ularga erishish uchun kishilar jamoasiga muhtoj bo’ladiki, uning har biri u ehtiyoj sezayotgan narsalardan biron-birini beradi. bunda har bir odam boshqalarga nisbatan xuddi shunday holatda bo’ladi». jamiyat shakllanishi uchun moddiy ehtiyojlar to’g’risida bunday tushuncha o’sha davrdagi …

5 / 12

isidagi talqinida ko’rinadi, unda adolat o’rnatish, ommani ma’rifatli qilish uning asosiy funktsiyalaridan deb e’tirof etiladi. forobiyning mulkchilik to’g’risidagi qarashlari. abu nasr forobiy mulkchilik haqida fikr yuritib, mulkka egalik qilish, undan maqsadga muvofiq foydalanish, o’ziga to’q yashash to’g’risidagi ilg’or fikrlarni ilgari suradi. u odamlarga, avlodlarga zarar keltirmaydigan mol-mulk orttirish foydali ish ekanligi, boshqalar uchun zarar keltiradigan boylik to’plash, mol-mulk orttirish esa yomon odat ekanligini aytib o’tadi. forobiy kishilarni mulkiy qonunlar asosida tarbiyalash masalasiga alohida e’tibor beradi. uningcha, ma’rifatli, qonun asosida ish yuritadigan, huquqiy madaniyatli kishilar jamiyat taraqqiyotida muhim rol o’ynaydilar va aksincha “...shahar aholisi ma’rifatsiz, tajribasiz odamlar va bolalardan iborat bo’lsa, u holda ular qonun o’rnatgan tartib va boshqaruv usulini qabul qilmaydilar”. ko’rinib turibdiki, qonun-qoidalar asosida ish yuritishga alohida e’tibor qaratilgan. huquqiy tarbiya, madaniyat mulkni to’g’ri tasarruf etish, undan unumli foydalanish va mulkni ko’paytirishga undaydi. forobiyning ta’kidlashicha, “mulk orttirishda unchalik xavf yo’q... mulkni ehtiyot qilib saqlab, o’z ehtiyoji uchun ishlatsa, bu …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 12 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"buyuk ipak yo’li iqtisodiy tarixi" haqida

4-mavzu: o’rta osiyodagi temuriylar davrigacha bo’lgan iqtisodiy ta’limotlar reja: 1. «buyuk ipak yo’li»ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o’rni. 2. o’rta osiyodagi iqtisodiy g’oyalar: a. a.forobiy va abu rayhon beruniyning iqtisodiy fikrlari. b. ibn sinoning iqtisodiy qarashlari. c. yusuf xos hojibning iqtisodiy fikrlari. tayanch so’z va iboralar: buyuk ipak yo’li; ideal tuzum; “geodeziya”; "siyosatnoma"; "siyar ul-muluk" 4.1. «buyuk ipak yo’li»ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o’rni. xitoy, hindiston, markaziy osiyo, yaqin sharq, evropa davlatlarini bog’lovchi qadimgi savdo yo’li - buyuk ipak yo’lidir. bu yo’l orqali asosan ipak eksport qilinganligi sababli «ipak yo’li» nomi bilan shuhrat qozongan. bu yo’l m.a. ii asrdan to milodiy x...

Bu fayl DOC formatida 12 sahifadan iborat (296,0 KB). "buyuk ipak yo’li iqtisodiy tarixi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: buyuk ipak yo’li iqtisodiy tari… DOC 12 sahifa Bepul yuklash Telegram