geografik qobiqning energiyaa manbalari

DOC 68,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404116188_50569.doc geografik qobiqning energiyaa manbalari reja: 1.energiya haqida umumiy tushuncha. 2.geografik qobidagi jarayonlarning energiya manbalari. 3.koinot va quyosh energiyasi. 4.yer bag`rlarining enegiyasi. asosiy tayanch termin va tushunchalar: harakat, energiya, tashqi (ekzogen) va ichki (endogen) eneriya turlari, energiya omillari, geografik qobiqning energiya salohiyati. harakat – moddiy ob’yektlarning eng muhim xossalaridir. geografik qobiqdagi elektromagnit va gravitatsiya harakatlari tufayli sodir bo`ladigan jarayonlar bu qobiqda erkin energiyanng mavjudligi va faoliyati bilan bog`liq. shu sababli geografik qobiq rivojlanishining asosiy xossalari va xususiyatlarini hamda energiya manbalarini bilish harakatlar tizimini, ularning intensivligini, yo`nalishini, ritmlarini va boshqa xususiyatlarini bilib olish va tushunib yetish va tabiiy muhitni muhofaza qilishning ilmiy asosi bo`lib xizmat qiladi. geografik qobiqning noyobligi shundaki, unda energiyaning o`zaro bir-biri bilan qo`shilishib, tutashib ketgan, o`zaro bir-birini to`ldirgan holda yoki qarama-qarshi bo`lgan turli shakllari mavjud. geografik qobiqqa tushadigan energiya turlari va uning o`zgarishi shakllari juda xilma-xil. energiyaning xilma-xil o`zgarishlari orasida uning to`planish jarayonlari (masalan, organik modda ko`rinishida) alohida …

ing mavjudligi uning muhim xususiyatini tashkil etadi. yer yuzasidagi issiqlik energiyasinng umumiy balansida quyosh energiyasi 99,98 % ni, yerning ichki issiqlik energiyasi esa atigi 0,02 % ni tashkil etadi. quyosh energiyasi hozircha sayyoramiz yuzasidagi jarayonlarning asosiy manbaidir. undan keyingi o`rinlarda gravitatsiya, yerning ichki issiqlik energiyasi, texnogen issiqlik ( yonilg`i yoqish va elektr energiyasidan foydalanishda) va koinot nurlari energiyasi turadi. yer yuzasiga koinot energiyasi turli nurlanishlar ko`rinishida yetib keladi. ular orasida quyoshning nur energiyasi asosiy ahamiyatga ega. quyosh energiyasining issiqlik qismi yer yuzasining turli qismlarining turlicha isishiga sabab bo`ladi. buning natijasida havo va dengiz oqimlari, sohilbo`yi va tog`-vodiy shamollari hosil bo`ladi. kunduz kunlari qizib, oqshom sovib qoladigan tog` jinslarining yuza qatlamlari yoriladi va yemiriladi. geografik qobiq quyoshning nur energiyasini boshqa shakllarga o`zgartirgan holda to`playdi. bu qobiq uchun geosferalarning tadrijiy rivojlanishi shart-sharoit yaratadigan, juda katta energiya salohiyatiga ega bo`lgan cho`kindi jinslar qatlamining mavjudligi xos. quyosh radiatsiyasi litosferaning rivojlanishiga ancha katta ta’sir ko`rsatadi, …

o`ladi. yer ulkan magnit sifatida magnit maydonini hosil qiladi va nafaqat tortish jarayonlariga, balki atmosferadagi elektr razryadlarining (elektrsizlanish) mayliga ham ta’sir ko`rsatadi. energiyaaning asosiy birlamchi turlarini quyoshning nur energiyaasi va yerning ichki issiqligi tashkil etadi. energiyaning iikilamchi (ya’ni birlamchi energiyaning o`zgartirilgan) turlari esa tabiatda asosan oksidlovchi va tiklovchi jarayonlar ko`rinishida namoyon bo`ladigan kimyoviy energiyaa, o`simliklarning fotosintezi, ayrim bakteriyalarning xemosintezi, hayvonlar tomonidan oziqani o`zlashtirishdagi oksidlanish, biomassaning ko`payish va o`sishining biogen energiyasi, ishlab ciqarish jarayonida jamiyat tomonidan hosil qilinayotgan va yildan-yilga ko`payib borayotgan texnogen energiyadan iborat. shunday qilib, geografik qobiqning tabiiy energiya salohiyati quyidagi unsurlardan tashkil topgan: 1) yer yuzasiga quyosh radiatsiyasi (r) ko`rinishida tushadigan energiyaning doimiy oqimi (1032 erg/yil yoki 84·1019 kkal yoki 2,3 x 1024 j); 2) yer bag`irlaridan keladigan (taxminan 1028 erg/yil yoki 19·1016 kkal yoki 1,1 x 1021 j) energiya (t); 3) turli holatdagi moddalarning gravitatsiya (g) qonunlariga bo`ysunadigan potensial energiyasi; 4) geologik, biologik va tuproq hosil qiluvchi …

lkanizmda namoyon bo`lgan holda qisman energiyaning boshqa shakllariga o`zgaradi va yerning magmatik maydonining hosil bo`lishiga imkon beradi. quyoshning yer yuzasigacha yetib keladigan radiatsiyasi geografik qobiqda kechadigan tabiiy jarayonlarni harakatga keltiruvchi asosiy kuchdir. yer yuzasidagi issiqlik energiyasining umumiy miqdorida quyosh energiyasi 99,98 % ni va yer bag`irlaridan keladigan energiya atigi 0,02 % ni tashkil etadi. quyosh energiyasi butun geografik qobiq bo`ylab atmosfera, hidrosfera, hayot qatlami orqali o`tib, yer po`stining yuqori qismiga – nurash po`stiga o`tadi. geografik qobiqqa kirib borgan sari quyosh energiyasi o`zgaradi. geografik qobiqqa quyosh radiatsiyasi notekis kirib boradi. ultrabinafsha radiatsiyasining katta qismi geografik qobiqning yuqori chegarasidagi ozon qatlamida yutiladi. buning natijasida quyosh radiatsiyasining intensivligi atmosferaning yuqori chegarasidan yer yuzasiga tomon 100 % dan 40 % gacha kamayadi. yer yuzasiga dastlab tushadigan energiyaning atigi 1/500 qismiga yaqini tirik organizmlar (o`simliklar va hayvonlar) tomonidan o`zlashtiriladi. quyosh radiatsiyasining bir qismi yer po`stiga singadi (yutiladi) va unda to`planadi. sun’iy yo`ldoshlar orqali olib borilgan …

shga sarf bo`ladi. yer yuzasigacha yetib kelgan quyosh radiatsiyasining 7 % i ham yana fazoga qaytadi, 15 % i esa yer yuzasiga singib, troposferaga nurlanadi va muayyan darajada havo haroratini belgilaydi. quyoshdan atmosferaning yuqori chegarasiga keladigan umumiy radiatsiya oqimining (yiliga 5,49x1024 j) faqat 28 %i yer yuzasining issiqlik rejimini belgilaydi. quyoshdan yer yuzasiga keladigan o`rtacha yillik radiatsiya oqimi 72 kkal/sm2 ni tashkil etadi. quyosh radiatsiyasining oqimi zamonda barqaror. bu issiqlik geografik qobiqning atmosfera va okeanning umumiy sirkulyatsiyasi, litosfera yuqori qatlamlarining nurashi va denudatsiyasi, moddalarning global biokimyuoviy sikllari va boshqa asosiy jarayonlarning barqaror energiya asosini ta’minlaydi; muzliklarni eritishga, suvni bug`latishiga, fotosintezga, shuningdek, yer yuzasi, atmosfera va suvlar orasidagi, yuza va uning tagidagi tuproq – grunt orasidagi issiqlik almashuviga sarf bo`ladi. quyosh energiyaasining okeanlar va quruqlik yuzasidan suvning bug`lanishiga sarfi sistemaning asosiy mexanizmlaridan biri bo`lgan global hidrologik siklni, ya’ni suvning aylanma harakatini belgilaydi. quruqlikda bulutlik kam bo`ladi va bulutlar kamroq miqdordagi radiatsiyani …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "geografik qobiqning energiyaa manbalari"

1404116188_50569.doc geografik qobiqning energiyaa manbalari reja: 1.energiya haqida umumiy tushuncha. 2.geografik qobidagi jarayonlarning energiya manbalari. 3.koinot va quyosh energiyasi. 4.yer bag`rlarining enegiyasi. asosiy tayanch termin va tushunchalar: harakat, energiya, tashqi (ekzogen) va ichki (endogen) eneriya turlari, energiya omillari, geografik qobiqning energiya salohiyati. harakat – moddiy ob’yektlarning eng muhim xossalaridir. geografik qobiqdagi elektromagnit va gravitatsiya harakatlari tufayli sodir bo`ladigan jarayonlar bu qobiqda erkin energiyanng mavjudligi va faoliyati bilan bog`liq. shu sababli geografik qobiq rivojlanishining asosiy xossalari va xususiyatlarini hamda energiya manbalarini bilish harakatlar tizimini, ularning intensivligini, yo`nalishini, ritmlarini ...

Формат DOC, 68,5 КБ. Чтобы скачать "geografik qobiqning energiyaa manbalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: geografik qobiqning energiyaa m… DOC Бесплатная загрузка Telegram