estetika

PPTX 60 стр. 147,8 КБ Бесплатная загрузка

60 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 147,8 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 60

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 60

estetika nazariyasi estetika nazariyasi estetika (yunoncha "his", "tuygʻu") olamning hissiy qabul qilinishini tadqiq etuvchifandir. estetika sanʼat, madaniyat va tabiatning subyektiv qabul qilinishini oʻrganadi. estetika falsafaning aksiologiya sohasiga kiradi. "estetika" terminini nemis faylasufi a.baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. estetikaning sinonimi sifatida goʻzallik falsafasi, sanʼat falsafasi, badiiy ijod falsafasi iboralari qoʻllanib kelingan. keyingi paytlarda nafosatshunoslik yoki nafosat falsafasi atamalari ham estetikani anglatadigan boʻldi. estetika oʻz ichiga sanʼat estetikasi, tabiat estetikasi, texnika estetikasi, dizayn, sport estetikasi, turmush estetikasi, atrof muhitni goʻzallashtirish va boshqalar sohalarni qamrab oladi. “estetika” atamasining tub ma’nosi yunoncha “estezis” so‘zi bilan aloqador bo‘lib, «sezish», “his qilish qobiliyati” ma’nosini bildiradi. “estetika” so‘zini birinchi bor fanga atama sifatida olmon ma’rifatchisi, faylasufi aleksandr baumgarten (1714-1782) o‘zining “poetik asarning ba’zi bir masalalari to‘g‘risidagi falsafiy mulohazalar” asarida kiritgan. estetika nafosat, did, goʻzallik, xunuklik, ulugʻvorlik, tubanlik, fojiaviylik, kulgililik, moʻʼjizaviylik, hayolilik singari kategoriyalar bilan ish koʻradi. ular orasida nafosat tushunchasi alohida oʻrin egallaydi. u bir tomondan, estetik …

2 / 60

ning falsafiy fanlar tizimida ko‘pdan buyon o‘z o‘mi bor edi. biroq his- tuyg‘uni o‘rganadigan fan falsafiy maqomda o‘z nomiga ega emas edi. a. baumgartenning bu boradagi xizmati shundaki, u «his qilish», «sezish», «his etiladigan» singari ma’nolami anglatuvchi yunoncha aisthetikos -«oyestetikos»so‘zidan «estetika» (olmoncha «estetik» - «estetik») iborasini olib, ana shu bo‘shliqni to‘ldirdi. bobilondagi estetik g‘oyalar, ayniqsa, «gilgamesh» dostonida o‘z aksini topgan. aytib o‘tganimizdek, gilgamesh haqidagi somir dostonlari muayyan kompozitsion yaxlitlikka ega emas edi, bobilonda yaratilgan “gilgamesh”da esa, monumental epopeyaga xos xususiyatlami ko‘rishimiz mumkin. aynan ana shu xususiyatlar uni dunyodagi dastlabki epos, gomerning “iliada” va “odisseya”sidan awal yaratilgan epos deb atashimizga asos bo‘la oladi. suqrot (miloddan awalgi 469-399-yillar) jahon falsafasida birinchi bo‘lib antropologik yondashuvga asos solgan mutafakkir, ungacha falsafaga faqat kosmologik yondashuv hukmron edi. u diqqatni kosmos - fazoga emas, balki insonga qaratdi, insonni amaliy xatti-harakati, axloqiyligi nuqtayi nazaridan o‘rganishga kirishdi. suqrot axloqshunoslik va nafosatshunoslikning, axloq va go‘zallikning uzviy aloqasini ta’kidlab ko‘rsatadi. …

3 / 60

yaxshi bilamiz. go‘zallikka intilish insonning doimiy ijtimoiy-hayotiy ehtiyojidir. bu ehtiyoj tarbiya vositasida shakllanadi. go'zallik qurshovida yashagan inson bilan uning aksi bo'lgan muhitda o'sgan inson o'rtasida keskin farq bo’ladi. go'zallikka intilish insonni ma’naviy jihatdan kamolotga yetaklaydi, uning estetik his-tuyg'usini rivojlantiradi. estetik his-tuyg‘u - kishilarning go'zal va xunuk, fojiali va kulgili voqealarni idrok etishi va baholash qobiliyatidir. inson hayotidagi zaruriy ehtiyojlar ularning ilmga boigan talablarini keltirib chiqaradi. shu ehtiyojlarga ko‘ra ilmlar har xil tarmoqlarga bo‘linadi. “ilmlarning foydasi ochko‘zlik bilan oltinkumush to‘plash uchun bolm ay, balki u orqali inson uchun zarur narsalarga ega bo'lishdir”, - deb yozadi beruniy. sharq uyg’onish davrining estetik tafakkuri taraqqiyotida kaykovusning 1082-1083-yillarda yaratilgan “qobusnoma” asari muhim o'rin tutadi. kaykovus bu asarini o’g’li g'ilonshohga bag’ishlab yozgan. yunon muarrixi pompey trogning o'rta osiyo xalqlari haqida: “qadimiylikda ular misrliklar bilan bahslashadilar”, degan ta'rifidan bu yerda estetika haqidagi tushunchalar juda qadimdan taraqqiy etganligini anglash mumkin. ayniqsa qur'oni karim, hadisi sharif kabi islom dunyosining …

4 / 60

ega. rudakiy, firdavsiy, nizomiy, sa’diy, hofiz, umar xayyom kabi sharq mumtoz adabiyoti namoyandalari dostonlarida ham, xorazmiy, forohiy, abu ali ihn sino, beruniy, ibn rushd kabi allomalaming ilmiy asarlarida ham, yusuf xos hojib, ahmad yugnakiy, ahmad yassaviy, lutfiy, sakkokiy, atoiy, navoiy, bobur kabi ulug‘ shoirlar ijodida ham, zayniddin vosifiy, xondamir, davlatshoh samarqandiy kabi tarixchilarimizning tazkiralarida ham insonlaminggo'zal histuyg‘ulariga doir ko'pgina qimmatli fikrlar mavjud. kaykovusning «qobusnoma», yusuf xos hojibning «qutadg‘u bilig», ahmad yugnakiyning «hibat ul-haqoyiq», sa'diyning «guliston» va «bo‘ston», abdurahmon jomiyning «bahoriston», alisher navoiyning «mahbub ul-qulub» kabi asarlarida hayotning go'zalligidan zavqlanish, odamlar baxt-saodati yolida mehnat qilish fazilatlari ulug’lanadi. aristoteldan keyin rnag‘ribdan-mashriqqacha «ustodi soniy» («ikkinchi ustod») nomi bilan mashhurbuyuk alloma abu nasr forobiyning estetik qarashlari inson his-tuyg‘ularini o'rganish borasida alohida ahamiyatga egadir. u o‘zining «fozil odamlar shahri fuqarolarining qarashlari haqida kitob», «shaharni boshqarish», «yaxshi xulqlar», «baxt-saodatga erishish haqida» kabi asarlarida nafis hissiyotlarning paydo bo'lishini dunyoviy nuqtai nazardan turib talqin qilgan edi. san'at asarlarida …

5 / 60

‘q millat qashshoq millatdir”. ayrim olimlar estetika faqat go‘zallikni o‘rganadigan fan desa, boshqa bir guruh olimlar estetikani san'at nazariyasi, deb qaraydilar. masalan, v.g.belinskiy: “ijtimoiy jihatdan faol san'at — estetika predmeti”, deydi. n.g.chernishevskiy estetikani voqelikka, hayotga san'atkorona munosabat deb biladi. estetika — bu ma'naviyat olami, san'at va badiiy ijod jarayonlari qonuniyatlarini his-tuyg‘u, sezish, idrok qilish, baholash orqali o'rganadigan va o'rgatadigan fandir. birinchi prezidentimiz islom karimov “ostankino” muxbiri bilan suhhatda: “dunyoni ezgulik va go'zallik qutqaradi”, degan g‘oyani o‘rtaga tashlaganda, bu bilan xalq ruhiga va har bir insonga nihoyatda ardoqli bo'lgan axloqiy va estetik qadriyatlami ham nazarda tutgan edi. afsonalar, dostonlar, to‘y sayillarda, xalq yig‘inlarida, bayramlarda, safarlarda aytilgan qo'shiq, laparlar, lirik she'r, maqol-matallar estetika fanining uzoq tarixga ega ekanligidan dalolat beradi. ular “to‘maris”, “shiroq”, “manas”, “go‘ro‘g‘li”, “chambil qamali”. “oysuluv” dostonlarida o‘z aksini topgan. abu bakr narshaxiyning «buxoro tarixi», abu rayhon beruniyning «osor ul-boqiya», ibn sinoning falsafiy qissalari, mahmud koshg‘ariyning «devon-u lug‘atit turk» («turk …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 60 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "estetika"

estetika nazariyasi estetika nazariyasi estetika (yunoncha "his", "tuygʻu") olamning hissiy qabul qilinishini tadqiq etuvchifandir. estetika sanʼat, madaniyat va tabiatning subyektiv qabul qilinishini oʻrganadi. estetika falsafaning aksiologiya sohasiga kiradi. "estetika" terminini nemis faylasufi a.baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. estetikaning sinonimi sifatida goʻzallik falsafasi, sanʼat falsafasi, badiiy ijod falsafasi iboralari qoʻllanib kelingan. keyingi paytlarda nafosatshunoslik yoki nafosat falsafasi atamalari ham estetikani anglatadigan boʻldi. estetika oʻz ichiga sanʼat estetikasi, tabiat estetikasi, texnika estetikasi, dizayn, sport estetikasi, turmush estetikasi, atrof muhitni goʻzallashtirish va boshqalar sohalarni qamrab oladi. “estetika” atamasining tub ma’no...

Этот файл содержит 60 стр. в формате PPTX (147,8 КБ). Чтобы скачать "estetika", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: estetika PPTX 60 стр. Бесплатная загрузка Telegram