nishotiyning “husn-u dil” dostonining g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari

PPTX 20 sahifa 2,0 MB Bepul yuklash

20 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 2,0 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 20

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 20

urganch davlat universiteti filologiya fakulteti o’zbek tili ta’lim yo’nalishi 194-guruh talabasi komilova gulibonuning “hozirgi o’zbek adabiy tili”fanidan “nishotiy “husn-u dil” dostonining g’oyaviy-badiiy xususiyatlari”mavzusida mustaqil uchun tayyorlagan taqdimoti. urganch davlat universiteti filologiya fakulteti 194-guruh talabasi komilova gulibonuning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan mustaqil ishi. mavzu:nishotiyning “husn-u dil” dostonining g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari. reja: 1.”husn-u dil” – “xamsa” ga javoban yozilgan doston. 2.”husn-u dil” dostonida g‘oya va badiiyat uyg‘unligi. 3.”ramz”, majoz”, “ko‘chim” tushunchalarini o‘quvchilarga o‘rgatishda “husn-u dil” dostonidan foydalanish va buning afzal jihatlari. “husn-u dil” dostoni g‘oyaviy – badiiy fazilatlari bilan alohidalanib turadi.unda ijodkor adabiyotning bosh mezonlariga rioya qilgan holda qalam tebratib,unutilmas va ehtiromga loyiq badiiy asar yaratadi. obrazli fikrlashning kamdan kam uchrashi mumkin bo‘lgan namunasini ko‘rsatib berdi. “nishotiy dostonning yozilishini aniq ko‘rsatib, “muddati tarixini etsam bayon, xatmi dil-u husndur, ey nuktadon”, - deydi. bu tarixlar doston milodiy 1778 – yilda yozilgani ma’lum bo‘ladi. ayyomiy “o‘t chaqnagan satrlar” kitobida nishotiy dostonni 77 yoshida yozgan …

2 / 20

si g‘oyatda baland bo‘lganligi yaqqol sezilib turadi. navoiy esa “xamsa”sining har bir dostoni mohiyatiga irfoniy mazmunlarni singdirgan edi. ustozga munosib shogird bo‘lmoq uchun nishotiydan haqiqat ilmini puxta bilish talab qilinardi. bizningcha, sharafiddin eshon mana shu yo‘lda muhammadniyozga yordam bergan. sharofiddin eshon “xamsa” besh kitob-u, ammo uni bitganlar to‘rt ekanini, nishotiy yozsa, xomis – xamsa yozuvchi ham besh bo‘lib,tugal bo‘lishini aytib, ilhomlantiradi. shundan so‘ng nishotiy ulug’ maqsadining birinchi dostoni bo‘lgan “husnu dil”ni yozishga kirishgan. asarni o‘zidan oldin yashab o‘tgan to‘rt shoir: nizomiy, dehlaviy, jomiy va navoiy “xamsa”sining ilk dostoniga javob tariqasida bitganini xi bobda shunday bayon qiladi: to‘rt kitob andaki mazkur erur, xamsalig‘ oti bila mashhur erur. har birining avvalida bir kitob – bor edikim, andin edi fathi bob. birining oti: “maxzani asrori shavq”, ul birisi: “matlai’ anvori shavq”. yana biri: “tuhfat ul-ahror” edi, biri aning: “hayrat ul-abror” edi. man dog‘i anlarg‘a demoklik javob istabon ayttim bu so‘zi irtikob. mavlomo muhammadniyoz …

3 / 20

h o‘rtasidagi jang tasviriga bag‘ishlangan. real jangdek tasvirlangan mazkur jang, ta’kidlaganimizdek, oshiq jismidagi ikki kuch – aql va ishq orasidagi muhoraba ifodasidir. aql – boshda, ishq – ko‘ngilda. ammo bosh ham, ko‘ngil ham bir tanada. holbuki, bir mamlakatda ikki hukmdor bo‘lmaydi. birining ikkinchisidan ustun bo‘lmog‘i shart. oqibatda ishqshoh g‘olib bo‘ladi. qizig‘i aqlshohni o‘ziga vazir qilib saylaydi. buning ma’nosi nima ? tasavvufda haq aqlan emas, qalban, ruhan anglanadi. aqlning vazir bo‘lganiga kelsak, har qanday tananing yashamog‘i, harakatlanmog‘i uchun aql zarur. avom xalqda haqiqiy ishqdan boxabarlik bo‘lmagani uchun, jismlarida aql eng qudratli va mutlaq hukmdor kuch sanaladi. barcha a’molni u boshqarib turadi. xoslarda esa aksincha, ishq ularning butun harakatlarini, hatto aqliy salohiyatlarini ham,nazorat qiladi. ular ishqning zayliga qarab aql ishlatishadi. shu bois xoslarda aql birlamchi, boshqaruvchi asosiy kuch bo‘lmay, qalb va aslida butun tananing hukmdori bo‘lgan ishqqa yordamchi, vazir hisoblanadi. nishotiy keyingi voqealar tasvirini ham ramziylik va hayotiylikni, majoz va haqiqatni g‘oyatda …

4 / 20

hqni majoz usulida tasvirlashdan maqsad uni real hayotiy material orqali ko‘rsatishdir; tirik insonlarning shavq-u zavqi, g‘am va shodliklari, kurash va dramalari obrazlarda,voqea-hodisalar tasviri jarayonida beriladi, natijada so‘fiyona dard g‘alayoni keng o‘quvchilar tab’iga mos keladiga sarguzasht ishqiy qissa ichida gavdalanadi. buni falsafiy-tasavvufiy ma’noni hayotiy material orqali badiiy talqin etish, deb atash mumkin. zotan, hayotning o‘zi butun murakkabligi, ziddiyatlari bilan iloh ilmining tafsiri, obrazlarda ko‘rinishidir. shunday ekan, shoir xoh majoz yo‘sinida bo‘lsin, xoh to‘g‘ridan to‘g‘ri haqiqatni qalamga olsin – u buyuk tangri ma’rifatining badiiy talqinchisi bo‘lib maydonga chiqadi.” badiiy adabiyot ko‘chimga asoslanish bilan ham o‘ziga xoslik kasb etadi. shu bois “ko‘chim” nima, qanday turlari bor, degan savollarga adabiyot darsliklarida javob bo‘lishi lozim. ko‘chimni yaxshi tushunish o‘quvchining badiiy adabiyotni tushunishini bir necha barobar osonlashtiradi. majoz adabiy asarda o‘quvchiga noaniqroq bo‘lgan tushunchani ko‘pchilikka ma’lum bo‘lgan narsalarga xos belgilar bilan ifodalashdir… ramz ham ko‘chimning keng tarqalgan turlaridan biridir. o‘quvchi anglashi murakkabroq bo‘lgan mavhum axloqiy ma’naviy …

5 / 20

faqat shartli ravishda va shu matn doirasida ko‘chma ma’no kasb etuvchi so‘z yoki so‘z birikmasi-ramzdir. shunigdek ramz-obrazlilikning bir turi. ramz mohiyatan allegoriyaga yaqin, farqi: ramz kontekst doirasida ham o‘z ma’nosida, ham ko‘chma ma’noda qo‘llanadi. ramzning ma’nosi o‘zi qo‘llanayotgan jumla tarkibida va shartdan xabardorlik bo‘lganda oydinlashadi: masalan, may tasavvuf adabiyatida ramz hisoblanadi. mayning –haq ishqi degan ma’nosini tushinish mayni ramziy ma’noda tushunishdir. yoki mayni o‘z ma’nosida –mast qiluvchi ichimlik ma’nosida ham tushunish mumkin. demak,ramz ma’lum narsaga ma’lum ma’noni shartli ravishda biriktirish ekan. nishotiyning “husn-u dil” dostoni obrazli fikrlashning bir turi bo‘lgan ramziylik orqali o‘quvchiga ikki muxim narsani: ham ramziylikni , ham chinakam badiiy adabiyotni o‘rgatadi. bolalarda obrazli fikrlash nima , uning qanday shartlari bor degan savolar bor bo‘lsa o‘sha savollarga xam ushbu doston bemalol javob beradi. yuqoridagilardan xulosa qilib aytish mumkinki, ko‘chim, ramziylik qaysi sinfda, qachon o‘rgatilmasin, unga mos adabiy parcha berilishi maqsadga muvofiq. bunday adabiy parcha mumtoz adabiyotimizning mumtoz namunasi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 20 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"nishotiyning “husn-u dil” dostonining g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari" haqida

urganch davlat universiteti filologiya fakulteti o’zbek tili ta’lim yo’nalishi 194-guruh talabasi komilova gulibonuning “hozirgi o’zbek adabiy tili”fanidan “nishotiy “husn-u dil” dostonining g’oyaviy-badiiy xususiyatlari”mavzusida mustaqil uchun tayyorlagan taqdimoti. urganch davlat universiteti filologiya fakulteti 194-guruh talabasi komilova gulibonuning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan mustaqil ishi. mavzu:nishotiyning “husn-u dil” dostonining g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari. reja: 1.”husn-u dil” – “xamsa” ga javoban yozilgan doston. 2.”husn-u dil” dostonida g‘oya va badiiyat uyg‘unligi. 3.”ramz”, majoz”, “ko‘chim” tushunchalarini o‘quvchilarga o‘rgatishda “husn-u dil” dostonidan foydalanish va buning afzal jihatlari. “husn-u dil” dostoni g‘oyaviy – badiiy fazilatlari bilan alohidalan...

Bu fayl PPTX formatida 20 sahifadan iborat (2,0 MB). "nishotiyning “husn-u dil” dostonining g‘oyaviy-badiiy xususiyatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: nishotiyning “husn-u dil” dosto… PPTX 20 sahifa Bepul yuklash Telegram