экосистемалар. биосфера

DOC 103,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1404132324_51308.doc экосистемалар экосистемалар. биосфера. режа: 1. экосистемалар ва уларнинг тузилмаси. экосистемада энергия окими. 2.экосистемалар махсулдорлиги. 3.экосистемадаги узгаришлар. сукцессия. 4.биосфера ва унинг хусусиятлари. таянч иборалар: экосистема.продуцент, консумент ва редуцентлар. биогеоценоз. озик занжири. трофик даража. бирламчи ва иккиламчи махсулдорлик. экологик пирамида коидаси. даврий ва йуналтирилган узгаришлар. экзогенетик ва эндогенетик алмашиниш. сукцессия. климакс холат. агроэкосистема. биосфера. 1.организмлар жамоаси анорганик мухит билан чамбарчас богланган. усимликлар танасига ташкаридан углерод iv-оксид, сув, кислород ва минерал тузлар тушиб тургандагина яшай олади. гетеротроф организмлар усимликлар хисобига яшасада, улар хам кислород ва сув каби анорганик моддаларга мухтождир. хар кандай мухитда хам, агар анорганик моддалар захираси тикланиб турмаса, улар тугаб колиши мумкин. организмларнинг хаёт фаолияти учун зарур булган биоген элементларнинг атроф мухитга кайтарилиши организмнинг хаёт фаолияти жараёнида (нафас олиш, экскреция) хамда улар улгандан кейин парчаланиши натижасида юз беради. демак, жамоалар ноорганик мухит билан шундай система хосил киладики, бу система ичида организмларнинг хаёт фаолияти натижасида юзага чикадиган атомлар окими давра хосил …
2
ганик моддасини истимол килади ва уни янги шаклга утказади. редуцентлар улик колдиклар хисобига яшайди ва органик биркмаларни анорганик биркмалар холатига утказади. организмларнинг бундай гурухларга ажратиш нисбийдир. чунки продуцентлар ва консументлар кисман редуцентлар вазифасини хам бажаради, ташки мухитга анаргоник биркмалар хам ажратади. атомларнинг доира буйлаб айланиши консументларсиз хам амалга ошиши мумкин. лекин бундай экосистемалар жуда кам. масалан, факат микроорганизмлардан иборат экосистемада бу ходиса кузатилади. экосистеманинг хажми жуда турли-туман. дарахт пустлогидаги лишайниклар тупламидан тортиб, бутун ер шарини алохида экосистема деб караш мумкин. кичик экосистемаларда хам биоген элементларнинг айланиши руй беради. лекин моддаларнинг ва организмларнинг экосистема чегарасидан ташкарига чикиши содир булиб туради. каттарок экосистемаларда модда алмашиши туликрок амалга ошади. лекин энг катта экосистемалар хам ёпик холдаги модда айланишига эга эмас. экосистема таълимоти билан бир каторда биогеоценоз тахлимоти хам мавжуд. "биогеоценоз" тушунчаси н.в.сукачев томонидан фанга киритилган. экосистема ва биогеоценоз тушунчалар бир-бирга якин. лекин экосистема модда айланиши руй берадиган система деб каралса, биогеоценоз махлум усимликлар …
3
та бир-бири билан озикланадиган организмлар звеноси оркали утади. энергия окими кузатиладиган бундай звенолар озик занжирини хосил килади. хар бир звенонинг озик занжирида тутган урни трофик даража дейилади. органик модда яратадиган продуцентлар биринчи тартибли трофик даражасини хосил килади. усимликхур консументлар иккинчи, усимликхур хайвонлар билан озикланандиган йирткичлар – учинчи, йирткичлар билан озикланадиган бошка йирткичлар –туртинчи трофик даражани хосил килади ва х.о. озик занжиридаги урнига караб 1-,2-,3 – тартибли консументлар фарак килинади.озик спектри кенг булган турлар турли трофик даражаларга кушилиши мумкин ва турли озик занжирлари таркибига кириши мумкин. консументлар томонидан кабул килинган озик тулик узлаштирилмайди. узлаштирилмаган кисми яна ташки мухитга кайтарилади ва кейинчалик бошка озик занжирига тушиши мумкин. узлаштирилиш хажми озикнинг таркибига ва хазм килиш ферментлари тупламига боглик. хайвонларда узлаштирилиш 12-20 % дан 75%гача ва ундан юкори булиши мумкин. узлаштирилган озик ва ундаги энергия 2 хил жараёнига сарфланади. энергиянинг куп кисми хужайрадаги иш жараёнига сарфланади. парчаланиш махсулотлари эса ташкарига чикарилади. хаёт фаолиятига сарфланаётган …
4
ёт фаолиятини тутуб туришга сарфланар экан, энергиянинг озик занжиридаги бир зевенодан иккинчисига утишида куп кисми йукотилади. факат усишга сарфланган энергиягина бир звенодан иккичисига утади. озик занжирида хар бир звенода йукотилган энергия микдори тахминан 90% ташкил килади. агар усимлик организмида 1000 жоул энергия булса, утхур хайвон бу усимликни тулик еганда хайвон танасида 100 жоул энергия тупланади. бу хайвонни йирткич еганда йирткич танасида 10 жоул энергия йигилади ва бу йирткич иккинчи йирткичга ем булганда унинг танасига 1жоул энергия утади. демак, усимлик тамонидан тупланган энергия озик занжири буйлаб кескин камайиб боради. шунинг учун озик занжири факат 4-5 та звенодан иборат булади. экосистемада энергия айланиши билан модда айланиши бир хил тарзда содир булмайди. экосистемага хар доим йукотилган энергия урнига янги энергия окими келиб туриши керак. 2.экосистемада усимликлар тамонидан вакт бирлиги ичида яратиладиган органик модда микдори экосистеманинг бирламчи махсулдорлиги дейилади. умумий ва соф бирламчи махсулдорлик фарк килинади. усимлик томонидан вакт бирлиги ичида яратилган органик модданинг …
5
кетма кетлиги буйлаб камайиб боради. бу конуният экологик пирамида коидаси дейлади. органик модданинг яратилиш тезлиги хар бир трофик даражадаги организмларнинг биомассасини белгиламайди. продуцентлар ва консументларнинг аник биомассаси шу трофик даражада яратилган органик модда ва унинг кейинги даражага берилган микдорларининг нисбатига боглик. бундан ташкари биомасса микдорига организмлардаги авлодлар алмашиниш тезлиги хам тахсир курсатади. куруклик экосистемаларида биомассалар пирамидаси конуни амал килади, яхни усимликлар биомассаси хар доим усимликхур хайвонлар биомассасидан, усимликхур хайвонлар биомассаси эса йирткичлар биомассасидан юкори булади. турли экосистемаларда биомассанинг усиш тезлиги турлича булади. урмонларда биомасса секинрок усади ва йилига 2-6% ни ташкил килади. утчил усимликлар хукумрон биоценозларда йиллик махсулдорлик 40% дан 76% гача булиши мумкин. утлокларда усимликлар томонидан бир йилда яратилган биомассанинг 70%и гача хайвонлар тсмонидан истехмол килинса, урмонларда бу курсаткич уртача 10% ни ташкил килади. океанларда асосий продуцентлар бир хужайрали сувутлар булиб, уларда авлодлар алмашиниши жуда тез. шунинг учун бир йилда улар уз биомассаларига нисбатан бир неча юз мартагача куп …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "экосистемалар. биосфера"

1404132324_51308.doc экосистемалар экосистемалар. биосфера. режа: 1. экосистемалар ва уларнинг тузилмаси. экосистемада энергия окими. 2.экосистемалар махсулдорлиги. 3.экосистемадаги узгаришлар. сукцессия. 4.биосфера ва унинг хусусиятлари. таянч иборалар: экосистема.продуцент, консумент ва редуцентлар. биогеоценоз. озик занжири. трофик даража. бирламчи ва иккиламчи махсулдорлик. экологик пирамида коидаси. даврий ва йуналтирилган узгаришлар. экзогенетик ва эндогенетик алмашиниш. сукцессия. климакс холат. агроэкосистема. биосфера. 1.организмлар жамоаси анорганик мухит билан чамбарчас богланган. усимликлар танасига ташкаридан углерод iv-оксид, сув, кислород ва минерал тузлар тушиб тургандагина яшай олади. гетеротроф организмлар усимликлар хисобига яшасада, улар хам кислород ва сув каби анорган...

Формат DOC, 103,0 КБ. Чтобы скачать "экосистемалар. биосфера", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: экосистемалар. биосфера DOC Бесплатная загрузка Telegram