islom dini tarixi va mohiyati

DOC 39 pages 293.5 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 293.5 KB

File type DOC

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

6-mavzu: islom dini 5-mavzu: islom dini tarixi va mohiyati reja: 1.islom dini paydo bo‘lishidagi ijtimoiy-siyosiy va madaniy sharoitlar. 2.islomgacha bo’lgan diniy e’tiqod va tasavvurlar. xaniflar harakati. arabiston yarim orolidagi diniy manzara. 3.islom dini muqaddas manbalari.tafsir ilmi. islom dini ta’limoti. islomda amallar tasnifi. 4.movarounnahrda islom dinining tarqalishi va madrasa ta`limi shakllanishining ijtimoiy madaniy hayotga ta`siri. 5.hozirgi davrda islom sivilizatsiyayasining ahamiyati. 1. islom dini ko‘p xalqlar orasida keng tarqalgan dinlardan biridir. bu dinga e’tiqod etuvchilar - musulmonlar jahonda qariyib 1,8 milliard kishini tashkil etadi. «islom» so‘zi arabcha bo‘lib «xudoga o‘zini topshirish», «itoat», «bo‘ysunish» ma’nosini beradi. shundan bu dinga ishonuvchilar -«muslim» deb ataladi. uning ko‘pchilik shakli «muslimun» bo‘lib, o‘zbeklarda «musulmon», qirg‘iz va qozoqlarda «musurmon» deb ataladi. 1.islom dini paydo bo‘lishidagi ijtimoiy-siyosiy va madaniy sharoitlar. islom milodiy vii asrning boshlarida arabiston yarimorolida paydo bo’lgan. ushbu davrdagi hududning ijtimoiy-iqtisodiy ahvolni ko’rib chiqamiz. yarimorol aholisining asosiy qismini arablar tashkil etgan. islom vujudga kelishi arafasida arablar asosan …

2 / 39

lar vujudga kelgan. iv—vi asrlarda bu erlar makka. yasrib, toif singari yirik shaharlar mavjud edi. ularda istiqomat qiluvchi arab zodagonlarining daromadini karvon yo’llaridan kelayotgan boj soliqlari va savdo-sotiq tushumlari tashkil etgan. mintaqadagi iqtisodiy jonlanish natijasida ko’chmanchi chorvador qabilalarda urug’-qabilaviy munosabatlarning emirilishi va davlat uyushmalarining paydo bo’lish jarayoni kuchaygan. «johiliya» so’zi adabiy arab tilida «bilmaslik», ya’ni «yagona xudo – allohni tanimaslik» ma’nolarini beradi. bu istiloh musulmon mualliflari tomonidan arabiston yarim orolining islomdan oldingi davr tarixiga nisbatan ishlatila boshlandi. bu bilan yangi davr tarixchilari qadimgi davrda ichki arabiston aholisi orasida «ko’pxudolik» (al-vasaniya) hukm surardi, degan fikrga urg’u berishni istaydilar. ba’zi tadqiqotchilar johiliya davri 100-200 yil davom etgan degan fikrni bildiradilar. biroq ushbu davrning qancha muddat davom etganligini aniqlash birlamchi manbalar, birinchi navbatda, yozma adabiyotning ozligi, ba’zida butkul yo’qligi tufayli juda mushkul. arab erlari osiyoning janubi-g’arbidagi yarim orolda joylashgan bo’lib, shimol tomondan – shom (suriya) sahrolari, sharqdan fors (arab) ko’rfazi, umon dengizi, janub …

3 / 39

qibatida mazkur uch sivilizatsiyalar vakillari aralashib ketdi. lekin ularning o’tmishdagi nisbiy mustaqil rivojlanganliklari arablar nasabi haqidagi tasavvurda saqlanib qoldi. unga binoan, arablarning barchalari nasab jihatidan ikki katta avlod vakillaridir: qahtoniylar – janub arablari, adnoniylar – shimol arablaridir. mana shu ikki avloddan barcha arab qabilalari tarqalgan. lekin, tadqiqotlarning ko’rsatishicha, mazkur tasavvur vii asr oxirlari-viii asr boshlarida suriya va iroqda hokimiyat uchun harbiy kurash olib borgan arab qabilalari ittifoqlari (kalbiylar, asadiylar va boshqalar) vakillari tomonidan shakllantirilgan. qadimgi arablar orasida ko’chmanchilik mafkurasi qoldiqlari, qabilaviy tuzum tasavvurlari kuchli bo’lsada, islom dini paydo bo’lishi davrlarida ularning katta qismi (2/3) o’troq holda shahar va qishloqlarda yashaganlar. islom dini shakllangan va rivojlangan makka va yasrib shaharlari yaqin sharq sivilizatsiyasi qadimiy markazlaridan nisbatan uzoqroqda joylashgan. arabiston yarim orolining makka, madina, toif, xaybar singari bir qancha eng muhim shaharlarini o’z ichiga olgan qismini qadimdan hijoz deb atalgan. 2.islomgacha bo’lgan diniy e’tiqod va tasavvurlar. xaniflar harakati. arabiston yarim orolidagi diniy …

4 / 39

an muqaddas ka’ba but va sanamlarga to’lib bo’lgandi. qabilalar tinmay o’zaro janglar olib borar, ijtimoiy va mulkiy tengsizlik chidab bo’lmas darajada edi. jaholat shu darajaga borgandiki, ayrim qabilalarda qiz farzand dunyoga kelsa, uni tiriklayin ko’mib yuborar edilar”. demak, arabistondagi iqtisodiy inqiroz, tarqoq qabilalarni birlashtirishga intilish yangi mafkuraga talabni kuchaytirgan va islom shunday mafkura sifatida vujudga kelgan. qadimgi arablarning diniy tasavvurlari jumlasiga totemizm, fetishizm, animizm elementlari va o’tmish ajdodlar ruhiga sig’inishni kiritish mumkin. totemizmning yaqqol dalili sifatida ko’pgina qabilalarning nomlarini keltirish kifoya: asad “arslon”, kalb “it”, bakr “bo’taloq”, sa’lab “tulki”, zi’b “bo’ri” va h.k. barcha somiy xalqlarga xos bo’lgan samoviy jismlarga sig’inish, ya’ni astral kultlar arablar orasida ham keng tarqalgan edi. bu haqda makka ka’basida joylashgan «qora tosh» (al-hajar al-asvad) ham dalolat beradi. arabistonda har xil xudolarning timsoli – sanamlar kulti bir vaqtda paytda paydo bo’lgan emas, albatta. ular uzoq vaqt shakllanganlar. biroq, keyingi davr islom tarixchilarning xabar berishlariga qaraganda, arabistonga …

5 / 39

i erlarida muayyan sanamlarning qarorgohi mavjud bo’lib, ular ziyoratgohlar sifatida ma’lum edi. ulardan biri makka ka’basi edi. makka eski arabistonning diniy markaziga aylangach, u erdagi ka’baga sanamlar to’plandi. ibn al-asirning (vafoti 1232 y.) uqtirishicha, makka fath etilgan 630 yili ka’ba ichida 360 ta sanam bo’lgan. sanamlar uchun bu raqam juda katta ko’rinadi, ammo muayyan sanam bir necha qabilada ehtirom qilingan bo’lsa, u ka’baga shuncha nusxada qo’yilgan bo’lishi mumkin. islomdan oldin arabistonda yahudiy jamoalari mavjud bo’lgan. arabiston yahudiylari haqida, asosan, qur’on, hadis, tafsir, sira (payg’ambar hayoti va muqaddas urushlari haqida hikoya qiluvchi adabiyot janri) va tarix kitoblari xabar beradi. bu mavzuga aniqlik kiritadigan va hozirga qadar topilgan hujjatlarning eng qadimiysi – yangi bobil podshohi nabonidga (mil. av. 555-539) tegishli xronikadir. unda aytilishicha, mil. av. 552-542 yillarda shimoliy arabistondagi tayma shahrini o’ziga poytaxt qilib olgan nabonid bu erdagi shaharlarni o’zlashtirish maqsadida bobildan talaygina aholini ko’chirgan; ularning ko’pchiligini yahudiylar tashkil qilgan. ma’lumki, bundan …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom dini tarixi va mohiyati"

6-mavzu: islom dini 5-mavzu: islom dini tarixi va mohiyati reja: 1.islom dini paydo bo‘lishidagi ijtimoiy-siyosiy va madaniy sharoitlar. 2.islomgacha bo’lgan diniy e’tiqod va tasavvurlar. xaniflar harakati. arabiston yarim orolidagi diniy manzara. 3.islom dini muqaddas manbalari.tafsir ilmi. islom dini ta’limoti. islomda amallar tasnifi. 4.movarounnahrda islom dinining tarqalishi va madrasa ta`limi shakllanishining ijtimoiy madaniy hayotga ta`siri. 5.hozirgi davrda islom sivilizatsiyayasining ahamiyati. 1. islom dini ko‘p xalqlar orasida keng tarqalgan dinlardan biridir. bu dinga e’tiqod etuvchilar - musulmonlar jahonda qariyib 1,8 milliard kishini tashkil etadi. «islom» so‘zi arabcha bo‘lib «xudoga o‘zini topshirish», «itoat», «bo‘ysunish» ma’nosini beradi. shundan bu dinga ishonuvchilar ...

This file contains 39 pages in DOC format (293.5 KB). To download "islom dini tarixi va mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: islom dini tarixi va mohiyati DOC 39 pages Free download Telegram