biotexnologiya fanining asosiy tushunchalari va ta‘rifi

DOCX 7 pages 27,3 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 27,3 KB

Fayl turi DOCX

Pages 7

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1-ma‘ruza mashg‘uloti mavzu:biotexnologiyaning asosiy tushunchalari va ta‘rifi reja: 1. biotexnologiya fanining maqsadi, vazifalari, ob’ekti va tadqiqot uslublari. 2. biotexnologiya faning qisqacha rivojlanish tarixi. 3. biotexnologiya faning biologiya fanlari ichida tutgan o‘rni. 4. qishloq xo‘jalik biotexnologiyasi faning yutuqlari va istiqbollari. 1960-1970 yillarda gen va hujayra injeneriyasi, hujayra biologiyasi va kimyosi, oqsil va fermentlar injeneriyasi, texnikaviy mikrobiologiya hamda texnikaviy bioximiya yutuqlariga asoslangan ishlab chiqarish usuli paydo bo`lishi bilan biotexnologiya paydo bo‘la boshlagan. lekin biologik usulda ishlab chiqarish jarayoni qadim zamonlardan bizga ma’lum. masalan, non, vino, sut mahsulotlari, pishloq ishlab chiqarish, bijg‘itish. тibbiyotda ishlatiladigan dorilarni ishlab chiqarish usullariga qaraganda energiya xom ashyoni ko‘p talab qilmaydi. bu usulning yana bir qulaylik tomoni shundaki, bu jarayon natijasida hosil bo‘lgan chiqindilar kam va ular albatta yana bir boshqa maqsadlar uchun ishlatiladi. biotexnologiya keyingi yillarda genetik injeneriyaning yutuqlariga suyangan holda yanada rivojlanmoqda. shunday tarmoqlar dastlab 1976 yili amerikada, keyinchalik esa yevropada va yaponiyada paydo bo‘ldi. biotexnologiya jarayonlari …

2 / 7

veterinariya sohasida yangi preparatlar olish, toza garmonlar olish va ularni ishlatish texnologiyalari ishlab chiqilmoqda. suv havzalari, tuproqni, havoni biotexnologik ob’ektlar va uslublar yordamida tozalash muammosi hal qilinmoqda. yangi genetik usullarning paydo bo‘lishi bilan irsiyatni organizm darajasida qayta tuzish imkoniyati tug‘ildi. yadrosiz tuxum hujayraga shu organizmning somatik hujayra yadrosini ko‘chirib o‘tkazish bilan genotipi bir xil bo‘lgan organizmlarni olish mumkin. agar shu usulni sut emizuvchilarda o‘tkazilsa, juda katta amaliy foydaga erishish mumkin. chunki qoramollar, qo‘ylar va boshqa qishloq xo‘jalik hayvonlari orasida sersut, seryog‘, serjun, go‘shtdorlari uchraydi. jinsiy ko‘payishda bu yaxshi belgilar yuzaga chiqmasligi mumkin. keyingi paytlarda jahon bo‘yicha gen injenerligiga yoki boshqacha aytganda rekombinant dnk olish texnologiyasiga katta e’tibor berilmoqda va shu bilan biotexnologiya fanining hozirgi zamon yo‘nalishiga asos solinmoqda. ma’lumki, dnk molekulasi ikkita zanjirli bo‘lib, ularning har birida nukleotdlar galma-gal joylashgan. irsiy belgilar to‘g‘risida axborot shularda saqlangani uchun, ularning irsiylanishi fanda va amaliyotda muhim ahamiyat kasb etadi. dnk molekulasida axborot saqlaydigan …

3 / 7

i boshqa organizm dnk siga ulash yoki tikish ligaza fermentlari yordamida bajariladi. shunday qilib, biotexnologiya fanining asosi hujayra, molekulyar biologiya va gen injenerligi hisoblanadi. hozirgi kunda amaliyotda biotexnologiya asosida sanoat mikrobiologiyasi, mikrobiologik sintez keng ko‘lamda rivojlanmoqda. bularga antibiotiklar, muhim aminokislotalar va o‘sishni boshqaradigan biologik aktiv moddalar olish industriyasi kiradi. lekin hozirgi vaqtgacha yuqori darajada rivojlangan organizmlar uchun molekulyar biologiya ko‘zga ko‘rinarli amaliy natija bera olmadi. shu bilan birgalikda qishloq xo‘jaligining ko‘pchilik sohasida, masalan o‘simlik va hayvonlar hujayrasi texnologiyasi, mikrobiologik yo‘l bilan havodan azot olish, himoya qilish, veterinariya va ekologiya, o‘simlik va hayvonlar ontogenezini ximiyaviy usulda (garmon yordamida) boshqarish va boshqa sohalarda ishlar olib borilmoqda. ana shu sohalar amaliy natija berish uchun, uning quyidagi bo‘limlari yuqori darajada rivojlangan bo‘lishi kerak: 1. o‘simlikshunoslik, chorvachilik va veterinariya gen injenerligi. 2. qishloq xo‘jaligi fani va amaliyotda hujayra texnologiyasi. 3. chorvachilikda embrionlar transplantatsiyasi va hujayra injenerligi. 4. qishloq xo‘jalik mikrobiologiyasida biotexnologik yo`nalishlar. 5. o‘simliklarni o‘sishi …

4 / 7

ordam berish. ma’lumki, amaliy seleksiya ikkita muhim yondashishga bog‘liq: birinchidan irsiy xilma-xillikka va ikkinchidan genotiplar seleksiyasiga. hujayra texnologiyasi irsiy xilma-xillikni yaratishda mutloq boshqacha yo‘l tutadi, ya’ni o‘zini klonlash natijasida hujayrada induksiyalashgan mutant olish, hujayra seleksiyasi, somatik hujayralarni gibridlash, sitoplazmatik genlarni ko‘chirib o‘tkazish va boshqalar. agar chorvachilikda sun’iy qochirish sistemasi ishlab chiqilgandan keyin bir buqadan minglab nasl olish imkoniyati tug‘ilgan bo‘lsa, yuqori mahsuldor sigirdan nasl olish esa past darajada (5-6 ta buzoq) bo‘lib, mana shu tabiiy to‘siqni olib tashlash biotexnologiya tufayli amalga oshdi. shunday usullardan biri embrionlarni ko‘chirib o‘tkazishdir. embrionlarni ko‘chirib o‘tkazish esa o‘z navbatida quyidagi 4 omilga bog‘liq: 1. ko‘plab urg‘ochi hujayralarni chiqarish va ularni otalantirish: 2. embrion yig‘ish: 3.embrionni ko‘chirib o‘tkazish: 4.embrionni muzlatish va saqlash. ma’lumki qishloq xo‘jaligida yer ishlab chiqarishning asosi hisoblandi. yerning unumdorligi esa uning tarkibidagi saprofit bakteriyalarga bog‘liq. ularning asosiy vazifasi yerdagi organik moddalarni o‘simliklar foydalanadigan darajaga keltirish va havodan azotni o‘zlashtirishdir. bu jarayondagi biotexnologiyaning vazifasi …

5 / 7

mikrobiologiya, fiziologiya, bioximiya va genetika fanlari yutuqlari asosida tashkil qilingan bo‘lib, uning zaminida ko‘zga ko‘rinmas mikroorganizmlar faoliyatidan unumli va oqilona foydalanish yotadi. qishloq xo‘jaligi biotexnologiyasidan bilim oladigan talabalar, asosan mikroorganizmlardan sanoat usulida foydalanish yo‘l-yo‘riqlarini o‘zlashtirish bilan bir qatorda, bu fanning istiqbolli yo‘nalishlari bo‘yicha ham fikr yuritish qobiliyatlariga ega bo‘lmoqlari lozim. mikroorganizmlar o‘zlarining keng tarmoqli fermentlar sistemasi tufayli, o‘sish, rivojlanish va ko‘payish jarayonlaridan, hayotiy zarur, insoniyat uchun xizmat qila oladigan minglab fiziologik faol moddalar ishlab-chiqarish imkoniyatlariga ega. bundan tashqari mikroorganizmlar har xil tabiiy va kimyoviy birikmalarni o‘ta muhim moddalarga aylantirish (modifikatsiya qilish) imkoniyatlariga egadirlar. insoniyat paydo bo‘lgandan buyon bilib-bilmay mikroorganizmlar faoliyatidan foydalanib kelganlar. non pishirish, pivo, vino, uksus, qatiq tayyorlash kabi qadimiy texnologiyalar mikroorganizmlar ishtirokida amalga oshishini hozirgacha ham hamma bilavermaydi. yuqorida zikr etilgan jarayonlarni ko‘pchiligi insoniyat hali mikroorganizmlar haqida bilimga ega bo‘lmagan vaqtlardan beri mavjudligi fikrimizning dalilidir. qadim qadimlarda (ko‘pincha hozir ham) bu jarayonlarda achitqi sifatida, shu mahsulotlarga havo va …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "biotexnologiya fanining asosiy tushunchalari va ta‘rifi"

1-ma‘ruza mashg‘uloti mavzu:biotexnologiyaning asosiy tushunchalari va ta‘rifi reja: 1. biotexnologiya fanining maqsadi, vazifalari, ob’ekti va tadqiqot uslublari. 2. biotexnologiya faning qisqacha rivojlanish tarixi. 3. biotexnologiya faning biologiya fanlari ichida tutgan o‘rni. 4. qishloq xo‘jalik biotexnologiyasi faning yutuqlari va istiqbollari. 1960-1970 yillarda gen va hujayra injeneriyasi, hujayra biologiyasi va kimyosi, oqsil va fermentlar injeneriyasi, texnikaviy mikrobiologiya hamda texnikaviy bioximiya yutuqlariga asoslangan ishlab chiqarish usuli paydo bo`lishi bilan biotexnologiya paydo bo‘la boshlagan. lekin biologik usulda ishlab chiqarish jarayoni qadim zamonlardan bizga ma’lum. masalan, non, vino, sut mahsulotlari, pishloq ishlab chiqarish, bijg‘itish. тibbiyotda ishlatil...

This file contains 7 pages in DOCX format (27,3 KB). To download "biotexnologiya fanining asosiy tushunchalari va ta‘rifi", click the Telegram button on the left.

Tags: biotexnologiya fanining asosiy … DOCX 7 pages Free download Telegram