erkin vazndagi she’rlarni ifodali o‘qish

PPTX 16 pages 660.7 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 660.7 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

слайд 1 mavzu: erkin vazndagi she’rlarni ifodali o‘qish. aruz vazndagi lirik asarlarni ifodali o‘qish reja: 1.erkin vazndagi she’rlarni ifodali o‘qishning o‘ziga xos xususiyatlari. 2. aruz vazni va uning o‘ziga xos xusu-siyatlari. 3. hijo va uning turlari. erkin vazndagi she’rlar tuzilishiga ko‘ra barmoq va aruz vaznidagi she’rlardan tubdan farq qiladi. erkin she’rda misralardagi hijolarning soniga, urg‘uli yoki urg‘usiz bo‘lishiga emas, balki ohang, ritm va intonatsiyasiga katta ahamiyat beriladi. bunday she’rlarda qaysi so‘zni ajratib, ta’kidlab aytish zarur bo‘lsa, shu so‘z alohida misraga chiqariladi. erkin she’rda shoir qaysi tartibda his-hayajon va fikrni ifoda etishga intilsa, so‘zlarni shu tartibda misralarga tizadi. zero, fikrning jo‘shqinligi va publitsistik ruhda bayon etilishi erkin she’rga xos muhim xususiyatlardan biridir: osiyo so‘zlaydi, tinglang ovozin! jo‘shqin daryo mavjin, hayqiriq sozin. osiyo uyg‘ondi, uxlamas, uyg‘oq. rostlik, do‘stlik bo‘ldi u bilan o‘rtoq. (mirzo tursunzoda) 2 erkin vazndagi she’rlar o‘zbek adabiyotiga o‘ttizinchi yillarda yevropa adabiyoti ta’sirida kirib keldi. minbarlardan turib omma oldida o‘qishga …

2 / 16

g, turoqlarga ajratib, ifodali o’qishni mashq qiling. kechikish na to‘yu na aza, na ish, na bayram, hech qayga, hech qachon, hech bir holatda – vaqtida kelmagan bu sho‘rlik odam. bir soat kechikar kami, albatta. unda sira ayb yo‘q, yugurik davr mos kelmadi uning sustkash joniga, taqdir kechiktirdi bir soat nadir, kamida bir asr o‘z zamoniga. (erkin vohidov) 2-mashq. g‘afur g‘ulomning “vaqt” she’ridan olingan quyidagi parchalarni o‘qib mazmunini tahlil qiling. sizningcha, erkin vohidovning “bong uring”, “kechikish”, g‘afur g‘ulomning “vaqt” she’rlarini o‘zaro birlashtirib turuvchi mushtarak jihatlar nimada? yashash soatining oltin kapgiri har borib kelishi bir olam zamon. koinot shu damda o‘z kurrasidan yasab chiqa olur yangidan jahon. yarim soat ichida tug‘ilib, o‘sib, yashab, umr ko‘rib, o‘tguvchilar bor; ko‘z ochib yumguncha o‘tgan dam - qimmat, bir lahza mazmuni bir butun bahor she’rning vaznini aniqlang, turoqlar o‘rnini belgilab, ifodali o‘qishni mashq qiling. aruz vaznidagi asarlarni ifodali o‘qish uchun, avvalo, ushbu o‘lchov tizimiga xos xususiyatlar …

3 / 16

shunga ko‘ra, aruz tizimidagi she’rlarda hijo dastlabki o‘lchov birligi sanaladi. aruz she’riy o‘lchov tizimi misralarda qisqa va cho‘ziq hijolarning muayyan tartibda guruhlanib takrorlanishiga asoslanadi. demak, aruz vaznida hijolar goh cho‘ziq, goh qisqa talaffuz qilinadi. aksariyat hollarda “o” tovushidan boshqa unlilar bilan tugallanuvchi hijolar qisqa, barcha undosh tovushlar va “o” bilan tugallanuvchi hijolar cho‘ziq hijo bo‘lib keladi. tarkibida cho‘ziq unli bo‘lgan (zor, yor, shod kabi), shuningdek, qo‘sh undosh bilan tugallangan (mehr, xalq, ilm kabi) yopiq hijolar o‘ta cho‘ziq hijo hisoblanadi. aruz ilmiga doir adabiyotlarda qisqa hijo “ v ” shaklida, cho‘ziq hijo “ - ” va o‘ta cho‘ziq hijo esa “ ~ ” shaklida belgilangan. hijolarning cho‘ziq va qisqaligi she’riy misralarning yozilishiga qarab emas, balki vazniga muvofiq, o‘qilishiga qarab aniqlanadi. masalan, quyidagi bayt misolida hijolar sifatini aniqlab ko‘ramiz: jahon shoirlari, ey gulshani bog‘, kimi bulbuldurur so‘zda, kimi zog‘. ja-hon-sho-ir / la-ri ey-gul / sha-ni-bog‘ v - ----- v - ----------v - …

4 / 16

ir she’riy uyni tashkil etadi. uyning ustuni bo‘lganidek, she’riy baytning ham ustuni - ruknlari bo‘ladi. rukn bittadan tortib besh hijogacha bo‘lishi mumkin. she’riy asarni o‘qish jarayonida har bir misradagi ruknlarni bir-biridan ajratish uchun qisqa pauza qilinadi. masalan, atoyining quyidagi baytini ruknlarga ajratib ko‘raylik: ul sanam kim , suv yaqosinda paritek o‘lturur, g‘oyati nozuklukindin suv bila yutsa bo‘lur. ul-sa-nam-kim / suv-ya-qo-sin-da / pa-ri-tek / o‘l-tu-rur, g’o-ya-ti-no / zuk-lu-kin-din / suv-bi-la-yut/ sa-bo‘-lur ruknlar hijolarning miqdori va sifatiga (cho‘ziq-qisqaligiga) qarab sakkiz aslga bo‘linadi va ularning har biri maxsus nom bilan yuritiladi: 1. faulun - uch hijoli rukn: fa-u-lun; 2. foilun - uch hijoli rukn: fo-i-lun;. 3. foilotun - to‘rt hijoli rukn: fo-i-lo-tun; 4. mafoiylun - to‘rt hijoli rukn: ma-fo-iy-lun; 5. maf’ulotu - to‘rt hijoli rukn: maf-u-lo-tu; 6. mustaf’ilun - to‘rt hijoli rukn: mus-taf'-i-lun; 7. mutafoilun - besh hijoli rukn: mu-ta-fo-i-lun; 8. mafoilotun - besh hijoli rukn: ma-fo-i-lo-tun. mana shu sakkiz ruknning turlicha birikishidan …

5 / 16

navoiy, garchi men, bir zamon ishqida mehnatdin amone topmadim. tab ganjidin maoniy xurdasin, yuz qatla hayf — kim, nisor etmakka shohi xurdadone topmadim. 5-mashq.zahiriddin muhammad bobur g‘azalini yod olish. charxning men ko‘rmagan jabr-u jafosi qoldimu?! xasta ko‘nglum chekmagan dard-u balosi qoldimu?! meni xor etti-yu qildi muddaiyni parvarish, dahri dunparvarning o‘zga muddaosi qoldimu?! meni o‘lturdi jafo-yu javr birla ul quyosh, emdi turguzmak uchun mehr-u vafosi qoldimu?! oshiq o‘lg‘och ko‘rdum o‘lumni o‘zumga, ey rafiq, o‘zga ko‘nglumning bu olamda harosi qoldimu?! ey ko‘ngul, gar bobur ul olamni istar, qilma ayb, tengri uchun de bu olamning safosi qoldimu?! savol va topshiriqlar: 1. erkin vaznga xos xususiyatlar nimalardan iborat? 2. barmoq vaznidagi she’r bilan erkin vazndagi she’rlarning o‘qilishida qanday farq bor? 3.aruz terminining kelib chiqishi haqida alisher navoiy qanday ma’lumotlar keltiradi? 4.o‘zbek aruziga xos xususiyatlar nimalardan iborat? 5. qisqa, cho‘ziq va o‘ta cho‘ziq hijolar qanday aniqlanadi? 6. rukn nima? ifodali o'qishda ruknning qanday ahamiyati bor? …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "erkin vazndagi she’rlarni ifodali o‘qish"

слайд 1 mavzu: erkin vazndagi she’rlarni ifodali o‘qish. aruz vazndagi lirik asarlarni ifodali o‘qish reja: 1.erkin vazndagi she’rlarni ifodali o‘qishning o‘ziga xos xususiyatlari. 2. aruz vazni va uning o‘ziga xos xusu-siyatlari. 3. hijo va uning turlari. erkin vazndagi she’rlar tuzilishiga ko‘ra barmoq va aruz vaznidagi she’rlardan tubdan farq qiladi. erkin she’rda misralardagi hijolarning soniga, urg‘uli yoki urg‘usiz bo‘lishiga emas, balki ohang, ritm va intonatsiyasiga katta ahamiyat beriladi. bunday she’rlarda qaysi so‘zni ajratib, ta’kidlab aytish zarur bo‘lsa, shu so‘z alohida misraga chiqariladi. erkin she’rda shoir qaysi tartibda his-hayajon va fikrni ifoda etishga intilsa, so‘zlarni shu tartibda misralarga tizadi. zero, fikrning jo‘shqinligi va publitsistik ruhda bayon etilishi ...

This file contains 16 pages in PPTX format (660.7 KB). To download "erkin vazndagi she’rlarni ifodali o‘qish", click the Telegram button on the left.

Tags: erkin vazndagi she’rlarni ifoda… PPTX 16 pages Free download Telegram