uzbekistonda geografiya ta’limi

DOC 44.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404124478_50843.doc uzbekistonda geografiya ta’limi r e j a : 1. “yangi usul” maktablarida geografiya ta’limi 2. o‘zbekiston maktablarida geografiya ta’limining yo‘lga qo‘yilishi 3. o‘zbek maktablarida geografiya ta’limining rivojlanish bosqichlari o‘tmishda o‘zbekiston hududida muhammadn xorazmiy, ahmad farg‘oniy, abu rayhon beruniy, ulug‘bek va zaxiriddin bobur kabi olimlar jahon geografiya faniga ulkan hissa qo‘shganlar, yashab ijod etganlar. biroq avlodlarimiz qoldirgan ajoyib geografik meros yaqin-yaqin vaqtlargacha tarixning qora pardalari ostida qolib keldi. so‘nggi yillardagina olimlarimizning geografiya tarixi borasida tadqiqotlari tufayli o‘rta osiyolik ko‘plab geograf va sayyohlarning ilmiy va pedagogik qarashlariga oid ma’lumotlar to‘plana boshladi. turkiston rossiya iqtisodiyotiga va bu iqtisodiyot orqali jahon bozoriga tortilishi munosabati bilan mahalliy savdo burjuaziyasining o‘sib borayotgan sinfiy javob bera olmay qolganligini ko‘rsatdi. eski maktablarning ta’lim-tarbiya ishlariga islox kitirishga ehtiyoj tug‘ildi. shu tariqa “yangi usul” maktablari paydo bo‘ldi. hozirgi o‘zbekiston hududida yangi usul maktablari asrimizning boshlariga vujudga kela boshladi. 1990 yilda toshkentdagi “gospital” bozori yonida birinchi –“yangi usul” maktabi ochildi …

siga extiyoj vujudga keldi. bu 1905 yilda samarqanddagi “yangi usul” maktablari uchun geografiya darsligi va o‘zbek tilida birinchi geografik xarita, “turkiston va unga yondosh mamlakatlar xaritasi” ham nashr etildi. o‘zbek tilida geografik darsligi xaritasining vujudga kelishi geografik bilimlarining tarqalishiga va yoshlarning geografiya faniga bo‘lgan qiziqishini ortishiga sabab bo‘ldi. fotih karimning “geografiya” kitobi 1909 yili orenburgda bosilib chiqilgan. u kitob toshkentdagi “yangi usul” maktablarining birida qo‘llanib kelingan. u qisqacha geografiya kitobi (risola), rus darsliklari na’munasida yozilgan. dastlab geografiya xarita, atlas, dengiz, okean, tog‘, vodiy, daryo, ko‘l va boshqalar haqida so‘ngra dunyoning bosh qit’asi va undagi davlatlar haqida qisqacha ma’lumot beriladi. fotih karimning qisqacha geografiya risolasi kamchiliklardan holi bo‘lsada, (masalan, o‘lkashunoslikka e’tibor berilmagan), har holda keyingi geografiya darsliklarining takomillashuviga va geografiyaning yanada kengroq o‘qitila boshlashiga ta’sir ko‘rsatdi. xx asrning 10-yillaridan boshlab, rossiyada geografiyani o‘qitish ancha yaxshilandi. geografiya o‘qituvchilarning d.n.anuchin rahbarligida birinchi butun rossiya sezdi (1915 yil). rossiya maktablarida geografiyaning rivojlanishida katta voqea …

) yerdan “yer yuzi”, “jug‘rofiyai ijmoliy” (umumiy geografiya) va “jug‘rofiyai riyoziy” (matematik geografiya) kitoblari bo‘lgan. quyida shu kitobchalar haqida qisqacha ma’lumot beramiz. “yer yuzi”. bu geografiya qo‘llanmasining ikkinchi nashri 1915 yilda bosilib chiqqan. “yer yuzi”ning birinchi nashri turkiston geografiya o‘qituvchilari o‘rtasida muhokamaga qo‘yilgan va o‘qituvchilarning fikr hamda mulohazalarini e’tiborga olib tuzatilgan. “yer yuzi” kitobi dastur sifatida qabul qilingan. bu kitob ham rus geografiya kitoblari na’munasida yozilgan bo‘lib, u umumiy tabiiy geografiyani, qit’alar va eng muhim mamlakatlar geografiyasini va rossiya haqidagi geografik ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. “jug‘rofiya ijmoliy”-nomli kitobcha geografiya darsligi talabiga javob bera oladigan darajada emas edi. bu kitob juda qisqa bo‘lib, unda asosan materik, mamlakatlar va daryolar sanab o‘tilgan, geografik tushunchalar juda qisqa bayon etilgan. “jug‘rofiyai riyoziy” - (muhammad amin karimiy risolasi) boshlang‘ich maktablarining 4 va 5-sinf o‘quvchilari uchun mo‘ljallab chiqarilgan. kitob 17 dars, 17 mavzudan iborat bo‘lgan. bu risolada yerning shakli, o‘z o‘qi va quyosh atrofidagi harakati, oy …

targ‘ibotchisidir. u ajoyib shoir, filosof, yetuk astronom va geograf edi. ahmad donish o‘z zamonasida boshqa bilimlar qatori, geografik bilimlar hammani nodonlikdan halos etishda va kishilar ilmiy dunyoqarashining shakllanishi hamda yuksalishida katta rol o‘ynalajagini ta’kidlagan va buning uchun jon kuydirganlardan biri edi. ahmad donish jaholatga tushib qolmaslik uchun dunyoviy bilimlarni egallashga quyidagicha da’vat qildi: “biz dunyoni gullatib-yashnatish uchun, dengizlar kezib o‘rganish uchun, yerni boyliklarini izlab topish uchun, yerning hamma qit’alari va aholisini ish uchun tug‘ilganmiz” (navodirul voqoye, 77-82 betlar). maktab geografiya ta’limiga munosib hissa qo‘shganlardan biri o‘zbek adabiyotining asoschisi, mohir pedagog va san’atkor hamza hakimzoda niyoziyning ijodiy merosidagi xalq maorifi va tarbiya haqidagi fikrlar muhim ahamiyatga ega. hamzaning pedagogik faoliyati 1910 yillardan boshlanadi. u 1911 yili qo‘qonning xojibek guzarida kambag‘al bolalar uchun maktab ochadi. qisqa vaqt ichida hamza maktabining shuhrati ortadi. bu maktabda dars sinf tizimida olib borilgan. hamzaning 1914 yilda ochgan ikkinchi maktabida ham geografiya o‘qitiladi. hamzaning maktabi o‘z oldiga …

oddiy xarita-chizmalar chizdirilib, masofalarni aniqlashga doir amaliy mashg‘ulotlarni ham o‘tkazilgan. o‘zbekiston maktablaridagi geografiya darslarini o‘qitish usullari, o‘quv moddiy bazalari, termin va nomlar, kadrlar yetishib chiqish darajasiga ko‘ra o‘zbek maktablarida geografiya ta’limi rivojlanish tarixini bosh bosqichga bo‘lish mumkin: birinchi bosqich-1918-1934 yillar - o‘zbek maktablarida geografiya bilimining yo‘lga qo‘yilish bosqichi. bu bosqichda yangi maktab bilan eski maktab o‘rtasidagi kurash asosida yangi tipdagi maktab geografiyasi yaratildi. yangi dasturlarda o‘qitishning “kompleks usullari” joriy qilindi, turli geografiya darsliklari rus va chet tillardan o‘zbek tiliga tarjima qilindi. yangi regional geografiya kitobolari yaratildi. ikkinchi bosqich-1934-1955 yillar. bu o‘zbek maktablarida geografiya bilimining muayyan bir tartibga tushish bosqichi. bu bosqichda o‘zbek maktablaridagi geografiya kurslari ma’lum bir tartibga tushdi. yagona dastur va bu dastur asosida darsliklar yaratildi. o‘quv qo‘llanmalari ko‘proq nashr etila boshlandi. o‘zbek tilida uslubiy maqolalar vujudga keldi. geografik termin va nomlar bilan shug‘ullanishga kirishildi. maktab geografiyasiga xissa qo‘sha oladigan metodistlar, geografiya o‘qituvchilari yetishib chiqa boshladi. uchinchi bosqich-1955-1966 yillar. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "uzbekistonda geografiya ta’limi"

1404124478_50843.doc uzbekistonda geografiya ta’limi r e j a : 1. “yangi usul” maktablarida geografiya ta’limi 2. o‘zbekiston maktablarida geografiya ta’limining yo‘lga qo‘yilishi 3. o‘zbek maktablarida geografiya ta’limining rivojlanish bosqichlari o‘tmishda o‘zbekiston hududida muhammadn xorazmiy, ahmad farg‘oniy, abu rayhon beruniy, ulug‘bek va zaxiriddin bobur kabi olimlar jahon geografiya faniga ulkan hissa qo‘shganlar, yashab ijod etganlar. biroq avlodlarimiz qoldirgan ajoyib geografik meros yaqin-yaqin vaqtlargacha tarixning qora pardalari ostida qolib keldi. so‘nggi yillardagina olimlarimizning geografiya tarixi borasida tadqiqotlari tufayli o‘rta osiyolik ko‘plab geograf va sayyohlarning ilmiy va pedagogik qarashlariga oid ma’lumotlar to‘plana boshladi. turkiston rossiya iqtisodiy...

DOC format, 44.5 KB. To download "uzbekistonda geografiya ta’limi", click the Telegram button on the left.

Tags: uzbekistonda geografiya ta’limi DOC Free download Telegram