buddaviylikning asoschisi, tarqalishi va manbalari

DOCX 52 pages 208.7 KB Free download

52 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 208.7 KB

File type DOCX

Pages 52

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 52

2-mavzu: jahon dinlari: buddaviylik, xristianlik va islom. reja: 1. buddaviylik dinining asoschisii, ta’limoti, keng tarqalishi sabablari va manbalari. 2. xristianlikning paydo bo‘lishi, ta’limoti, muqaddas kitoblari va yo‘nalishlari. 3. islom ta’limoti va qadriyatlari. 4. islom dinining aqidaviy yo`nalishlari va maktablari kalom ilmining shakllanishi. 1. buddaviylik asoschisining shaxsi, tarqalishi va manbalari. buddaviylik- dunyo dinlari ichida eng qadimiysi hisoblanib, eramizdan avvalgi vi-v asrlarda hindistonda yuzaga kelgan. bu dinga e’tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubiy sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri-lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit’alarida, rossiyaning shimoliy mintaqalari – buryatiya, qalqimistonda respublikalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda dunyoda buddaviylikka e’tiqod qiluvchilar soni tahminan olinganda 800 mln. ga yaqin bo‘lib, ulardan 1 mln. ga yaqini monaxlardir. buddaviylik bundan 2500 yildan avvalroq hindistonda diniy falsafiy ta’limot sifatida vujudga kelgan bo‘lib, unda ko‘plab diniy manbalar va ko‘p sonli diniy yo‘nalishlar mavjuddir. 1956 yilda …

2 / 52

uddaviylik bilan shug‘ullangan tadqiqotchi, olimla bizgacha etib kelgan manbalar asosida isbotlashgan. buddaviylik asoschisi haqida manbalarda, uni siddxartxa, gautama, shakyamuni, budda, djina, bxagavan kabi ismlar bilan zikr etadi. bu ismlarning ma’nolari quyidagicha: siddxartxa – shaxsiy ism, gautama – urug‘ ismi, shakyamuni – shakya qabilasidan chiqqan donishmand, budda – nurlangan, djina - g‘olib, bxagavan – tantana qiluvchi. bu ismlardan eng mashhuri budda bo‘lib, shu ismdan uning diniga buddaviylik nomi berilgan. buddaviylikning asoschisi shahzoda siddxartxa ekanligi tarixiy manbalarda qayd qilingan. siddxartxa vafotidan keyin budda, ya’ni «haqiqat najotkori» debatalgan. diniy rivoyatlarga ko‘ra, qadim zamonlarda hindistonda yashovchi shakya qabilasining hukmdori befarzandbo‘lgan. bu shakiylar hukmdorining xotini 45 yoshda o‘g‘il tuqqan. u tug‘ishdan oldin tushida yoniga oq filning kirib yotganini ko‘radi. bola tug‘ilganda er qimirlab, chaqmoqlarchaqib, mamaqaldiroq gumburlab turgan. uningovozini jannatdagi hamma xudolar eshitgan. ular borliqdagi azob – uqubatlarni oldini oladigan odam keldi, deb xursand bo‘lishgan. chaqaloqqa siddxartxa (topshiriqnibajaruvchi) deb nom qo‘yganlar. uningotasi o‘g‘liningdiniy ruhda tarbiya olishini …

3 / 52

’ni, yashash, mavjudlik umidi barchani tinchini buzar, halok qilar va yana yaratardi. shu erda budda kimga qarshi kurashish kerakligini angladi. shu ondan u budda – nurlangan deb ataldi. shu kundan boshlab budda o‘z shogirdlari bilan qishloqma- qishloq yurib, o‘ziga yangi izdoshlar orttiradi. budda 40 yil maboynida hindistonning turli joylarida bo‘ladi, odamlarga o‘z g‘oyalarini etkazadi, singd iradi va 80 yoshida kushtnagara degan joyda vafot etadi. buddaviylikning tarqalishi: buddaviylikning yoyilishida sangxa-buddaviylik jamoalarining roli katta bo‘lgan. ular yilning ob-havosi yaxshi bo‘lgan 9 oyida shaharma-shahar, qishloqma-qishloq yurib, aholini buddaviylikka da’vat qilgan. faqat musson yomg‘irlari tinmay quygan 3 oy o‘z ibodatxonalarida muqim bo‘lib ibodat bilan shug‘ullangan. eramizdan avvalgi 373-232 yillarda hukmronlik qilgan imperator ashoka davrida buddaviylikning yoyilishiga katta imkoniyat berilgan. buddaviylik eramizning 1 asrida xitoyga, iv asrda koreyaga, vi asrda yaponiyaga, vii asrda tibetga, xiii asrdan xvi asrgacha mongoliyaga, xvii asrdan xviii asrgacha buryatiya va tuvaga, xix-xx asrlarda amerika va evropa qit’alariga kirib borgan. buddaviylik …

4 / 52

matnlari (sutra-pitaka), rohiblik axloqiga bag‘ishlangan vinaya matnlari (vinaya – pitaka), buddaviylikning falsafiy va psixologik masalalariga bag‘ishlangan abxidxarma matnlari (abxidxarmapitaka)dan iborat. budda hayotiga tegishli rivoyatlarningbarchasitripitakada jamlangan. buddaviylik ta’limoti. barcha monoteistik dinlar ta’limotining asosini yagona qudratli ilohiy kuchga ishonish va unga e’tiqod qilish mazmuni tashkil etadi. diniy ta’limot bo‘yicha xudo abadiy, u butun olamni, erdagi barcha jonli va jonsiz mavjudotlarni yaratgan. erdagi barcha mavjudotlar, shu jumladan inson ham abadiy emas, o‘tkinchidir. buddaviylik ta’limoti ham shu mazmunda talqin qilinadi. buddaviylik qadimiy hind diniy-falsafiy ta’limotlari asosida vujudga kelgan, amaliyot va nazariyadan iborat diniy tizimdir. uning asosi “hayot – bu azob, uqubatdir” va «najot yo‘li mavjud» degan g‘oyadir. buddaviylik qonuniyatlariga ko‘ra inson o‘ziga moslashgan mavjudot bo‘lib, o‘zidan tug‘iladi, o‘zini o‘zi halok qiladi yoki qutqaradi. bu narsa 4 haqiqatda o‘z ifodasini topgan. birinchi haqiqat – «azob uqubat mavjuddir» har bir tirik jon uni boshidan kechiradi. shuning uchun har qanday hayot-qiynoq, azob-uqubatdir. masalan, tug‘ilish qiynoq, kasallik-qiynoq, o‘lim …

5 / 52

ga intiladi. bu intilish hayot davomiyligiga olib boradi. yaxshi yoki yomon niyatlardan tug‘ilgan hayot daryosi, orzu va intilishlar sababli kelajak hayot uchun karma (yo‘l) hozirlaydi. demak qayta tug‘ilish, yangitdan qiynoqlarga duchor bo‘lish davom etadi. uchinchi haqiqat «qiynoqlarni tugatish mumkin» yaxshi yoki yomon niyatlar, intilishlardan butunlay uzilish nirvana holatiga to‘g‘ri keladi. bu holatda inson qayta tug‘ilishidan to‘xtaydi. nirvana holati buddaviylar fikricha «hayot g‘ildiragidan» tashqariga chiqishdir. men degan fikrdan ajralib, insonning shaxsiy tuyg‘ularini to‘la tugatilishidir. to‘rtinchi haqiqat - qiynoqlardan qutilish yo‘li mavjuddir. bu yo‘l quyida bayon etilgan 3 - narsaga amal qilishdir. bu yo‘ldan borgan inson budda yo‘lini tutadi. buddaviylik ta’limoti asosan uch amaliy qismdan iborat: 1) axloq; 2) meditatsiya; 3)donolik. 1. axloq normalari- “pancha shila”(buddaning besh nasihati): 1.qotillikdan saqlanish; 2. o‘g‘rilikdan saqlanish; 3. gumrohlikdan saqlanish; 4. yolg‘on, qalbaki narsalardan saqlanish; 5. mast qiluvchi narsalardan saqlanish. 2.meditatsiya. 1) to‘g‘ri tushunish(to‘g‘ri e’tiqod qilish);2) to‘g‘ri niyat qilish;3) o‘zini to‘g‘ri tutish; 4)to‘g‘ri anglash; 5)to‘g‘ri harakat …

Want to read more?

Download all 52 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylikning asoschisi, tarqalishi va manbalari"

2-mavzu: jahon dinlari: buddaviylik, xristianlik va islom. reja: 1. buddaviylik dinining asoschisii, ta’limoti, keng tarqalishi sabablari va manbalari. 2. xristianlikning paydo bo‘lishi, ta’limoti, muqaddas kitoblari va yo‘nalishlari. 3. islom ta’limoti va qadriyatlari. 4. islom dinining aqidaviy yo`nalishlari va maktablari kalom ilmining shakllanishi. 1. buddaviylik asoschisining shaxsi, tarqalishi va manbalari. buddaviylik- dunyo dinlari ichida eng qadimiysi hisoblanib, eramizdan avvalgi vi-v asrlarda hindistonda yuzaga kelgan. bu dinga e’tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubiy sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri-lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit’ala...

This file contains 52 pages in DOCX format (208.7 KB). To download "buddaviylikning asoschisi, tarqalishi va manbalari", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylikning asoschisi, tarq… DOCX 52 pages Free download Telegram