iqtisodiy o‘sishning asosiy omillari va ziddiyatlari

DOCX 17 pages 65.5 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 65.5 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

3. iqtisodiy o‘sishnining asosiy omillari va ziddiyatlari 3.1 iqtisodiy o‘sishga ta’sir etuvchi omillar. talab omillari. taklif omillari. taqsimlash omillari. iqtisodiy o‘sishga ta’sir etuvchi omillarni shartli ravishda ikki guruhga ajratish mumkin. birinchi guruh omillar iqtisodiyotning miqdoriy o‘sish layoqatini belgilab beradi, ular taklif omillari deb ham ataladi. bu omillar quyidagilar: 1. tabiiy resurslarning miqdori va sifati; 2. ishchi kuchi resurslari miqdori va sifati; 3. asosiy kapital (asosiy fondlar ) ning hajmi va sifati; 4. texnologiya va fan - texnika taraqqiyoti. iqtisodiy o‘sishga taqsimlash omillari ham ta’sir qiladi. ishlab chiqarish potensialidan maqsadga muvofiq foydalanish uchun nafaqat resurslar iqtisodiy jarayonga to‘liq jalb qilingan bo‘lishi, balki juda samarali ishlatilishi zarur. resurslarning o‘sib boruvchi hajmidan real foydalanish va ularni kerakli mahsulotning mutloq miqdorini oladigan qilib taqsimlash ham zarur bo‘ladi. iqtisodiy o‘sishga ta’sir etuvchi taklif va taqsimlash omillari o‘zaro bog‘liq va bir-birini taqazo qiladi. masalan, resurslar miqdorining o‘sishi va sifatining yaxshilanishi, texnologiyani takomillashtirish iqtisodiy o‘sish uchun imkoniyat …

2 / 17

ilmalar (investitsiyalar mustahkam o‘zaro bog‘liq, texnika taraqqiyoti ko‘pincha yangi mashina va uskunalarga investitsiyalar qo‘yishga olib keladi. masalan, atom energiyasidan foydalanish bo‘yicha texnologiyani qo‘llash uchun atom loktrestensiyalarini qurish zarur bo‘ladi. birinchi qarashda texnika taraqqiyoti tarixiy va shiddatli ro‘y berish xususiyatiga ega bo‘ladi. gaz va yoqilg‘i dvigetellari, konveyer va yig‘ma liniyalar bizning hayotga o‘tishimiz eng muhim yutuqlari sifatida kirib keldi. quyidagi 3.1.1-chizmadan ko‘rinadiki, real mahsulotni ikki asosiy usulda ko‘paytirishi mumkin. respublika oldida texnika taraqqiyoti sohasidagi asosiy vazifa, ishlab chiqarishga yangi texnika va texnologiyani qo‘llash, ishlab chiqarishni tashkil qilish va boshqarishning yangi usul va shakllarini joriy qilish hisoblanadi. 3.1.1-chizma. real mahsulotni o‘sishini aniqlab beruvchi omillar ma’lum vaqt ichida kapitalning hajmi mutloq ko‘payishi mumkin, ammo ishchi kuchi soni tezroq o‘ssa, mehnat unumdorligi pasayadi, chunki har bir ishchining asosiy kapital bilan qurollanganlik darajasi kamayadi. ulardan ancha unumli foydalanish yo‘li bilan real mahsulotni ko‘paytirish hajmini jalb etish mumkin. ta’lim va malaka tayyorgarligi mehnat unumdorligini oshiradi va …

3 / 17

ensiv iqtisodiy o‘sishga ishlab chiqarishning avvalgi texnikaviy asosi saqlanib qolgan holda ishlab chiqarish omillari miqdorinning ko‘payishi tufayli erishiladi. aytaylik, mahsulot ishlab chiqarishni ikki hissa ko‘paytirish uchun mavjud korxona bilan bir qatorda o‘rnatilgan uskunalarning quvvati, miqdori va sifati ishchi kuchining soni va malaka tarkibi bo‘yicha xuddi o‘shanday korxona quriladi. ekstensiv o‘sishda agar u sof holda amalga oshirilsa, ishlab chiqarish samaradorligi o‘zgarmay qoladi. intensiv iqtisodiy o‘sish sharoitida mahsulot chiqarish miqyoslarini kengaytirishga ishlab chiqarish omillarini sifati jihatidan takomillashtirish: yanada progresivroq ishlab chiqarish vositalarini va yangi texnikani qo‘llash, ishchi kuchi malakasini oshirish, shuningdek mavjud ishlab chiqarish potensialidan yaxshiroq foydalanish yo‘li bilan erishiladi. intensiv yo‘l ishlab chiqarishga jalb etilgan resurslarning har bir birligidan olinadigan samaraning, pirovard mahsulot miqdorining o‘sishida, mahsulot sifatining oshishida o‘z ifodasini topadi. bunda mahsulot ishlab chiqarishni ikki hissa oshirish uchun mavjud korxonaga teng bo‘lgan yana bir korxona qurishga hojat yo‘q. bu natijaga ishlab turgan korxonani rekonstruksiya qilish va texnika bilan qayta qurollantirish, …

4 / 17

y darajasiga va soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar miqdoriga, ya'ni ixtiyoriy daromadga bog'liq. ta'minotga va shunga mos ravishda iqtisodiy o‘sish sur'atiga ta'sir etuvchi asosiy omillar sifatida quyidagilarni aniqlash mumkin: - mehnat resurslarining malakasi, band aholining ma'lumoti, sog'liqni saqlash sifati, tabiati va boshqaruvning milliy xususiyatlari (boshqaruv omili), jamiyatning yoshi va jinsi tarkibi - bu omillar guruhi bundan buyon inson resurslari deb ataladi; - mineral resurslar zaxiralarining mavjudligi, ularning rivojlanish darajasi, ularning rivojlanishining mehnat zichligi darajasi, sifatli resurslar darajasi (masalan, neftni qayta ishlash chuqurligi uning tabiiy xossalari bilan belgilanadi). bu omillarning barchasini xomashyo sifatida ko‘rsatish mumkin; - jamiyatning texnologik rivojlanish darajasi, ilmiy-texnik taraqqiyot yutuqlaridan foydalanish imkoniyati, kapital-mehnat nisbati, mehnat taqsimoti omili, shu jumladan xalqaro, aloqa, aloqa rivojlanish darajasi. kelajakda biz bu omillar guruhini texnologik manba deb ataymiz; - jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy tuzilishi, davlat institutlarining rivojlanish darajasi, davlat siyosatining yo‘nalishi (mavjud darajani saqlashga rivojlanish, iqtisodiy o‘sish, o‘sish sur'atini cheklash), jamiyatda ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikning mavjudligi va …

5 / 17

mil guruhi bilan belgilanadi: band aholi sonining ko‘payishi hisobiga keng o‘sish hisobiga va mehnat zichligi oshishi hisobiga. ikkinchisi ko‘p jihatdan jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy tuzilishiga, mamlakatning rivojlanish darajasi, boshqaruv turiga bog'liq. bu omillar juda muhim, ular asosan davlat va uning aholisining farovonlik darajasini belgilaydi. [1: denison e.f. why growth rates differ. postwar expiriense in nine western countries, washington, d.c. 1967.] bundan tashqari, iqtisodiy o‘sish milliy jamg'arma va jamg'arish darajasi, ta'lim salohiyati va iqtisodiyotning ochiqligi o‘lchovi bilan bevosita bog'liq. agar biz daromadlarni davlat institutlari orqali qayta taqsimlash omili haqida gapiradigan bo‘lsak, bu yerda vaziyat noaniq. davlat xarajatlarining yalpi ichki mahsulotdagi ulushining oshishi iqtisodiy rivojlanishga qarama -qarshi, ko‘p qirrali ta'sir ko‘rsatadi. ammo, agar bu ko‘rsatkich ruxsat etilgan qiymatlar chegarasidan oshsa (iqtisodiy rivojlanishning ma'lum darajasi uchun), iqtisodiy o‘sish bloklanadi. iqtisodiy o‘sishning har xil omillarini xarajatlar va samaradorlik nuqtai nazaridan ikki guruhga bo‘lish mumkin - mehnat xarajatlari oshishi hisobiga o‘sish va mehnat unumdorligi oshishi hisobiga o‘sish. …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy o‘sishning asosiy omillari va ziddiyatlari"

3. iqtisodiy o‘sishnining asosiy omillari va ziddiyatlari 3.1 iqtisodiy o‘sishga ta’sir etuvchi omillar. talab omillari. taklif omillari. taqsimlash omillari. iqtisodiy o‘sishga ta’sir etuvchi omillarni shartli ravishda ikki guruhga ajratish mumkin. birinchi guruh omillar iqtisodiyotning miqdoriy o‘sish layoqatini belgilab beradi, ular taklif omillari deb ham ataladi. bu omillar quyidagilar: 1. tabiiy resurslarning miqdori va sifati; 2. ishchi kuchi resurslari miqdori va sifati; 3. asosiy kapital (asosiy fondlar ) ning hajmi va sifati; 4. texnologiya va fan - texnika taraqqiyoti. iqtisodiy o‘sishga taqsimlash omillari ham ta’sir qiladi. ishlab chiqarish potensialidan maqsadga muvofiq foydalanish uchun nafaqat resurslar iqtisodiy jarayonga to‘liq jalb qilingan bo‘lishi, balki juda samarali ...

This file contains 17 pages in DOCX format (65.5 KB). To download "iqtisodiy o‘sishning asosiy omillari va ziddiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy o‘sishning asosiy omi… DOCX 17 pages Free download Telegram