falsafiy taqqiyo taraqqiyoti

DOCX 15 pages 76.7 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.7 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

3-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: g‘arb falsafasi 1. qadimgi davr g‘arb falsafasi va uning o‘ziga hosligi 2. o‘rta asrlar g‘arbda falsafiy qarashlar rivoji 3. yangi davr falsafasining rivojlanishidagi ijtimoiy-siyosiy sharoit. antik davr yunon falsafasi yuqorida ko‘rib o‘tilgan mintaqalar – qadimiy sharqda paydo bo‘lgan diniy-falsafiy ta’limotlar ta’siri hamda yunonistonda yuksak rivojlangan quldordik jamiyatining tarixiy, iqtisodiy siyosiy va madaniy-ma’naviy shart-sharoitlari asosida vujudga keldi. er.av. viii-vi asrlarda kichik osiyo, o‘rta yer dengizi qirg‘oqlaridagi shaharlar bilan yaqin sharq, kavkaz hamda g‘arb mamlakatlari xalqlari o‘rtasida savdo, iqtisodiy, madaniy munosabatlar juda ham avj oldi. bu hududlarda qulchilik munosabatlari rivojlanishi natijasida, quldorlik jamiyati yunonistonda, ayniqsa, milet va efes shaharlarida jadallik bilan taraqqiy etdi. milet shahri falsafiy maktab vakillari o‘z qarashlarini tabiiy-ilmiy tushunchalar bilan ifodalaydilar. bu davrlarda falsafa va boshqa bilim sohalari ham bir-birlaridan ajralmagan holda bir butun shaklda «falsafa» nomi bilan atalar edi. miletlik fales, anaksimanr va anaksimen ilk yunon faylasuflaridir. ularning qarashlari kosmologizm, ya’ni astronomik bilimlarga …

2 / 15

46 y) quyosh soatini ixtiro qilib, gnomon nomli asbob yasaydi va ko‘k-osmon gumbazi sferasi doirasi modelini tuzadi. u birinchi bo‘lib yunonistonning geografik xaritasini chizadi. anaksimandr olamda ko‘p dunyolar bor, deb taxmin qiladi. uningcha, olamdagi hamma konkret narsa va buyumlarning negizini cheksiz «apeyron» tashkil qiladi. «apeyron» nomuayyan, konkret bo‘lmagan, umumiy moddadir. falesning do‘sti, ioniyalik anaksimen (er.av.588-525y.) fikricha, borliqning asosida havo yotadi. tabiatdagi hamma tabiiy hodisalar havoning quyuqlanishi yoki suyuqlanishidan hosil bo‘ladi. havoning suyuqlanishi uni olovga; quyuqlanishi uni shamolga: bulutga keyin esa suvga, yerga, oqibatda toshga aylantiradi. efeslik geraklit (er.av.530-470y.) fikricha, olamning asosi, barcha tabiiy narsa-hodisalarning negizi – bu olovdir, barcha narsalar olovdan paydo bo‘ladi va so‘ng yana olovga aylanadi. olamni hech kim yaratmagan, u qonuniyatli tarzda alangalanadigan va qonuniyatli tarzda o‘chadigan abadiy barhayot olovdir. geraklit olovning yer, suv, havoga aylanishini va aksincha ta’riflab, hamma narsa harakatda, o‘zgarish va rivojlanishda, deydi. geraklit stixiyali dialektikaning asoschilaridan biri hamdir. u dunyodagi to‘xtovsiz o‘zgarishlarining asosiy …

3 / 15

aryoda tinimsiz yangi-yangi suvlar oqib turadi». «dengiz suvi ham toza, ham toza emas. u baliqlarga davo, hayotbaxsh bo‘lsa, insonlarga ichish uchun yaramaydi va zararlidir». «eng kelishgan maymun inson zotiga nisbatan eng xunukdir». «eshakka xashak oltindan a’lo turar». «tabiat qarama-qarshilikka intiladi, lekin bir-biriga o‘xshashlik emas, homoxanglik tug‘diradi. masalan, tabiat inson individlarini qarama-qarshi jinslar – erkak va ayollardan tuzgan. san’at hamtu rli hil ohanglardan tashkil topadi. rasm ham qora, qizil, sariq, oq bo‘yoqlar birligidan paydo bo‘ladi. musiqada esa, yuqori, baland, past turli ovozlardan ohang, kuy, ashula hosil bo‘ladi va h.k.». ma’lum bo‘ladiki, geraklit stixiyali, sodda, ammo to‘g‘ri dialektik qarashlarni bayon etgan. samoslik pifagor (er.av571-497y.) bo‘lsa, butun olamning asosini dunyodagi narsa-hodisalarning negizini «son» tashkil qiladi, deydi. «1» umumiy, boshlang‘ich, muqaddas sondir, u barcha narsa-hodisaning asosidir.., «2» aks, salbiylik, ziddiyatlilikni ifodalaydi. «3» bu tabiat – uchlikdir, 1 va 2-ning, asos va aksning, boshlang‘ich va uning qarshi tomonlarining birligidir. «4» - bu tabiatdagi to‘rt element …

4 / 15

eleat maktabining ikkinchi vakili parmenid (er.av.viasr ox.-vasr boshi) ham «tabiat haqida» poemasida: «yakkayu yagona borliq bor, bu borliq kelib chiqmagan ham, yo‘q ham bo‘lmaydi, o‘zgarmaydi ham. borliq bor, u harakatsiz», deb geraklit dialektikasini qat’iy inkor qiladi. empedokl (er.av.490-430y.) o‘z falsafiy qarashida narsalarni tashkil etgan elementlar va ulardan hosil bo‘lgan narsalarni harakatda, deb qaragan. u bu harkatlarning sababi, «dushmanlik» va «do‘stlik», ishq-muhabbat va rashk, raqiblik kabi qarama-qarshi kuchlardir, deydi. empedokl qarama-qarshi kuchlar tortish, birikish, qo‘shilish do‘stlik, muhabbat, sevgi tufayli sodir bo‘lsa; itarilish, ajralish, raqiblik, yomon ko‘rish, nifoqlik, dushmanlik tufayli vujudga keladi, deb xulosa chiqaradi. xullas, qadimgi yunon faylasuflari ayni vaqtda tabiatshunoslar ham bo‘lishgan. ularning kosmogonik ta’limotlari keyingi davr astronomik bilimlarning rivojlanishi, xx asr kosmanavtikasi uchun ilk zamin bo‘ldi. er.av. v-iv asrlarda, xususan, v asrning 40-30 yillarida qadimgi yunoniston o‘zining eng gullagan davriga kiradi. bu davrda matematika, astronomiya, arxitekturaga oid bilimlar kuchli rivojlanib, qadimgi yunon falsafasining buyuk namoyandalari yetishib chiqadi. yunon materialistik …

5 / 15

o‘linmas zarrachalar bo‘lib, bo‘shliqda harakat qiladi. ularning turli xil qo‘shilishidan turli-tuman narsalar kelib chiqadi, ularning bir-birlaridan ajralishlari tufayli bor narsalar yo‘q bo‘ladi. abadiy son-sanoqsiz atomlar cheksiz bo‘shliqdagi turli xil joylashuvidan behisob dunyolar paydo bo‘lib, yo‘q bo‘lib turadi. bu holat tabiiy zaruriyat asosida sodir bo‘ladi. sababsiz hech bir narcha, hech bir hodisa yo‘q, hamma narsa, hamma hodisa sababli va zaruriydir. demokritning bilish nazariyasiga ko‘ra, sezish – hissiy bilishning birinchi bosqichi, «qorong‘i bilish»dir. chin bilish, haqiqatni bilish, insonning aqliy faoliyati orqali yuzaga keladi. aqliy bilish – eng yuqori, eng chuqur, eng to‘g‘ri bilishdir. inson bilishda, shubhasiz, hissiy va aqliy bilishni birlikda olib qaraydi. demokrit shunday yozadi: «donolik uch holatda: yaxshi fikrlash, yaxshi so‘zlash va yaxshi ishda ko‘rinadi». «fikrlashga vaqt emas, balki tarbiya va tabiat o‘rgatadi». demokritga ko‘ra, quyosh va oy yaltiroq, tekis hamda yumshoq atom zarrachalarining to‘planib, birikishidan hosil bo‘lgan qattiq jism. oyda tog‘lar, vodiylar va jarliklar bor. epikur (er.av. 341-270) esa, …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafiy taqqiyo taraqqiyoti"

3-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyot bosqichlari: g‘arb falsafasi 1. qadimgi davr g‘arb falsafasi va uning o‘ziga hosligi 2. o‘rta asrlar g‘arbda falsafiy qarashlar rivoji 3. yangi davr falsafasining rivojlanishidagi ijtimoiy-siyosiy sharoit. antik davr yunon falsafasi yuqorida ko‘rib o‘tilgan mintaqalar – qadimiy sharqda paydo bo‘lgan diniy-falsafiy ta’limotlar ta’siri hamda yunonistonda yuksak rivojlangan quldordik jamiyatining tarixiy, iqtisodiy siyosiy va madaniy-ma’naviy shart-sharoitlari asosida vujudga keldi. er.av. viii-vi asrlarda kichik osiyo, o‘rta yer dengizi qirg‘oqlaridagi shaharlar bilan yaqin sharq, kavkaz hamda g‘arb mamlakatlari xalqlari o‘rtasida savdo, iqtisodiy, madaniy munosabatlar juda ham avj oldi. bu hududlarda qulchilik munosabatlari rivojlanishi natijasida, quld...

This file contains 15 pages in DOCX format (76.7 KB). To download "falsafiy taqqiyo taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy taqqiyo taraqqiyoti DOCX 15 pages Free download Telegram