hujjat nomini nomlash bo'yicha

PPTX 25 pages 310.3 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 310.3 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

ish yuritish tili va uslubi. hujjat turlari va xususiyatlari ish yuritish tili va uslubi. hujjat turlari va xususiyatlari ma’ruza:m.s.madaminova filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (phd) reja: 1.ish yuritish tili va uslubi. 2.hujjat turlari va xususiyatlari. 3.tashkiliy-farmoyish hujjatlari zaruriy qismlari. hujjatlarning nomlanishi o‘zbek hujjatchiligidagi jiddiy o‘rganilishi, amaliy va nazariy tadqiq etilishi lozim bo‘lgan o‘rinlardan biri ayrim hujjatlarning nomlanishi masalasidir. bir necha tur hujjatlar rus tilida qanday nomlansa, o‘zbek tilida ham shundayligicha nomlab kelingan. sho‘rolar davrida idoraviy ish yuritish, asosan, rus tilida olib borilganligi uchun ham bunga ehtiyoj bo‘lmagan. bunday hol hujjatlarning nomlarida, matnida ham ko‘p kuzatilgan. o‘zbek tilida uzoq vaqtlar qo‘llanishda bo‘lgan «справка», «рапорт», «инструкция», «акт», «характеристика» kabi ko‘plab hujjat nomlari uchun tegishli o‘zbekcha muqobil so‘zlar yo‘qmidi?! izlansa, tariximizga, noyob kitoblarimizga, qo‘lyozmalarga murojaat qilinsa, topilardi. yusuf xos hojibning «qutadg‘u bilig» (xi asr) asarida «yorliq, noma» ma’nosidagi «bildirguluk» so‘zi bor. bu so‘z sof turkiy «bilmoq» fe’lidan yasalgan. shularni hisobga olib, «рапорт» deyiladigan …

2 / 25

rish, hujjatchilikdagi so‘z va iboralarning o‘zbekcha muqobilini izlab topish va amaliyotga kiritish bugungi kunning talabidir. xolislik hujjatlar matniga qo‘yiladigan eng muhim talablardan biri – xolislikdir. hujjatlar rasmiy munosabatlarni ifodalovchi va qayd etuvchi rasmiy yozma vositalar sifatida axborotni xolis aks ettirmog‘i lozim. shuning uchun hujjatlar tilida so‘z va so‘z shakllarini qo‘llashda muayyan chegaralanishlar mavjud. xususan, rasmiy ish uslubida quyidagilar ishlatilmaydi: kichraytirish-erkalash qo‘shimchalarini olgan so‘zlar, ko‘tarinki-tantanavor yoki bachkana, dag‘al so‘zlar, shevaga oid so‘zlar, tor doiradagi kishilargina tushunadigan so‘zlar, o‘xshatish, jonlantirish, mubolag‘a, istiora, tashxis ularning ishlatilishi hujjatlar matnidagi ifodaning noxolisligiga olib keladi. hujjat matniga qo‘yiladigan talablar aniqlik lo‘ndalik mazmuniy to‘liqlik ixchamlik hujjatlar matnining xolislik, aniqlik, ixchamlik, lo‘ndalik, mazmuniy to‘liqlikdan iborat zaruriy sifatlari hujjatchilik tilining o‘ziga xos uslubi, undagi o‘ziga xos so‘z qo‘llash, morfologik va sintaktik xususiyatlar orqali ta’minlanadi. hujjatlar tilida ot turkumiga oid so‘zlar ko‘p qo‘llanadi. hatto fe’l bilan ifodalanuvchi harakat va holatlar ifodasi uchun ham otga yaqin so‘z shakllari tanlanadi, ya’ni «harakat …

3 / 25

va boshqa asarlarda mumkin boigan g‘ayriodatiy so‘z tartibiga yo‘l qo‘yilmaydi. hujjatlar matni birinchi shaxs yoki uchinchi shaxs tilidan yoziladi. yakka rahbar nomidan yoziladigan farmoyish hujjatlari (buyruq, farmoyish, ko‘rsatma kabilar) birinchi shaxs tilidan bo‘ladi. shuningdek, ayrim shaxs tomonidan yozilgan hujjatlar (ariza, tushuntirish xati kabi) ham birinchi shaxs, birlik sonda yoziladi. boshqa hujjatlar esa yo birinchi shaxs ko‘plik sonda, yoki uchinchi shaxs birlik sonda tuziladi: «...ga ruxsat berishingizni so‘raymiz», «...deb hisoblaymiz»; «ma’muriyat talab qiladi», «boshqarma so‘raydi» kabi. hujjatlar matnini tuzishda turg‘unlashgan, qoliplashgan so‘z birikmalaridan ko‘proq foydalanish lozim. chunki qoliplashgan, yagona doimiy shaklga ega bo‘lgan so‘z tizimlari, iboralar, muhandislik psixologiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, boshqa so‘z birikmalariga qaraganda 8-10-marta tez idrok qilinar ekan. buning ustiga qoliplashgan so‘z birikmalari hujjatlarni tayyorlash va ulardan foydalanish jarayonlarini anchagina tezlashtirish imkonini beradi. tayinki, har bir hujjat turining mohiyati va maqsadi bilan bog‘liq ravishda o‘ziga xos qoliplashgan sintaktik tuzilmalar shakllana boradi. masalan, buyruqda quyidagicha qoliplashgan tuzilmalar qo‘llanishi mumkin: «... so‘m …

4 / 25

r), «sh.k.» (shu kabi), «va h.k.» (va hokazo) va boshqalar. ayni paytda tilimizning so‘z va so‘z birikmalaridagi ichki ma’noviy imkoniyatlaridan kengroq va unumli foydalanmoq zarur. hujjatdagi fikrni aniq, lo‘nda bayon qilishda xatboshining ahamiyati ham katta. har bir yangi, alohida fikr xatboshi bilan ajratilishi, bir xatboshidan ikkinchi xatboshigacha bo‘lgan matn 4-5 jumladan oshmasligi maqsadga muvofiq. hujjatlarda imlo masalasi hujjatchilikda imlo va tinish belgilari masalasiga alohida e’tibor qilish kerak. hujjatning nomini yozishda bizda har xillik mavjud, xususan, ba’zan kichik harf bilan, ba’zan bosh harf bilan yoziladi. hujjatning nomi bo‘lganligi uchun uni bosh harf bilan yozgan ma’qul, shuningdek, bosma matnda boshqa usul bilan, masalan, mazkur nomni to‘lig‘icha bosh harflar bilan yozish orqali ham ajratib ko‘rsatish mumkin. lekin hujjatning nomi bo‘lganligi uchun (sarlavhalardagi kabi) undan so‘ng nuqta qo‘yish shart emas. boshqaruv jarayonining murakkabligi va serqirraligiga muvofiq ravishda idoraviy ish yuritish qog‘ozlari, hujjatlar ham xilma-xil va miqdoran juda ko‘p. hujjatlarning maqsadi, yo‘nalishi, hajmi, shakli va …

5 / 25

if qilinadi. bu jihatdan ichki va tashqi hujjatlar farqlanadi. ichki hujjatlar ayni muassasaning o‘zida tuziladigan va shu muassasa ichida foydalaniladigan hujjatlardir, muayyan muassasaga boshqa tashkilot yoki ayrim shaxslardan keladiganlari esa tashqi hujjatlar hisoblanadi. hujjat turlari hujjatshunoslikda hujjatlar bir necha jihatlarga ko‘ra tasnif qilinadi. tasniflashda mutlaqo bir xil guruhlashtirish mavjud bo‘lmasa-da, har qalay, ularni bir qadar yagonalashgan holda guruhlashtirish mumkin. hujjatshunoslikdagi ana shu an’anaga ko‘ra ish yuritishdagi hujjatlar, eng avvalo, tuzilish o‘rniga ko‘ra tasnif qilinadi. bu jihatdan ichki va tashqi hujjatlar farqlanadi. ichki hujjatlar ayni muassasaning o‘zida tuziladigan va shu muassasa ichida foydalaniladigan hujjatlardir. muayyan muassasaga boshqa tashkilot yoki ayrim shaxslardan keladiganlari esa tashqi hujjatlar hisoblanadi. hujjatlar mazmuniga ko‘ra ikki turli bo‘ladi: 1) sodda hujjatlar - muayyan bir masalani o‘z ichiga oladi; 2) murakkab hujjatlar - ikki yoki undan ortiq masalani o‘z ichiga oladi. mazmun bayonining shakli jihatidan xususiy, namunaviy va qolipli (yoki trafaretli) hujjatlar farqlanadi. matnning o‘ziga xosligi, betakrorligi, hamisha …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujjat nomini nomlash bo'yicha"

ish yuritish tili va uslubi. hujjat turlari va xususiyatlari ish yuritish tili va uslubi. hujjat turlari va xususiyatlari ma’ruza:m.s.madaminova filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (phd) reja: 1.ish yuritish tili va uslubi. 2.hujjat turlari va xususiyatlari. 3.tashkiliy-farmoyish hujjatlari zaruriy qismlari. hujjatlarning nomlanishi o‘zbek hujjatchiligidagi jiddiy o‘rganilishi, amaliy va nazariy tadqiq etilishi lozim bo‘lgan o‘rinlardan biri ayrim hujjatlarning nomlanishi masalasidir. bir necha tur hujjatlar rus tilida qanday nomlansa, o‘zbek tilida ham shundayligicha nomlab kelingan. sho‘rolar davrida idoraviy ish yuritish, asosan, rus tilida olib borilganligi uchun ham bunga ehtiyoj bo‘lmagan. bunday hol hujjatlarning nomlarida, matnida ham ko‘p kuzatilgan. o‘zbek tilida uzoq vaq...

This file contains 25 pages in PPTX format (310.3 KB). To download "hujjat nomini nomlash bo'yicha", click the Telegram button on the left.

Tags: hujjat nomini nomlash bo'yicha PPTX 25 pages Free download Telegram