karta va globus bilan ishlash

DOC 9 pages 80.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 80.0 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1404121288_50695.doc karta va globus bilan ishlash reja 1. geografik xaritalar va ularning turlari 2. o‘quvchilarni kartani tushunishga o‘rgatish va xaritalar bilan ishlash usullari 3. darslik, atlasning maxsus xaritalari bilan ishlash va xaritalarni taqqoslash 4. globuslar, ularning ahamiyati va geografiya ta’limida globuslardan foydalanish geografik xaritalarda turli tuman voqea va hodisalar tasvirlangani uchun ular juda xilma-xil bo‘ladi. xaritalar geografiya fanining hamma sohalarining eng asosiy qismidir. xartashunoslikda quyidagi tushunchalar uchraydi: tarx reja – joyning yirik miqyosda (5000 va undan kattaroq) tuzilgan chizmasidir. chizmada maydoni uncha katta bo‘lmagan kichik-kichik joylar tasvirlanadi karta-yer yuzasini kichraytirilib va umumlashtirilib shartli belgilar bilan tekislikka tushirilgan tavsiridir. ular tabiiy va iqtisodiy-ijtimoiy voqea va hodisalar tasvirlanadi. ular orqali joyning tuzilishi, relefi, o‘simlik qoplami, ko‘llari, qishloqlar, jihozlar va korxonalarning joylanishi aniqlanadi. kosmosurat-yerning va boshqa sayyoralarning kosmik sxemalari yordamida olingan tasviridir. ular fanning va xo‘jalikning turli sohalarida keng qo‘llaniladi. har bir tarx, xarita va kosmo va aerosurat ma’lum miqyosda tuziladi. miqyos-bu xaritadagi …

2 / 9

ini ko‘rsatadi. masalan, 1 sm dan 10 kmgacha. loyihalar (proyeksiyalar)-bu yer yuzasining xaritada tasvirlash usulidir. yer dumaloq bo‘lganligi tufayli uni tekislikda tasvirlanayotganda ma’lum bir hatoliklarga yo‘l qo‘yiladi. bunday hatoliklarga asosan maydonni, uzunlik va burchaklarni tasvirlayotganda yo‘l qo‘yiladi. shuning uchun turli xil (teng burchakli, teng maydonli, teng masofali va aralash loyihalar) qo‘llaniladi. shartli belgilar-voqea va hodisalarni ma’lum bir belgilar yordamida xaritada tasvirlanishidir. miqyosli shartli belgilar yordamida voqea va hodisalar haqiqiy o‘lchamlari bilan tasvirlanadi. miqyossiz shartli belgilar bilan xaritalarning miqyosida ko‘rsatib, bo‘lmaydigan voqea va hodisalar tasvirlanadi (tets, kon, shakllar, aholi yashaydigan joylar). chiziqli shartli belgilar bilan daryolar, yo‘llar, chegaralar ko‘rsatiladi. tushuntirish belgilari bilan daryo oqimining yo‘nalishi, o‘rmondagi daraxtlarning turlari ko‘rsatiladi. bundan tashqari yozuvli, harfli, sonli shartli belgilar ham bo‘ladi. geografiya xaritalari hududiy ko‘lamiga, mazmuniga, masshtabiga, nimaga xizmat qilishiga, katta-kichikligiga va boshqa belgilarga qarab bo‘linadi. xaritalar ixtisosiga qarab umumiy geografik va maxsus xaritalarga bo‘linadi. umumiy geografik xaritalar yirik masshtabli (topografik) xaritalarga, o‘rtacha masshtabli, …

3 / 9

y xaritalar katta o‘lchamda nashr etiladi. stolda foydalaniladigan xaritalar darslikka ilova qilingan xaritalar, atlas xaritalar, darslik matndagi xaritalar ba’zan esa ayrim xaritalardan iborat bo‘ladi. stolda foydalaniladigan asosiy xaritalar bo‘lgan mustaqil darsliklarga ilova qilib berilgan xaritalar devoriy xaritalar kabi rangdor bo‘ladi. stolga qo‘yiladigan barcha xaritalar, devoriy xaritalardan farq qilib, o‘quvchilarning sinfda va uyda individual ishlari uchun foydalaniladi. bu xaritalar yaqindan qarab o‘qishga mo‘ljallangan va shunga ko‘ra o‘lchami kichik va devoriy xaritalarga qaraganda masshtabi ham mayda bo‘ladi. darslik matnidagi xaritalar ilova qilib berilgan xaritalardan farq qilib, asosan bir rangdagi maxsus tabiiy va iqtisodiy xarita-sxemalardan iborat bo‘ladi. ularning mazmuni darslikning tegishli matniga moslashadi. geografiya o‘qitishda globus o‘ziga xos kartografik qurol hisoblanadi. katta va kichik globuslar bor. katta globuslar butun sinfga ko‘rsatish uchun, kichik globuslar esa har bir o‘quvchining xaritada mustaqil ishlayotganida foydalaniladi. lekin bunday xaritalar qimmat bo‘lganligidan maktablarda hozircha ulardan kam foydalaniladi. har bir geografik xarita kartografik turdan, quruqlik va suvlarning muayyan masshtabda …

4 / 9

arini tasavvur eta olishlari lozim. xaritaning tuzilishi to‘g‘risida eng boshlang‘ich bilimga ega bo‘lmasdan turib, ya’ni xaritaning voqelikni aks ettirishini tushunmasdan, uning masshtabini, undagi yo‘nalishlarni, kartografik turning ahamiyatini tushunmasdan turib xaritani chinakam bilib bo‘lmaydi. uslubiyotda xaritani o‘qiy olish deganda hududni va ayrim geografik obektlarni xarita asosida ta’riflab bera bilish tushuniladi. xix asrning oxiridagi mashhur uslubiyotchi a.brizgalov o‘quvchilarga xaritani o‘qiy olishni o‘rganishda o‘qituvchining vazifalari mana bunday obrazli qilib ifoda etgan edi: “...qani endi o‘quvchi xaritaga, masalan, musiqachi o‘z notalariga qanday munosabatda bo‘lsa, shunday munosabatda bo‘lsa, ya’ni u biron-bir mamlakatning xaritasiga ko‘z tashlar ekan, xaritada berilgan geografik ma’lumotlardan shu mamlakat aholisining hayoti to‘g‘risida har holda to‘g‘ri xulosalar chiqara oladigan bo‘lsa. xaritani tashkil etadigan geografik belgilar shunday ma’lumotlarga aylanishi kerakki, o‘quvchi bu ma’lumotlar asosida, musiqachi nota belgilari va uning bir guruhini to‘plab, o‘z ongida muayyan tovushlar yig‘indisini hosil qilgani kabi o‘z xulosalarini chiqara olsin...”. o‘quvchilarni xaritani tushunishga o‘rgatish. xarita yer yuzasining tekisligidagi umumiy juda …

5 / 9

ik bilan bo‘lishi kerak. dastavval bolalar rejani tushunishga tayyorlangan bo‘lishlari kerak. buning uchun ular quyidagilarni izchillik bilan o‘zlashtirishlari lozim: joyda oriyentirovka qilish, joyda masofalarni o‘lchash va ularni masshtab asosida chizma chizish, chiziq yo‘nalishlar chizish. o‘quvchilarning reja bilan bevosita tanishishlari uch bosqichdan o‘tish lozim: dastlab kichikroq maydonning (sinfning, maktabning) chizma chizish, so‘ngra kattaroq maydonning ko‘z bilan chamalab rejasini olish va shu asosda topografik reja bilan ishlash. xarita boshqa ko‘rsatmali qurollar bilan shu bilan farq qiladiki, unda tabiiy va ijtimoiy hodisalar xaqiqiy ko‘rinishda emas, balki shartli belgilar asosida ko‘rsatiladi. shu sababli xaritani to‘g‘ri tushunish uchun o‘quvchilarni obektlarning o‘zi bilan oldindan tanishtirish zarur. xarita o‘qishga o‘rgatish va xaritalar bilan ishlash usullari. o‘quvchilar xarita o‘qish ko‘nikmasini asta-sekin butun geografiya kursi davomida geografik materialni o‘rganish bilan parallel ravishda egallaydilar. o‘qish jarayonida geografik bilimlar kengayadi va chuqurlashadi. shu bilan birga xarita o‘qish ko‘nikmasi ham takomillasha borishi kerak. maxsus tabiiy va iqtisodiy xaritalar umumiy geografik xaritalarga qaraganda …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "karta va globus bilan ishlash"

1404121288_50695.doc karta va globus bilan ishlash reja 1. geografik xaritalar va ularning turlari 2. o‘quvchilarni kartani tushunishga o‘rgatish va xaritalar bilan ishlash usullari 3. darslik, atlasning maxsus xaritalari bilan ishlash va xaritalarni taqqoslash 4. globuslar, ularning ahamiyati va geografiya ta’limida globuslardan foydalanish geografik xaritalarda turli tuman voqea va hodisalar tasvirlangani uchun ular juda xilma-xil bo‘ladi. xaritalar geografiya fanining hamma sohalarining eng asosiy qismidir. xartashunoslikda quyidagi tushunchalar uchraydi: tarx reja – joyning yirik miqyosda (5000 va undan kattaroq) tuzilgan chizmasidir. chizmada maydoni uncha katta bo‘lmagan kichik-kichik joylar tasvirlanadi karta-yer yuzasini kichraytirilib va umumlashtirilib shartli belgilar bilan teki...

This file contains 9 pages in DOC format (80.0 KB). To download "karta va globus bilan ishlash", click the Telegram button on the left.

Tags: karta va globus bilan ishlash DOC 9 pages Free download Telegram