falasafiya tarixi

DOCX 22 pages 95.8 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 95.8 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

3-мавзу. фалсафий тафаккур тараққиёт босқичлари: ғарб фалсафаси режа 1. қадимги юнонистонда фалсафа илмининг шаклланиши. 2. ўрта асрлар европасида уйғониш даври ва фалсафий тафаккурнинг ривожланиш хусусиятлари. 3. янги ва энг янги давр ғарб фалсафасининг устувор йўналишлари ва улардаги асосий муаммолар. эрамиздан олдинги vi асрда юнонистонда ҳам қулдорлик тузуми анча ривожланган эди. юнонистоннинг милет, эфес, фокия каби шаҳарларида ҳунармандчилик, савдо-сотиқ ривожланди. натижада, осиё, африка, миср билан бўлган маданий ва иқтисодий алоқаларнинг ривожланиши греклар маданиятига таъсир этди. милет материалистик мактабининг асосчиси фалес (эрамиздан олдинги 625-547-йилда яшаган)дир. фалес геометрия, астрономия, математика фанларини ривожлантирди. бу даврда фалсафа фани инсон билимларининг йиғиндисини ифода қиларди. греция фалсафаси тарихида фалес биринчи бўлиб, табиатдаги ҳодисаларнинг манбаини қидирди. фалеснинг фикрича, табиат ҳодисалари асосида сув ётади. фалеснинг шогирди анаксимандр (эрамизгача 610-546-йилларда яшаган) фалсафа тарихига апейрон деган тушунчани киритди. анаксимандр дунёнинг асосида сув эмас, чексиз шаклга эга бўлган апейрон ётади, деб тушунтирди. унинг фикрича, ҳамма нарса шу апейрондан келиб чиққан ва яна …

2 / 22

гартирган. у биринчи бўлиб, географик карта тузди, қуёш соатини ясаган. милет мактабининг ундан кейинги вакили анаксимен (эрамиздан аввалги 585-525-й. да яшаган). анаксименнинг фикрича, дунё ҳаводан ташкил топгандир. анаксимен материализмида атеистик қарашлар бор эди. космик ўзгариш худосиз, моддийнинг доимий ўзгариши натижасида ҳосил бўлади. милет мактаби вакилларининг таълимоти материалистик характерга эгадир. уларнинг таълимотича, дунёнинг асосида моддий бир нарса - модда ётади. улар табиатнинг қонуний ривожланишини модда ва унинг характерига боғлайдилар. грек диалектикасини пифагор мактаби рад этди. милет файласуфлари дунёнинг асосига материяни қўйсалар, пифагор мактаби эса сезиш мумкин бўлмаган абстракт рақамни - сонни қўяди. бу идеалистик фалсафа стихияли материализмга қарши чиқди. бунга сабаб, жараённинг қийинчиликлари натижаси эди. пифагор, эрамиздан олдинги (576-496) асрларда яшаган. пифагор мактаби математика билан қизиққани учун табиат қонуниятининг миқдорий хусусиятларини англашга қаратилди. бу мактаб ғояларида идеалистик диний фалсафий қараш билан илмий тафаккур элементлари учрайди. пифагорчилар ўзларининг таълимотларида дунёқараш соҳаси билан миқдор категориясини киритдилар. афина файласуфлари материянинг ички тузилиши, моддий элементлар …

3 / 22

и. чунки ўша даврда диалектика ва материализмни фан даражасига кўтаришга имконият йўқ эди. қадимги юнонистондаги турли оқимлардан бири софистикадир. софистлар (юн. sophistes - моҳир, доно) — 1) юнонистонда ақлли, билимдон кишилар, махсус ҳунар эгалари; 2) мил. ав. 5-а. нинг 2-ярми — 4-а. нинг 1-ярмида юнонистонда донолик ва чиройли сўзлашувга ўргатувчи ўқитувчилар, файласуфлар. улар маълум миқдордаги ҳақ олиш эвазига кишиларга мунозара олиб бориш санъатини, рақибининг мулоҳазаларидаги заиф томонларни топиб, уларга зарба бериш, ўз фикрини бошқаларга ўтказиш, мунозарада енгиб чиқиш усулларини ўргатишган. бунда софистика услубидан фойдаланишган. шу мақсадда рақибни довдиратиб қўядиган мантиқий софизм ва парадокслар ўйлаб чиқаришган. софистлар алоҳида бир мактабни ташкил этишмаган. лекин уларнинг этика, сиёсат, билиш назарияси соҳасига қизиқишларида умумий томонлари бор. мил. ав. 5-а. да юнонистон маънавий ҳаётида фалсафанинг тадқиқот объектини дунё муаммоларидан инсон ва унинг маънавий олами муаммосига буриш кўзга ташланади. софистлар «инсон ҳамма нарсаларнинг ўлчовидир» деган ғояга таяниб иш юритишган. аристотель софистларни «сохта донолик ўқитувчилари» деб атаган. …

4 / 22

имги юнон мифологиясида эвбей қаҳрамони (эвбей-қадимги греция ороли). фрасимах сократ замондошидир. милоддан олдинги 470-йиллар атрофида туғилган, деб тахмин қилинади. фрасимах ўзининг ҳуқуқ ва адолат тўғрисидаги қарашлари билан барчани лол қолдирган. ҳуқуқ зўрларга хизмат қиладиган нарсадир. ҳуқуқ бу куч-қудратдир. бундай тушунчага зид келадиган фикр ахмоқона гўлликнинг ўзи холос дея, таъкидлаган у. протогор милоддан аввалги 480-410-йилларда яшаб, ижод қилган. унинг фикрларидан бири.., “инсон қандай бўлса, шу ҳолида мавжуд бўлган жамики нарсаларнинг борлиги ва йўқлиги билан маълум мавжуд нарсаларнинг мезони ҳисобланади.” яна қуйидаги фикрни билдиради: “худолар тўғрисида мен уларнинг на мавжудлиги, на мавжуд эмаслиги ёки уларнинг қандай тусда эканлиги ҳақидаги билимга эга бўла олмайман чунки кўп нарса: идрок этилмаслик ва инсон ҳаётининг қисқалиги билишга тўсқинлик қилади”. унинг “тангрилар ҳақида”, “моҳият ҳақида”, “давлат тўғрисида” ва бошқа асарлари бор. софистлар этика, ижтимоий фанлар ва эпистемология билан алоқадор бўлган соҳаларни баҳолашда илғор бўлганлар. бундай фикрлар ҳозирги даврда ҳам долзарб. чунки бу муаммоли соҳалардир. уларнинг фикрларида нисбийлик …

5 / 22

ан. унинг фалсафасида умумий неъмат-(олий эзгулик) ва адолат ҳисобланадиган қадриятлар ва меъёрлар мавжуд. сократ фалсафанинг билиш муаммосини ҳал этишга интилди. унинг талқинида билим- бу бизнинг ўзимиз ва ўзимиз ўзимизнинг мавжудлигимизни кўрадиган вазиятлар ҳақидаги билимдир. сократ фалсафасида шу нарса характерлики, у билимни тажрибага мурожаат этиш йўли билан изламаган. у билимни тушунчаларни таҳлил этиш йўли билан ўзлаштиришга ҳаракат қилган ва бошқаларни ҳам шунга чақирган. сократ фалсафасида адолатлилик, мардлик, саҳоватлилик, яхши ҳаёт тушунчалари марказий ўринни олган. фалсафа тарихида яна бир грек файласуфи платондир. қарама-қарши фалсафий фикрлар асосида платон фалсафаси пайдо бўлди, (платон эрамиздан аввалги 427-349-йилларда яшаган). афина аристократиясининг вакиллари платончилар идеалистик карашни олдинга сурдилар. платон фалсафаси асосида ғоялар ётади. унинг фикрича нарсалар асосида ғоя ётади, сезги қабул қиладиган нарса, ғоя дунёсининг кўланкасидир. платон фикрича, ҳаётда бир-бирига қарама-қарши бўлган ғоялар мавжуд бўлиб, бу ғоялар ўзгармайди, яъни сезги органларимизда ифодаланган нарсалар пайдо бўлиши ва йўқолиши бу доимий ўзгарувчан эмаслигидир. энг олий ғоя - бу худо …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falasafiya tarixi"

3-мавзу. фалсафий тафаккур тараққиёт босқичлари: ғарб фалсафаси режа 1. қадимги юнонистонда фалсафа илмининг шаклланиши. 2. ўрта асрлар европасида уйғониш даври ва фалсафий тафаккурнинг ривожланиш хусусиятлари. 3. янги ва энг янги давр ғарб фалсафасининг устувор йўналишлари ва улардаги асосий муаммолар. эрамиздан олдинги vi асрда юнонистонда ҳам қулдорлик тузуми анча ривожланган эди. юнонистоннинг милет, эфес, фокия каби шаҳарларида ҳунармандчилик, савдо-сотиқ ривожланди. натижада, осиё, африка, миср билан бўлган маданий ва иқтисодий алоқаларнинг ривожланиши греклар маданиятига таъсир этди. милет материалистик мактабининг асосчиси фалес (эрамиздан олдинги 625-547-йилда яшаган)дир. фалес геометрия, астрономия, математика фанларини ривожлантирди. бу даврда фалсафа фани инсон билимларининг йи...

This file contains 22 pages in DOCX format (95.8 KB). To download "falasafiya tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: falasafiya tarixi DOCX 22 pages Free download Telegram