qoraxoniylar davri madaniyat va san'at rivoji

PPTX 44 pages 3.5 MB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.5 MB

File type PPTX

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

powerpoint presentation qoraxoniylar davrida madaniyat va san’at rivoji qoraxoniylar davlati. movarounnahr hududlarida o’troq so’g’dliklar bilan bir qatorda ko`plab turk qabilalari ham yashaganlar, ularning ko`pchiligi shosh va farg’onada, qisman zarafshon va qashqadaryo vohalarida istiqomat qilar edilar. viii—ix asrlarda turkiy xalqlar til jihatdan farg’ona va shosh hududlarida yashagan so’g’dliklarga o`z ta'sirlarini kuchli bir tarzda o’tkazganlar va bu joylarda turkiylashish jarayoni kuchaygan. bu hududlardagi turkiylar o’troq xayot kеchirganlar. farg’onada turkiy qarluqlar, shoshda esa turkiy o’g’uzlar ko`prok bo`lganlar. arab gеografi ibn havkalning bergan ma'lumotlariga qaraganda islom diniga o’tgan mingga yaqin turk oilasi sharqdan farob, kеnjida va shosh oralig’idagi, ya'ni hozirgi chim-kеntning janubi-g’arbiy hududlariga kеlib joylashganlar. bular turkiy-o’g`uzlar edilar. shosh hududlarida turkiy-o’g`uzlar shu darajada ko`p bo`lganki, ularning ta'siri xalq og’zaki ijodida ham o`z aksini topgan. o`zbеk xalq og’zaki ijodida o’g`uzlar hozirgi o`zbеk xalqining o’tmish avlod-ajdodlari sifatida talqin etiladi. o’g`uzlar turkmanlarning ham avlod-ajdodlaridirlar. xii asrning birinchi yarmida yashagan sharof az zamon tohir marvaziyning so`zlariga qaraganda o’g`uzlar …

2 / 44

lar turkiy xalqlarga va aksincha turkiy xalqlar so’g’dliklarga o`zaro ta'sir o’tkazganlar, ular bir- birlariga qiz berib, qiz olganlar, quda-anda bo’lib kеtganlar. so’g’dliklar turk tilida so`zlashga o`ta boshlab, asta-sеkin o`z ona tillarini unuta boshlaganlar. mashhur turkshunos olim mahmud qoshg’ariy xi asrda arab tilida «dеvoni lug’atit turk», ya'ni «turkiy so’zlar lug’ati»ni yaratgan. bu asarda olim qanday qilib turk tilining so’g’dliklar tiliga nisbatan ustivor mavqеga ega bo`la borishi va so’g’dliklar o`z ona tillarini yuqota borganliklari jarayonini ustalik va moxirlik bilan bayon qiladi. albatta so’g’dliklar jismonan yo’q bo’lib kеtmadilar, balki ular turkiylar bilan aralash-quralash bo’lib, qorishib—assimilyasiyalashib kеtdilar. bu jarayon ayniqsa x asrda somoniylar davrida juda avj olgan. x asrda yashagan gеografiya soxasidagi olimlar ham, mahmud qoshg’ariy ham o`sha davrdaеttisuvda va sirdaryo xavzalarida turklarning shaharlari bo`lganligi haqida ma'lumotlar beradilar. maqdisiyning ko`rsatishicha, isfijob yaqinidagi berukеt va boloj shaharlarida turkman-o’g`uzlar joylashganlar. lеkin turkman-o’g’uzlarning asosiy qismi ilgarigidеk sirdaryoning quyi oqimida yashaganlar. faqat, 894 yildan so`ng qipchoqlar o’g`uzlarni emba …

3 / 44

gona bir tilda so`zlashar edilar, ularniig turmush tarzi, madaniyatlari, urf-odatlari bir xil bo`lgan. ularningjismoniy baquvvatligi, tabiatidagi xususiyatlari, mardligi, urushqoqligi va epchilligi ham bir-biriga o’xshagan. bu turkiy xalqlar tashqi ko`rinish jihatidan ham bir- birlariga o’xshaganlar: «yuzlari yalpoq ko`zlari kichik burni tеkis, siyrak sochli, tеmirqilichli va qora libosli» kishilar edilar. bu ulkan xalqlar tarkibiga turk qabila va urug’larning juda ko`plab guruhlari: qarluqlar, chigillar, yag’molar, tuhsiylar, uyg’urlar, o’g’uzlar, qipchoqlar kirgan. bular orasida eng yirigi va madaniyatlisi qarluqlar bo`lgan. qarluqlar 766 yilda turgashlarni tor-mor kеltirib, ettisuvni egallaganlar. qarluqlar to’g’risidagi to’la ma'lumotni, noma'lum muallif tomonidan yozilgan «hudud al olam» kitobidan olish mumkin. unda xikoya qilinishicha, qarluqlar yashagan mamlakat barcha turk xalqlar yashagan mamlakatlarga nisbataneng boy va go`zal bo`lnb, oqar suvlari ko`p va iqlimi mo’tadil bo`lgan ekan. bu mamlakatda qishloqlardan tashqari shaharlar ham bo`lgan. qarluqlar xo’jalik ishlarining turi bo’yicha bir-birlaridan farq qilganlar: ba'zilari dеhqonchilik bilan, boshqa birovlari chorvachilik bilan va uchinchilari ovchilik bilan shug’ullanganlar. qarluqlarning qulon …

4 / 44

v.v. bartoldning xulosalariga qaraganda qoraxoniylar davlatida katta mavqеga ega bo`lganlar. ular madaniy taraqqiyotda qarluqlarga qaraganda orqada bo`lsalarda, boy, to’q va farovon turmush kеchirganlar, chorvachilik bilan shug’ullanganlar, quyosh va yulduzlarga topinganlar. turk qabilalarining uchinchi yirik guruhiyag’molaredi. ular issiqko’lning janubida, qashg’ar shaxri tomonlarda, ko`pchilik qismi esa, sharqiy turkiston hu-dudlarida ko’chib yurgan. «hududal olam» muallifi yag’molarni madaniyatda orqada qolgan qabila edi, dеb yozadi. ular dеhqonchilik bilan shug’ullanmaganlar, asosan yovvoyi xayvonlarni ovlash va mo’ynachilikni o`zlariga kasb qilib olganlar. shu bois yag’molarning yilqi va qo’y podalari ko`p bo`lgan va boshqa turk qabilalariga nisbatan nihoyatda jasur va jangovarliklari bilan mashhur bo`lganlar. koraxoniylar davlatining tashkil topishida boshqa turk qabilalari: qipchoqlar, kеnjеklar, yabaqular, qirg’izlar, o’g’uz- turmanlar, qanchlar va so’g’dlilar ham faol qatnashganlar. qoraxoniylar davlati x asrning ikkinchi yarmida tashkil topdi. «qoraxoniylar» so`zi qarluqlarning islomni qabul qilgan boshliqlaridan biri—satuk abdulkarim qoraxon unvonidan kеlib chiqqan. («qora» so`zi qadimdan turkiy xalqlarda buyuklik va ulo’g’lik ma'nosida ishlatilgan.) xon hokimiyatimadaniyatli bo`lsada, qarluqdar yoki …

5 / 44

atlarda faqat bo’g’raxon dеb kеltirilgan. «bo’g’ra» so`zi yarmolar tushunchasi bo’yicha qo’sh o’rkachli tuya ma'nosini anglatadi. qoraxoniylar sulolasining asoschisi satuk bo’g’raxon islom dinini qabul qilgach, yangi turk davlatini barpo qilish ishini boshlab berdi. uning qachon tug`ilganligi haqida hech qanday ma'lumot yo’q. v. v. bartold bo’yicha bo’g’raxon 955 yilda bolosog’unda vafot egtan. manbalarda kеltirilishicha, uning vorislari davrida qoraxoniylar butun markaziy tyanshan vaеttisuvni o`zlariga tobе qiladilar, so`ngra movarounnahr hududlarigaеtib boradilar. qoraxoniylar 990 yillardan e'tiborai movarounnahrda o`z hokimiyatlarini o’rnatish uchun astoydil harakat qilishdilar. 990 yillar ular farg’onani egallab bu yerda o’z tangalarini zarb qilganlar. eng qudratli hukmdorlardan biri bo`lgan hasan xorun bug’raxon isfijob (sayram)ni o`ziga tobеqilib olgach, 992 yilda buxoroga hujum boshlaydi. turk g’ulomlaridan iborat bo`lgan lashkarboshilar somoniy hukmdorlarga xiyonat qiladilar. manbalarda shu narsa ma'lumki, g’ayratli va shuhratparast turk harbiy boshlig’i abuali simjuriy bo’g’raxonning hujumi oldindan somoniy hukmdori nuh ibn mansurdan yashirin ravishda u bilan muzokara olib bordi. bo’g’raxon bilan bo`lgan bu muzokarada somoniylar …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qoraxoniylar davri madaniyat va san'at rivoji"

powerpoint presentation qoraxoniylar davrida madaniyat va san’at rivoji qoraxoniylar davlati. movarounnahr hududlarida o’troq so’g’dliklar bilan bir qatorda ko`plab turk qabilalari ham yashaganlar, ularning ko`pchiligi shosh va farg’onada, qisman zarafshon va qashqadaryo vohalarida istiqomat qilar edilar. viii—ix asrlarda turkiy xalqlar til jihatdan farg’ona va shosh hududlarida yashagan so’g’dliklarga o`z ta'sirlarini kuchli bir tarzda o’tkazganlar va bu joylarda turkiylashish jarayoni kuchaygan. bu hududlardagi turkiylar o’troq xayot kеchirganlar. farg’onada turkiy qarluqlar, shoshda esa turkiy o’g’uzlar ko`prok bo`lganlar. arab gеografi ibn havkalning bergan ma'lumotlariga qaraganda islom diniga o’tgan mingga yaqin turk oilasi sharqdan farob, kеnjida va shosh oralig’idagi, ya'ni hozirgi...

This file contains 44 pages in PPTX format (3.5 MB). To download "qoraxoniylar davri madaniyat va san'at rivoji", click the Telegram button on the left.

Tags: qoraxoniylar davri madaniyat va… PPTX 44 pages Free download Telegram