qadimgi hindiston va xitoydagi falsafiy maktablar va ta'limotlar

DOCX 25 pages 105.1 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 105.1 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

2-mavzu: sharq falsafasining mohiyati va ijtimoiy taraqqiyotdagi roli. reja 1. qadimgi hindiston va xitoydagi falsafiy maktablar va ta’limotlar. 2. markaziy osiyo hududidagi qadimgi falsafiy fikrlar. zardushtiylik, moniylik va mazdakchilik ta’limotlari. 3. sharq uyg’onish davrlari va ularning jahon ilm-fani taraqqiyotidagi o‘rni. 4. tasavvuf ta’limoti va uning tariqatlari. 5. turkistonda xvi va xix asrlardagi falsafiy tafakkur taraqqiyoti. 6. jadidchilik harakati va uning milliy taraqqiyotdagi ahamiyati. mavzuning tayanch iboralari: tavrot, tsi, yan-in, ibtidoiy ong, mifologiya, falsafiy ta’limot, falsafiy maktab, falsafiy oqim, falsafiy yo`nalish, vedalar, upanishadalar, braxman, chorvak, buddizm, lokayata, dao, jen, syao, konfutsiylik jen, zardushtiylik, ezgu fikr, ezgu so`z, ezgu amal. 1. qadimgi hindiston va xitoydagi falsafiy maktablar va ta’limotlar. qadimgi hindiston o‘zining boy tarixi va madaniyatiga, diniy va falsafiy ma’lumotlariga ega bo‘lgan. hindistonda eramizdan 3 ming yil muqaddam yerni sun’iy sug‘orish, dehqonchilik taraqqiy etgan, anhorlar qazilgan, kulolchilik, yog‘ochsozlik, to‘qimachilik, zargarlik, hunarmandchilik, pishiq g‘ishtlardan ko‘p qavvatli binolar qurish, jun va zig‘ir tolasidan matolar …

2 / 25

langan siyosiy boshqaruv o`z ta’sirini yo`qotadi, monarxiya hukmronligi kuchayadi. shu bilan birga hind jamiyati dunyoqarashida muayyan o`zgarishlar yuz beradi. xususan, vedalarga asoslangan braxmanizmni tanqid qilish tendentsiyasi kuchayadi. bunga bizgacha yetib kelgan «ramayana», «mahabhorat», «kamila va dimna» kabi buyuk asarlar to‘liq guvohlik beradi. bu buyuk nafosat va betimsol hikmat hazinasi bo‘lgan asarlarda hind xalqining qadimiy urf-odatlari, an’analari, odob-axloqi, madaniyati, dini va tarixi, milliy qadriyatlari bilan birga, ularning ijtimoiy-siyosiy, huquqiy badiiy va falsafiy qarashlari yorqin ifodasini topgan. bu davr falsafiy tafakkurining asosiy manbai o`n sakkizta kitobdan iborat bo`lgan “maxabxarata” poemasi hisoblanadi. shu asar janr xususiyatlaridan kelib chiqib, bu davr epik davr deb atalgan. “maxabxarata”da ancha rivojlangan falsafiy kontseptsiyalar, dunyoqarash muammolari talqin etiladi. bulardan tashqari, qadimiy hindistonda falsafiy fikrlar to‘rtta vedalarda (sanskrit – bashorat, bilim) ham ifodalangan. vedalardan joy olgan matnlarning barchasi muqaddas kitoblar sanalgan, ularni braxmanlar (er.avv. birinchi ming yillik o`rtalari) talqin va targ’ib etganlar. eradan oldingi ikkinchi ming yillikdan to vi …

3 / 25

etgan. ular falsafa uchun birinchi ahamiyatli bo`lgan matnlardan tashkil topgan. upanishadalarda barcha narsalarning birligiga, kosmologik mavzularga, hodisalarning sabab-oqibatli bog’lanishlariga bag’ishlangan g’oyalar keng o`rin olgan. keyinchalik bu vedalarni turlicha tushunish asosida ularni turlicha talqin etuvchi falsafiy maktablar vujudga keladi. bu maktablar o‘z g‘oyaviy yo‘nalishlariga ko‘ra ikki oqimni, ya’ni astika (sanskrit. - u bor) va nastika (sanskrit. - u yo‘q) kabilarni tashkil etgan. nastika oqimi tabiiy materialistik yo‘nalishda bo‘lib, uni buddizm, jaynizm, lokayata va chorvaka maktablari tashkil qiladi. ular vedalarning muqaddastiligi tan olmaydi. buddizm diniy-falsafiy ta’limot sifatida o‘ziga xos ta’limotni ilgari suradi. astika oqimi esa diniy idealistik yo‘nalishda bo‘lib, unga vedanta, mimansa, sankxiya, yoga, n’yaya, vaysheshika kabi maktablar kiradi. chorvak - qadimgi va o`rta asr hind falsafasida materialistik yo`nalishdagi oqim. uning keyingi ko`rinishi lokayata hisoblanadi. bu yuqoridagi maktablardan chorvaka-lokayata maktablari haqiqiy real dunyo, deb insonlar yashaydigan dunyoni tushunadilar. ularning tarafdorlari dunyoni, tabiat hodisalarini, ular qanday bo‘lishsa, xuddi shunday tushunmoq va tushuntirmoq kerak, …

4 / 25

oj va manfaatlarini qondirishga intilishi kerak. chorvak bo`yicha borliqning birlamchi asosini to`rt element - yer, suv, havo, olov tashkil etadi. hayot ham, ong ham mana shu birlamchi moddiy elementlarning birikuvidan kelib chiqqan. materiya ham fikrlashi mumkin. o`lim hamma narsaning tugashi, intihosidir. chorvakning axloqiy kontseptsiyasi asosida cheksiz rohatlanish - gedonizm (grekcha - zavqlanish) turadi. shaxsning azoblanishi va rohatlanishi real hayotiy hodisadir, bu maktab insoniyat mavjudligi va yashab turishining maqsadi boylik to`plash va rohatlanishdan iborat, deydi. “bugungi hayotda yeyish kerak, ichish kerak va rohatlanish kerak, holbuki, biz hammamiz o`limga mahkum etilganmiz. hozirgacha yashayapmiz, nafas olayapmizmi, rohat qilib yashash kerak, zero, hech kim o`limning qo`lidan qutula olmaydi”. jaynizm maktabining asoschisi maxavira vardxamana (er.avv. vi asr) hisoblanadi. u ayni vaqtda jin - g’olib degan taxallus olgan. bu yo`nalish shaxsning borlig’i masalasiga katta e’tibor beradi. jaynizm nuqtai nazaridan shaxsning mohiyati dualistik - ma’naviy (jiva) va moddiy (adjiva) ma’noga ega. buddizm ham jaynizm singari eradan oldingi …

5 / 25

klarni yo`q qilishdan iboratdir. buddizmning bu prinsipi uning axloqiy sohadagi kontseptsiyasi - chidamlilik va nisbiylik bilan bog’langandir. qadimgi hindiston kabi, qadimgi xitoy ham sharqda yirik o‘choqlardan biri bo‘lgan. eramizdan 2000 yil ilgari bu yerda ham dehqonchilik keng taraqqiy etib, sug‘orish ishlari ancha rivojlanadi. bu yerda ham metaldan, xususan, temirdan mehnat qurollari ishlab chiqarish avj oladi. qishloq xo‘jaligi, irrigatsiya ,hunarmandchilik, savdo-sotiqning ravnaqi turli bilmlarning rivojlanishi uchun keng yul ochadi. natijada, qadimgi xitoyda, astronomiya, biologiya, tibbiyot, san’at va madaniyat sohalari katta yutuqlarga erishadi. bu yerda ham dastlabki falsafiy ta’limotlar paydo bo‘lib, ularda dunyo abadiy, u 5 unsur – olov, suv, yer, daraxt va metalldan tashkil tapgan, degan qarashlar ilgari suriladi. eramizdan oldingi vii-vi asrlarga kelib, xitoyda daosizm falsafiy oqimi paydo bo‘ladi. uning asoschisi birinchi xitoy faylasufi lao-szi hisoblanadi. u dunyo moddiy, u tabiiy qonunlar asosida to‘xtovsiz harakat va o‘zgarishda bo‘ladi, deydi. lao-szi o‘zi bu haqda shunday yozadi: «ulug‘ dao hamma yoqqa qarab …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi hindiston va xitoydagi falsafiy maktablar va ta'limotlar"

2-mavzu: sharq falsafasining mohiyati va ijtimoiy taraqqiyotdagi roli. reja 1. qadimgi hindiston va xitoydagi falsafiy maktablar va ta’limotlar. 2. markaziy osiyo hududidagi qadimgi falsafiy fikrlar. zardushtiylik, moniylik va mazdakchilik ta’limotlari. 3. sharq uyg’onish davrlari va ularning jahon ilm-fani taraqqiyotidagi o‘rni. 4. tasavvuf ta’limoti va uning tariqatlari. 5. turkistonda xvi va xix asrlardagi falsafiy tafakkur taraqqiyoti. 6. jadidchilik harakati va uning milliy taraqqiyotdagi ahamiyati. mavzuning tayanch iboralari: tavrot, tsi, yan-in, ibtidoiy ong, mifologiya, falsafiy ta’limot, falsafiy maktab, falsafiy oqim, falsafiy yo`nalish, vedalar, upanishadalar, braxman, chorvak, buddizm, lokayata, dao, jen, syao, konfutsiylik jen, zardushtiylik, ezgu fikr, ezgu so`z, ezgu amal. ...

This file contains 25 pages in DOCX format (105.1 KB). To download "qadimgi hindiston va xitoydagi falsafiy maktablar va ta'limotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi hindiston va xitoydagi … DOCX 25 pages Free download Telegram