hujayralar va hujayra bo‘linishi

DOCX 8 sahifa 3,8 MB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 3,8 MB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 8

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

2-amaliy mashg‘ulot mavzu: hujayralarning mitotik va hayotiy sikli. hujayra proliferatsiyasi. hujayraning meyotik bo‘linishi. mitoz va meyozning patologiyasi mashg‘ulotning mazmuni. hujayralarning bir bo‘linishidan ikkinchi bo'linishigacha yoki uning o‘limigacha bo‘lgan davr hujayra sikli deyiladi. hujayra cikli: 1. tinim davri; 2.mitoz sikli; 3.funksiyalarini bajarish davrlaridan tashkil topadi. hujayralar bo‘linish hususiyatlariga qarab har hil boladilar. ayrim hujayralar ko’payish hususiyatiga ega bo‘lmaydi, chunki ular doimiy faol hamda funksional takomillashgan hujayralardir. boshqa hujayralar esa doimo bo‘linib, o‘lgan, o‘z faolligini yo‘qotgan hujayralar o‘rnini to‘ldirib turadi. mitoz sikli mitozdan va interfazadan tashkil topadi. hujayradagi xromosomalarning gaploid soni "n" bilan belgilanadi. masalan: 1n xromosomali hujayra - gaploid, 2n xromosomali hujayra - diploid, 3n ligi esa - triploid hujayra deb yuritiladi. hujayradagi dnk miqdori "c" bilan belgilanadi. diploid hujayrada xromosomalar miqdori 2n, dnk miqdori 2c bo‘ladi. mitoz sikli o‘rganilganda irsiy moddaning o‘zgarishlari ham o‘rganiladi. mitoz sikli (7-rasm) to‘rt davrga bo‘linadi: mitoz (m), presintez (g1), sintez (s), postsintez (g1) davrlar. g1, …

2 / 8

teridagi muguzlanuvchi epiteliy hujayralari). hujayralar ikki xil usulda bo‘linib ko‘payadi (mitoz va meyoz): mitoz - murakkab bo‘linish bo‘lib, asosan somatik hujayralarga xosdir. o‘rganishni osonlashtirish uchun mitoz to‘rt bosqichga bo‘lib o‘rganiladi: profaza, metafaza, anafaza, telofaza (5-jadval). profazada (8 va 9-rasmlar) xromosomalar spirallashishi boshlanadi. sentrosoma sentriolalari hujayra qutblariga tarqalib, ular orasida makronaychalar tortiladi, mitoz kalavasi duki hosil bo‘ladi. profaza oxiriga kelib, yadro qobig’i erib ketadi, yadrocha ko'rinmay qoladi. 7-rasm. hujayra sikli sxemasi. metafazada yaxshi shakllangan xromosomalar hujayraning ekvatorial tekisligiga bir qator joylashadi. har bir xromosoma o‘zining sentromerasi bilan kalava iplariga birikadi. metafaza oxiriga kelib, har bir xromosomada ikkita xromatida yaqqol ko‘rinadi. anafazada xromosomalar xromatidalarga ajralib, duk ipchalarining qisqarishi natijasida ular bir-biridan uzoqlashadi. telofazada xromatidalar despirallashib, xromatinga aylanadi. yadro qobig‘i, yadrocha shakllanadi. mitoz oxiriga kelib sitoplazma ham ikkiga bo'linib (sitotomiya), diploid xromosomalar to‘plamiga ega bo‘lgan qiz hujayralar hosil bo‘ladi. demak, mitoz natijasida qiz hujayralar xromosomalarning doimiy somatik hujayralarga xos diploid to‘plamiga ega bo‘lib …

3 / 8

diploid (2n) bo‘ladi. jigar hujayralarida tetraploid (4n) va oktaploid (8n) xromosomalar to‘plami uchraydi. suyak ko‘migi hujayrasi – megakariotsitda xromosomalar to‘plami 32 n bo‘lishi mumkin. mitozning ahamiyati. mitoz tufayli - 1.hujayrada irsiy moddaning yangi hujayralarga o‘tkazilishi; 2. irsiy moddalarning yangi hujayralarga teng taqsimlanishi; 3.organizmlar o‘sishi, rivojlanish, regeneratsiyalanishi ta’minlanadi. 5- jadval 8-rasm. piyoz hujayralarining mitoz fazalari. 1-interfaza, 2-5-profaza, 6-7-metafaza, 8-9-anafaza, 10-12-telofaza. 9-rasm. hayvon hujayralarining mitoz bo‘linishi. 1-bo‘linmayotgan hujayralar; 2-profaza; 3-profaza; 4-metafaza; 5-anafaza; 6-telofaza. mitozning patologiyasi. hujayraning hayotiy siklida mitoz alohida o‘rin egallaydi. uning yordamida hujayra reproduksiyalanadi, irsiy xossalari uzatiladi. mitozning patologiyasida uning bosqichlarining birida o‘zgarishlar kuzatiladi. shu ma’lumotlarga asoslangan holda mitozdagi patologiya quyidagicha tasniflanadi: 1. xromosomalar jarohati: 1.1. hujayralarning profazada turib qolishi; 1.2. xromosomalarning spirallanishi va despirallanishining buzilishi; 1.3. xromosomalarning fragmentatsiyasi; 1.4. аnafazada xromosomalar o‘rtasida ko‘priklar hosil bo‘lishi; 1.5. urg‘ochi xromatidlarning vaqtidan avval ajralishi; 1.6. kinetaxorning jarohatlanishi. 2. mitotik apparatning jarohatlanishi: 2.1. metafazada mitoz rivojlanishining orqada qolishi; 2.2. metafazada xromosomalarda noaniqliklar bo‘lishi; …

4 / 8

i, yadrocha va yadro qobig‘ining yo‘qolishi ro‘y bermaydi. hujayra yadrosida botiqlik paydo bo‘ladida, u ikkiga bo‘linadi (56-rasm). bunda genetik material ikkala yadroga teng taqsimlanmasligi ham mumkin. ba’zan sitoplazma bo‘linmasdan ikki yadroli hujayra ham hosil bo‘lishi mumkin. eukariot hujayralarida amitoz bo‘linish ayrim to‘qima (mushak, epiteliy) hujayralarida va, ayniqsa, yomon sifatli o‘sma hujayralarida ro‘y beradi. meyoz jinsiy hujayralarning yetilish usulidir. meyoz natijasida qiz hujayralarda xromosomalarning gaploid to‘plami hosil bo‘ladi. meyozda ham bo‘linuvchi hujayralar avval interfazani o‘tadilar. meyoz ikkita ketma-ket keluvchi (1-meyoz, 2-meyoz) jarayonlardan iborat. ularning birinchisini reduksion bo‘linish, ikkinchisi esa ekvatsion bo‘linish deb yuritiladi (10-rasm). asosiy o‘zgarishlar 1-meyozda va uning 1-profazasida kuzatiladi. 1-profaza 5ta (leptotena, zigotena, paxitena, diplotena, diakinez) bosqichlardan iborat. bu bosqichlarda gomolog xromosomalar yaqinlashib (kon'yugatsiya), ular bir birlarining o‘xhshash qismlari bilan almashinishadi (krossingover). 1 metafazada ekvatorga bivalentlar (tetradalar) holida ikki qator bo‘ib joylashadi. 1 anafazada gomolog xromosomalar butunligicha qutblarga ajrala boshlaydi. 1 telofazada esa xromosomalari gaploid, dnk miqdori esa 2c …

5 / 8

tabiiy tanlash uchun esa moddiy asos yaratiladi. 3. meyoz jarayoni nogomologik xromosomalar yangi kombinatsiyalari hosil bo’lishiga olib keladi. bu holat avlodlarda yangi belgi va sifatlarning kelib chiqishiga sabab bo’ladi. mashg’ulotning maqsadi. mitoz va hujayra sikli mohiyatini, mitoz va meyoz jarayonlarida kuzatiladigan xromosomalar soni tuzilishi, dnk miqdoridagi o’zgarishlarni, mitoz va meyozning biologik va tibbiy ahamiyatini o’rganish. 10-rasm. meyoz bo‘linishining shematik ifodasi. mustaqil tayyorlanish uchun topshiriqlar. i.mavzuni o‘rganib, quyidagi savollarga javob toping: 1.hujayra sikli va mitoz sikli tushunchalarini izohlab bering. 2.interfaza davrlarida kechadigan jarayonlarni tushuntiring. 3.mitoz va meyozga kirishayotgan hujayrada xromosomalar va dnk miqdori qancha bo’ladi? 4.mitozda kariokinez va sitokinez, sitotomija jarayonlarini tushuntiring. 5.reduksion va ekvatsion bo‘linishi tushunchalarini izohlab bering. 6.mitoz, 1 meyoz, 2-meyoz metafazalari orasidagi farqlarni bilasizmi? 7.anafazada xromosomalarning qutblarga siljishi mexanizmlarini tushuntirib bering. 8.mitozning ahamiyatini aytib bering. 9.meyozning ahamiyatini tushuntiring. 10.mitoz dukining tuzilishi piyoz hujayralarida va qon hujayralarida nimasi bilan farqlanadi? 11.endomitoz, poliploidiya, politeniya tushunchalarini izohlab bering. ii.test topshiriqlariga va …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"hujayralar va hujayra bo‘linishi" haqida

2-amaliy mashg‘ulot mavzu: hujayralarning mitotik va hayotiy sikli. hujayra proliferatsiyasi. hujayraning meyotik bo‘linishi. mitoz va meyozning patologiyasi mashg‘ulotning mazmuni. hujayralarning bir bo‘linishidan ikkinchi bo'linishigacha yoki uning o‘limigacha bo‘lgan davr hujayra sikli deyiladi. hujayra cikli: 1. tinim davri; 2.mitoz sikli; 3.funksiyalarini bajarish davrlaridan tashkil topadi. hujayralar bo‘linish hususiyatlariga qarab har hil boladilar. ayrim hujayralar ko’payish hususiyatiga ega bo‘lmaydi, chunki ular doimiy faol hamda funksional takomillashgan hujayralardir. boshqa hujayralar esa doimo bo‘linib, o‘lgan, o‘z faolligini yo‘qotgan hujayralar o‘rnini to‘ldirib turadi. mitoz sikli mitozdan va interfazadan tashkil topadi. hujayradagi xromosomalarning gaploid soni "n" bilan...

Bu fayl DOCX formatida 8 sahifadan iborat (3,8 MB). "hujayralar va hujayra bo‘linishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: hujayralar va hujayra bo‘linishi DOCX 8 sahifa Bepul yuklash Telegram