geosferalar va ularning o`zaro ta’siri

DOC 2.3 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404117208_50586.doc geosferalar va ularning o`zaro ta’siri reja: 1. “geosferalar” tushunchasining mazmuni. 2. geosferalar - geografik qobiqning kompomemtlari. 3. geografik qobiq doirasidagi geosferalarning tavsifi. asosiy tayanch termin va tushunchalar: sfera, qobiq, geosferalar, ularning o`zaro ta’siri, yerning qobiqli (konsentrik) tuzilishi juda qadimda aniqlangan. empirik umumlashma ko`rinishida bu fakt antik fanda ma’lum bo`lgan (anaksimandr, parmenid, anaksagor, demokrit, platon, aristotel va b.). yerning qattiq yer (“terrasfera”), suyuq va havo qobiqlari (hidrosfera va atmosfera), shuningdek olovli sferasi(hozirgi ionosfera) alohida geosferalar sifarida qadimdan ajratilib kelinadi. keyinchalik r.dekart, g.leybnits, j.byuffon, a.humboldt, e.zuss va boshqalarning konsepsiyalarida yerning qobiqli tuzilishi yaqqolroq ifodalangan. e.zyuss yerning qobiqli tuzilishi klassik nazariyasining asoschisi bo`ldi. v.i.vernadskiy esa yerning atributiv komponentlari sifatidagi geoqobiqlar va geosferalarning taksanomiiaysi, strukturasi, tuzilishi va o`zaro ta’sri to`g`risidagi hozirgi ta’limotning nazariyotchisi bo`ldi. xviii asrda a.klero (1743) qattiq yerning shaklini hisoblashda turli zichlikka ega bo`lgan konsentrik qatlamlarning ehtimolligini hisobga olgan; atmosfera faol tadqiq qilingan (o.syusser, e.darvin, j. gey-lyussak va b.) va uning …

`i, ichki “metall”qobiq, bo`laklangan yuza qobiq, suv va havo qobiqlari ajratiladi. geografiyada geogfera muammoslari masalasi b.vareniusning “yer – suv shari_ tushunchasidan boshlanadi va kompleks kosmosshunoslik (humboldt, 1808-yidan boshlab) va regional yer bilimi (k.ritter, 1804-yidan boshlab) tutashuvida rasmiylashdi. birinchi yonalishda geografik zonallik to`g`risida, “jonli” qobiq tog`risida, tuproq qoplami yoki “pediosfera” (pedosfera) to`g`risida (v.v.dokuchayev maktabi, 1870-yillardan boshlab) g`oyalar rivojlandi. ikkinchi yo`nalishda esa insoniyat faoliyatining geografik sferasiga doir (a.gyui, 1861; j.marsh, 1864; e.reklyu 1868-yildan boshlab; f.f.ratsel 1882-yildan boshlab; a.i.voyeykov, 1894) tasavvurlar shakllandi; 1902-yilda d.i.anuchin “antroposfera” terminini taklif qildi.e.zyuss (1875 yildan boshlab) geografiya va geologiya fanlarida kuchaygan bo`linishga geosferalarning sintetik konsepsiyasini qarshi qo`ydi. “geosfera” termini qo`shilgan qattiq yer terminiga e.zyuss kosepsiyasida og`ir ichki “barisfera”(tarkibiga ko`ra temir-nikelli yer yadrosi yoki nife) va undan yuqorida joylashgan tosh qobig`i – “litosfera” ajratilgan. litosferada ikkita qatlam: barisfera va po`st orasida kimyoviy tarkibiga ko`ra kremniyli-magniyli qatlam (sima) hamda uzuq va xilma-xil yengil yer qobig`i (sal, keyinchalik sial deb qayta …

yishqoq qobiq, qattiq po`st kichik (ikkinchi qator) geoferalar sifatida qaraladi. yuza geosferalari uchun gorizontal xilma-xillik xos. litosfera, hidrosfera va atmosfera tutashuvida pedosfera, biosfera, antroposfera va hatto psixosfera ajratilgan. geosferalar murakkab o`zaro ta’sirda va qisman o`zaro o`zgarishda bo`ladi, ajralishadi va qo`shilishadi. xx asrda geosferalar to`g`risidagi ta’limot “noklassik” ta’limot deyiladi. bu ta’limotning yangi ilmiy inqilob davridagi rivojlanishi ko`p jihatdan geofizika va geokimyoning yutulari bilan bog`liq. xx asrning birinchi yarmida e.vixertning (1897)”ikki qatlamli modeli (yer po`sto va qobig`i (mantiya) “uch qatlamli model (yer yadrosi, quyi va yuqori mantiya)” bilan almashdi (v.klussman, 1915). 1909-yilda a.moxorovichich yer po`stining quyiquyi seysmik chegarasini (moxo yuzasi) aniqladi. 1927-yilda v.konrad seysmologik po`stni (j.harlend iborasi) “granit” va “bazalt” (g.jeffris terminologiyasi bo`yicha, 1926) qatlamlariga ajratdi. bu qatlamlarni ajratib turadigan chegara konrad yuzasi deb nom oldi. ayni paytda yuqori mantiyada qayishqoq qobiq sifatida talqin qilinadigan seysmik to`lqin o`tkazgichning(j.barrelga ko`ra “astenosfera”, 1914) mavjudligi to`g`risidagitasavvur asoslandi va biroz keyinroq b.gutinberg (1926-yidan boshlab) mufassal asoslandi. …

ladi.geosferalar – bir butun sistema sifatidagi yerning asosiy komponentlari va elemenlaridir. ular konsentrik jismlar bo`lib, qisman qobiqli strukturani (geoqobiqni yoki sferani) hosil qiladi. geosferalar doirasida geofizikaviy, geokimyoviy, geologik, geografik va biologik ob’yektlar birgalikda va alohida o`zaro ta’sirda bo`ladi. geosferalar geografik qobiqning strukturaviy qismlari, ulardagi nisbatan bir xil tabiiy moddalar hosilalarining yig`indisi esa komponentlari deyiladi. odatda bosh komponentlar (tog` jinslari, havo, suv, o`simliklar, hayvonlar) yasama komponentlar (tuproq, muz, muzloq gruntlar) ajratiladi. komponentlar, shuningdek, moddalarning uyushuv darajasi, kimyoviy tarkibi va fizikaviy xossalariga ko`ra ham farqlanadi. geografik qobiqda moddalar uyushuvining uch darajasi: jonsiz, jonli va biojonsiz (jonli va jonsiz moddalar birikmasi) mavjud. moddalarning biojonsiz uyushuv darajasiga tuproq, tabiiy suvlar va butun gografik qobiq kiradi. geosferalar bir-biridan kimyoviy tarkibi, agregat holati va fizikaviy xossalariga ko`ra farq qiladi. geosferalar yer bag`irlarining qizigan sharoitlarida gravitatsiya mayydoni ta’siri ostida sodir bo`ladigan moddalarining tabaqalashuvi (differensiatsiyasi) natijasida vujudga kelgan. odatda alohida geosfera sifatida yer yadrosi, yer mantiyasi, yer po`sti, …

quruqlikda pedosfera (tuproqlar sferasi)ni o`z ichiga oladi. 4 – rasm. yer va yer atrofi fazosining tuzilishi (l.p.shubayevdan, 1977) asosiy sferalardan faqat hidrosfera va biosfera to`liq geografik qobiqqa kiradi. geografik qobiq to`g`risida so`z borganda atmosfera va litosferaning uning tarkibiga kiradigan qismlari nazarda tutiladi. geografik qobiqning geosferalari uning yarusli vertikal strukturasini hosil qiladi. atmosfera atmosfera – yerning aerosol zarralari bo`lgan gaz qobig`idir. u qattiq yer (terrasfera) bilan bir butun sifatida birga aylanadi va bir paytda yerning aylanishida ishtirok etadi. atmosferada havoning zichligi yer uzazida eng katta bo`lib, yuqoriga tomon kamayib boradi. atmosfera massasining yarmi uning quyi 5 km ida, uchdan bir qismi esa 10 km ida to`plangan. tabiiy gazlar geografik qobiqning muhim va faol elemetidir. chunki atmosfera yerni va barcha jonzotlarni quyoshning jazirama nurlaridan asraydi; atmosferada vujudga keladigan havo oqimlari – shamollar – issiqlik va namning ko`chib yurishida, yer yuzasining o`simlik qoplamagan joylarda to`zitish va qayta tekislashda ishtirok etadi. atmosfera, uning gaz …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "geosferalar va ularning o`zaro ta’siri"

1404117208_50586.doc geosferalar va ularning o`zaro ta’siri reja: 1. “geosferalar” tushunchasining mazmuni. 2. geosferalar - geografik qobiqning kompomemtlari. 3. geografik qobiq doirasidagi geosferalarning tavsifi. asosiy tayanch termin va tushunchalar: sfera, qobiq, geosferalar, ularning o`zaro ta’siri, yerning qobiqli (konsentrik) tuzilishi juda qadimda aniqlangan. empirik umumlashma ko`rinishida bu fakt antik fanda ma’lum bo`lgan (anaksimandr, parmenid, anaksagor, demokrit, platon, aristotel va b.). yerning qattiq yer (“terrasfera”), suyuq va havo qobiqlari (hidrosfera va atmosfera), shuningdek olovli sferasi(hozirgi ionosfera) alohida geosferalar sifarida qadimdan ajratilib kelinadi. keyinchalik r.dekart, g.leybnits, j.byuffon, a.humboldt, e.zuss va boshqalarning konsepsiyalarida yern...

DOC format, 2.3 MB. To download "geosferalar va ularning o`zaro ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: geosferalar va ularning o`zaro … DOC Free download Telegram