xududiy mexnat taqsimoti va ishlab chiqarishni joylashtirish

DOC 136.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404125581_50889.doc xududiy mexnat taqsimoti va ishlab chiqarishni joylashtirish reja 1. hududiy mehnat taqsimoti xaqida tushuncha 2. geografik mehnat taqsimotining omillari 3. hududiy mehnat taqsimotining bosqichlari 4. iqtisodiy rayonlashtirish va hududiy mehnat taqsimoti ishlab iqarish kuchlarini joylashtirish bevosita hududiy mehnat taqsimoti bilan bog’liq. ammo hududiy mehnat taqsimoti asosan ishlab chiqarishning hududiy tarkibini bildiradi va shu sababli u aholi va mehnat resurslarini o’z ichiga olmaydi. aholining joylanishi esa ko’p hollarda ishlab chiqarishni hududiy tashkil qilish bilan belgilanadi. maxsus adabiyotarda hududiy mehnat taqsimoti bilan bir qatorda geografik, regional (mintaqaviy), akvatorial mehnat taqsimoti kabi turdosh tushunchalar uchrab turadi. albatta, ular o’rtasida jiddiy farq yo’q, faqat akvatorial mehnat taqsimoti yer sharining quruqlik qismida emas, balki uning okean va dengizlarida ishlab chiqarishning rivojlanishi ixtisoslashuvini anglatadi (akva – suv demakdir). hududiy mehnat taqsimoti yoki ishlab chiqarishni hudud bo’ylab joylashtirish o’z mohiyatiga ko’ra iqtisodiy geografik jarayon hisoblanadi, chunki iqtisod hudud doirasida taqsimlanadi. buning natijasida ishlab chiqarish kuchlarining hududiy …

aksini topadi. agar kengroq qilib ta‘riflamoqchi bo’lsak, hmt – bu ishlab chiqarish tarmoqlarini hududning tabiiy sharoiti va boyliklari, aholi va mehnat resurslari kabi omillariga qarab joylashtirishdir. bundan kelib chiqadiki, hmt – ga turli omillar ta‘sir ko’rsatadi. ular: · tabiiy sharoit va qazilma boyliklari; · aholi va mehnat resurslari; · transport; · ijtimoiy infrastruktura; · ekologik vaziyat; · iqtisodiy geografik o’rin; · bozor manfaatlari va h.k. ayni vaqtda ana shu va shunga o’xshash omillar ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirishda ham hisobga olinadi. binobarin, bu masala keyinroq mufassal o’rganiladi. bu yerda faqat bir omilga to’xtab o’tish joiz. gap shundaki, avvallari, ya‘ni «sotsialistik rejalashtirish» davrida eng asosiy omil o’ta markazlashgan davlat, ya‘ni butunittifoq manfaatlari edi; qolgan sharoitlarning qulaylik yoki noqulayliklaridan qat‘iy – nazar, agar davlat, ittifoq uchun qaysi bir mahsulo zarur bo’lsa, u albatta yetishtirilishi shart edi. masalan, o’zbekistonda paxtadan tashqari boshqa qishloq xo’jalik tarmoqlari (bog’dorchilik, uzumchilik, polizchilikni ham rivojlantirish mumkin edi, ammo ittifoq, …

rda ishlab chiqarilgan mahsulotning ortiqcha qismi boshqa yerga (mamlakat yoki rayonga) yo’nalishi lozim; mhsulotning shu joyning o’zida to’la, batamom iste‘mol qilinishi ixtisoslashuv, hmt emas, bu oddiy natural xo’jalikdir. bunday davlatlar jahon xo’jalik tizimiga kira olmaydilar, milliy iqtisodiyoti zaifligi sababli ular jahon bozorida ishtirok eta olmaydilar va doimo «sudraluvchi” bo’lib qolaveradilar. agar mamlakat ichida shunday mintaqalar mavjud bo’lsa, u holda uning yagona geoiqtisodiy tizimi vujudga kelmaydi, iqtisodiy havfsizlik ta‘minlanmaydi; xo’jalikning hududiy tarkibi shakllanmaganligi, xomligi natijasida ichki iqtisodiy integratsiya jarayonlari rivojlanmaydi. hmt – ning rivojlanishida transportning roli katta. chunki transport mahsulot ishlab chiqarilgan joy bilan uni iste‘mol qiladigan rayon o’rtasidagi aloqadorlikni bajaradi, transport harakati esa mahsulotning iste‘mol rayonidagi qiymatiga kiradi. hmt – da bir necha bosqich yoki daraja mavjud. chunonchi, sobiq ittifoq davrida ular quyidagilar edi: · xalqaro yoki mamlakatlararo mehnat taqsimoti; · sotsialistik yoki kapitalistik mamlakatlar orasidagi mehnat taqsimoti; · butunittifoq mehnat taqsimoti; · yirik iqtisodiy rayonlar doirasidagi mehnat taqsimoti; · …

odiy rayoni darajasida ko’rmoqchi bo’lsak, hozirgi kunda qo’shni respublikalar o’rtasida iqtisodiy integratsiya jarayonlarini rivojlantirish, yagona iqtisodiy makonni shakllantirish juda qiyin bo’lib qoldi. buning sabablaridan bir – barcha respublikalarning asosan bir xil mahsulot, ya‘ni paxta yetishtirishidir. huddi shunday vaziyat respublikamiz ichida yanada yaqqolroq ko’rinadi. binobarin, milliy iqtisodiyotning biryoqlama, paxta yakka hokimligiga yo’naltirilgan tizimning o’rniga turli tarmoqlarga ixtisoslashgan xo’jalik tarkibini vujudga keltirish zarur. sobiq ittifoqdan meros qolgan hududning tor ixtisoslashuvi ayrim viloyatlarda, masalan, sirdaryo, jizzax, namangan, surxondaryo, xorazmda tamomila o’zgartirilganicha yo’q. shu bois, mamlakatimizda ichki – mintaqalar va viloyatlar va hatto viloyat doirasida mehnat taqsimotini chuqurlashtirish lozim. hmt ixtisoslashuvga, bir joyning ikkinchi joydan xo’jalik yo’nalishi bo’yicha farq qilishiga, hududiy rang – baranglikka olib keladi. bu esa iqtisodiy rayonlarning shakllanishiga asos bo’lib xizmat qiladi. demak, hududiy mehnat taqsimoti → ixtisosshuv → iqtisodiy rayonlar o’rtasida zanjirsimon aloqadorlik mavjud. iqtisodiy rayonlashtirish masalalari. o’zbekiston hududining tabiiy geografik jihatdan turli – tumanligi uning «geografik geometriyasini», hududiy iqtisodiyotining …

iy jihatdan har xilligi uning iqtisodiy rivojlanishida ijobiy ahamiyatga ega. chunki, bunday tabiiy geografik holat iqtisodiy geografik vaziyatning shakllanishi, hududiy mehnat taqsimotining keng rivojlanishiga imkon beradi. zero, har qanday mukammal tizim bir tusdagi tarkibiy qismlarning oddiy yig’indisi emas, balki ularning turli – tumanligidan tashkil topadi. aynan ana shunday sharoitda hududiy birliklar bir – birini to’ldiradi, ular o’rtasida iqtisodiy integratsiya jarayoniga ehtiyoj tug’iladi vash u asosda iqtisodiyotning hududiy samaradorligi vujudga keladi. biror - bir mamlakatning hududi tabiiy va iqtisodiy jihatdan mutloq bir xil bo’lmaydi. huddi shunga mos ravishda ishlab chiqarish kuchlari ham hudud bo’yicha bir tekis joylashmaydi. notekislik esa o’ziga xos hududiy – iqtisodiy rivojlanish omilidir. qizig’i shundaki, har qanday mamlakat yoki viloyat o’zining hududida ishlab chiqarish kuchlarini bir tekis joylashtirishga, hududlar ijtimoiy – iqtisodiy rivojlanishini tenglashtirishga harakat qiladi, ammo mutloq holda bunday tenglik hech qachon amalga oshmaydi. o’zbekiston iqtisodiyoti asosan maydoni uncha katta bo’lmagan vodiy va vohalarga to’g’ri keladi. masalan, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xududiy mexnat taqsimoti va ishlab chiqarishni joylashtirish"

1404125581_50889.doc xududiy mexnat taqsimoti va ishlab chiqarishni joylashtirish reja 1. hududiy mehnat taqsimoti xaqida tushuncha 2. geografik mehnat taqsimotining omillari 3. hududiy mehnat taqsimotining bosqichlari 4. iqtisodiy rayonlashtirish va hududiy mehnat taqsimoti ishlab iqarish kuchlarini joylashtirish bevosita hududiy mehnat taqsimoti bilan bog’liq. ammo hududiy mehnat taqsimoti asosan ishlab chiqarishning hududiy tarkibini bildiradi va shu sababli u aholi va mehnat resurslarini o’z ichiga olmaydi. aholining joylanishi esa ko’p hollarda ishlab chiqarishni hududiy tashkil qilish bilan belgilanadi. maxsus adabiyotarda hududiy mehnat taqsimoti bilan bir qatorda geografik, regional (mintaqaviy), akvatorial mehnat taqsimoti kabi turdosh tushunchalar uchrab turadi. albatta, ular o’r...

DOC format, 136.5 KB. To download "xududiy mexnat taqsimoti va ishlab chiqarishni joylashtirish", click the Telegram button on the left.

Tags: xududiy mexnat taqsimoti va ish… DOC Free download Telegram