atrof-muhitni qadrlash (ekologiya)

PPTX 13 pages 297.7 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 297.7 KB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

презентация powerpoint toshkent menejment va iqtisodiyot instituti talabasi boborajabov sarvarning mustaqil ishi reja: 1.nima uchun atrof muhitni qadirlash kerak 2.biosfera va uning tarkibiy tuzilishi 3.ekalogik muhit tushinchasi 4.ekalogik omillar atrof-muhitni qadrlash. “biosfera” yangi atama bo‘lib, fanda xix asrdan shakllana boshlandi. biosfera yer sharidagi eng yirik ekotizimdir. yerning tirik organizmlar va biogen cho‘kindi tog‘ jinslari tarqalgan qismini rus olimi akademik v.i.vernadskiy biosfera (yunoncha “bios” – hayot, “sfera” – shar) deb nomlagan. biosfera sayyoramizdagi “hayot qobig‘i” hisoblanib, tirik organizmlarning o‘zaro chambarchas aloqa, munosabatlaridan iborat murakkab ekotizimlar majmuyini tashkil etadi. demak, biosfera insoniyat yashaydigan muhit bo‘lib, uning hayotiy jarayonlari shu muhitda kechadi va rivojlanadi. inson xattiharakatlari, ayniqsa, nafas olish orqali qayerda yashashidan qat’i nazar, shahardami yoki olis qishloqdami, shu muhit-tabiat bilan doimiy bog‘langan bo‘ladi. v.i.vernadskiy ta’rifiga ko‘ra, biosferaga hozirgi vaqtda faqatgina yerning qobig‘ida tarqalgan tirik organizmlar kirib qolmay, balki uning tarkibiga qadimgi davrlarda organizmlar ishtirokida hosil bo‘lgan litosferaning qismi ham kiradi. biosfera tabiatning …

2 / 13

biosfera haqida ta’limot yaratildi va juda tezlik bilan rivojlandi biosfera tarkibiga atmosferaning quyi qatlamlari, ya’ni 15-20 km balandlikkacha bo‘lgan troposfera va stratasferaning pastki qismi, dunyo okeanining eng chuqur botiqlari (11 km), litosferaning yuqori yer yuzasidan 4,5 km gacha bo‘lgan chuqurlik qismlari kiradi. bu chuqurlikdagi neft qatlami suv tarkibida hamda yuqorida ozon ekranigacha bo‘lgan chegaralar oralig‘ida tirik mikroorganizmlar uchraydi. inson ham biosferaning tarkibiy qismidir. buyuk olim j.b.lamark (1744-1829) yer po‘stining shakllanishi va rivojlanishida tirik organizmlarning o‘rni juda katta ekanligini ko‘rsatgan. olimning ta’rificha, yer yuzasidagi va uning po‘stlog‘ini tashkil qiluvchi barcha narsalar tirik organizmlarning uzluksiz harakati tufayli hosil bo‘lgan. biosfera haqidagi ma’lumotlar botanika, tuproqsh biosfera tabiatning aniq tizimi bo‘lib, uning borligi energiya va moddalar aylanishi tirik organizmlar ishtirokida kechishini ko‘rsatadi. nemis fiziologi pfefr (1845-1920) biosferani 35 tushunishning aniq yo‘lini uch xil tirik – avtotrof, geterotrof, miksotrof organizmlar bilan ko‘rsatadi: -avtotrof organizmlar tabiatdagi anorganik moddalarni iste’mol qiladi; -geterotrof organizmlar past molekulali organik birikmalarni …

3 / 13

agi har qanday jarayonlarning manbayi va boshlanishi quyosh energiyasi hisoblanadi. energiyaning aylanishi moddalarning aylanishi bilan chambarchas bog‘liq. moddalar kichik (biologik) va katta doiralarda (geologik) aylanadi. tirik organizmlarni o‘rab turgan fizik qurshov yoki tevarakatrofdagi o‘zaro bog‘lanishlardagi shart-sharoitlar va ta’sirlar majmuyi muhit deb ataladi. odatda tabiiy va sun’iy muhitlar ajratiladi, ularning o‘zaro bog‘liqligini ekologik muhit tushunchasi ifodalaydi. organizmlarning yashashi uchun bir yoki bir nechta muhitlar zarurdir. hayot muhitlari alohida yashash muhitlariga bo‘linadi. yashash muhiti hayot muhitining geografik va ekologik xususiyatlari bilan ajraluvchi qismidir. masalan, suv hayot muhitida chuchuk va sho‘r suvli yashash muhitlari, oqar va oqmas yashash suv muhitlariga ajratiladi. yashash muhiti, yashash joyi va geotoplarga bo‘linadi. ekotizimning barcha elementlari ham biotik, ham abiotik omillar ta’siridandir. bu jarayonlar muayyan muhit sharoitlarida ro‘y beradi. muhitning tirik organizmlarga to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir etuvchi tarkibiy qismlari ekologik omillar deb ataladi. hozirda ushbu omillarning kelib chiqish vaqti bo‘yicha muhitga, xarakteriga, ta’sir etish xususiyatlariga qarab abiotik (o‘lik tabiatning …

4 / 13

a ta’sir ko‘rsatadi. dala yoki sahro joyidagi abiotik sharoitlardan o‘rmon massivi doirasidagi abiotik sharoitlarning o‘ziga xos xususiyatlari bilan qanchalar farq qilishi ma’lumdir. tirik organizmlarning o‘zaro ta’siri ularning bir-biriga nisbatan reaksiyasi nuqtayi nazaridan turkumlanadi. jumladan, geomotiv reaksiyalar ajratib ko‘rsatiladi. reaksiyalar deganda esa bir xil turdagi zotlarning (masalan, guruh samarasi, ozuqa joyini muhofazalash) o‘zaro tasiri va bir xil turlarning mustaqil yashovchilari o‘rtasidagi koalitsiyalar tushuniladi. 1. abiotik omillar organizmlarga muhitning fizik va kimyoviy jihatlari orqali ta’sir ko‘rsatadi. ularga quyidagilar kiradi:  iqlim, yorug‘lik, harorat, havo, namlik va shamol, bosim;  edafik: tuproqning mexanik va fizik-kimyoviy tarkibi, xossalari va h.k.;  topografik yoki orografik: relyef sharoiti – joyning balandpastligi va h.k.;  gidrologik: suv muhiti xususiyatlarining ta’siri. 2. biotik omillar organizmlarning turli shakllaridagi o‘zaro munosabatlari natijasidagi ta’siridir. ular quyidagicha ro‘y beradi:  fitogen – birgalikda yashayotgan o‘simliklarning bevosita va bilvosita ta’sirlari;  zoogen – hayvonlarning oziqlanishi, payhon qilinishi, changlatishi, meva va urug‘larini tarqatishi, muhitga …

5 / 13

r: a) quyoshning bo‘shliqqa elektromagnit to‘lqinlari ko‘rinishida tarqaluvchi nurli energiyasi quyosh radiatsiyasi energiyasining 99 %ga yaqini, 0,7-4,0 mkm uzunlikka ega bo‘lgan to‘lqinli nurlar tashkil etadi. shundan 48 %i to‘lqin uzunligi 0,4-0,76 mkm bo‘lgan spektrning ko‘rinadigan qismiga, 45 %i infraqizil (to‘lqin uzunligi 0,75 mkm dan 10-3 metrgacha) va 7 %ga yaqini ultrabinafsha (to‘lqin uzunligi 0,4 mkm) nurlarga to‘g‘ri keladi. hayot uchun infraqizil nurlar muhim ahamiyatga ega, fotosintez jarayonida esa to‘q sariq, qizil va ultrabinafsha nurlar eng muhim rol o‘ynaydilar. quyosh radiatsiyasining atmosfera orqali yer sathiga o‘tadigan energiyasi miqdori amalda doimiy va 21*1023 dj atrofida bo‘ladi. bu raqamni “quyosh doimiysi” deb ataladi. ammo quyosh energiyasining yer sathi turli nuqtalariga kelishi bir xil emas va u nur tushishi burchagining uzunligi, atmosfera havosining shaffofligi va hokazolarga bog‘liqdir. shuning uchun ham doimiy quyoshlilikning vaqt birligida sathning 1 sm2 ga to‘g‘ri keladigan joul miqdorlarida ifodalanadi. uning o‘rtacha qiymati 1s 0,14 dj. sm kv. ga yaqindir. image1.png …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atrof-muhitni qadrlash (ekologiya)"

презентация powerpoint toshkent menejment va iqtisodiyot instituti talabasi boborajabov sarvarning mustaqil ishi reja: 1.nima uchun atrof muhitni qadirlash kerak 2.biosfera va uning tarkibiy tuzilishi 3.ekalogik muhit tushinchasi 4.ekalogik omillar atrof-muhitni qadrlash. “biosfera” yangi atama bo‘lib, fanda xix asrdan shakllana boshlandi. biosfera yer sharidagi eng yirik ekotizimdir. yerning tirik organizmlar va biogen cho‘kindi tog‘ jinslari tarqalgan qismini rus olimi akademik v.i.vernadskiy biosfera (yunoncha “bios” – hayot, “sfera” – shar) deb nomlagan. biosfera sayyoramizdagi “hayot qobig‘i” hisoblanib, tirik organizmlarning o‘zaro chambarchas aloqa, munosabatlaridan iborat murakkab ekotizimlar majmuyini tashkil etadi. demak, biosfera insoniyat yashaydigan muhit bo‘lib, uning hayotiy...

This file contains 13 pages in PPTX format (297.7 KB). To download "atrof-muhitni qadrlash (ekologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: atrof-muhitni qadrlash (ekologi… PPTX 13 pages Free download Telegram