alisher navoiy

PPT 34 pages 5.4 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.4 MB

File type PPT

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

asd * asl ismi nizomiddin mir alisher. u hirotda tug‘ilib, shu yerda umrining asosiy qismini o‘tkazgan. navoiyning otasi g‘iyosiddin bahodir temuriylar xonadoniga yaqin bo‘lgan. she’r zavqi va iste’dodi erta uyg‘ongan. bolalikdayoq farididdin attorning «mantiqut-tayr» asarini yod olgan, sharafiddin ali yazdiy nazariga tushgan, mavlono lutfiy yosh shoir iste’dodiga yuqori baho bergan, kamol turbatiy e’tirofini qozongan. sayyid hasan ardasher, pahlavon muhammad kabi ustozlardan taʼlim olgan, abdurahmon jomiy bilan ijodiy hamkorlikda boʻlgan. navoiy 1469 yilgacha temuriylar orasidagi ichki nizolar sababli hirotdan yiroqroqda yashagan. husayn boyqaro xuroson taxtiga oʻtirgach (1469), navoiy hayoti va ijodida yangi bosqich boshlanadi, muhrdorlik (1469) mansabiga, vazirlik (1472) va astrobod hokimligi (1487)ga tayinlanadi. 1480—1500 yillar mobaynida oʻz mablagʻlari hisobidan bir necha madrasa, 40 rabot (safardagi yoʻlovchilar toʻxtab oʻtish joyi), 17 masjid, 10 xonaqoh, 9 hammom, 9 koʻprik, 20 ta hovuz qurdiradi. husayn boyqaro alisher navoiyga «muqarrabi hazrati sultoniy» («sulton hazratlarining eng yaqin kishisi») degan unvonni beradi. unga koʻra navoiy davlatning …

2 / 34

indona» (shayxzoda) sifatlar bilan oʻrganiladi. gʻazallarida insoniy muhabbat, ilohiy ishq bilan uygʻun holda ulugʻlanib, «majoz - haqiqat ko`prigi» aqidasiga amal qilingan. alisher navoiy sheʼriyatidagi zohiriy maʼno yangiliklari bilan birga botiniy sifatlarni ham oʻrgangandagina ularni idrok etishga erishish mumkin. «nazmul-javohir» (1485) hazrat alining «nasrul-laoliy» asarining turkiy nazmga solingani boʻlib, 266 ruboiydan iborat bu asarda axloqiy-taʼlimiy qarashlar oʻz aksini topgan. oʻr fa shida (3-fond) navoiyga mansub 24 asarning 254 qoʻlyozmasi saqlanadi, undan koʻpchiligi devonlarning nusxalari. navoiy devonlari prof. h.sulaymon tomonidan yigʻilib, tasnif etilgan. «ilk devon» sankt-peterburgdagi saltikov-shedrin kutubxonasida (inv.564) saqlanadi. «navodirun-nihoya» oʻr fa shi (inv.1995) dagi nusxalari nihoyatda nodir boʻlib, ular navoiy davrida hirotda sulton ali mashhadiy (1487), abdujamil kotib (1487-88) tomonidan koʻchirilgan. xamsa alisher navoiy ijodining yuksak choʻqqisi «xamsa» asari (1483-85)dir, shoir birinchilardan boʻlib, turkiy tilda toʻliq «xamsa» yaratdi va turkiy tilda shunday koʻlamdor asar yozish mumkinligini isbotlab berdi. «xamsa» tarkibiga «hayratul-abror», «farhod va shirin», «layli va majnun», «sabʼai sayyor», «saddi …

3 / 34

shirin voqeasini badiiy jihatdan qayta ishlab, farhod orqali oʻzining komil inson haqidagi qarashlarini ifoda qilgan. navoiy dostoni orqali firdavsiy, nizomiy, dehlaviy anʼanalari yangilangan boʻlsa, undan keyin bu syujet turk mumtoz adabiyotining oʻzak muammolarini hal etishda asosiy oʻrin tutdi va bu yoʻnalishda ahmad rizvon, jaliliy, harimiy, bafqiy, urfi sheroziy, lamiiy, nizoriy v.b. dostonlari yaratildi. «layli va majnun» dostonida arab ertaklari orqali maʼlum syujet oʻzining tugal shaklini topdi, unda ishq falsafasi betakror uslubda ifoda qilindi. keyinroq yaratilajak fuzuliy, andalib, sayqaliy dostonlari uchun maʼnaviy zamin boʻldi. «xamsa» tarkibidagi «sabʼai sayyor» va «saddi iskandariy»da shohlik bilan bogʻliq masalalarni birinchi oʻringa olib chiqdi. bu dostonlar xamsanavislik anʼanasida oʻzining ijtimoiy-siyosiy xarakteri va originalligi bilan ajralib turadi. «xamsa»ga ustoz abdurahmon jomiy (1414—1492) yuqori baho berdi. oʻr fa shi qoʻlyozmalar fondida 15-20 asrlarda koʻchirilgan 166 qoʻlyozma saqlanadi. ulardan 84 tasida beshlikning hamma dostonlari berilgan. «xamsa» haqida xorijiy olimlar a.vamberi, j.malokolin, f.richard, l.vari, y.ekman, e.partele; rus tadqiqotchilari i.krachkovskiy, v.bartold, …

4 / 34

shlarini, inson, tabiat va hayot haqidagi fikrlarini qushlar tili va sarguzashtlari orqali bayon qilgan. oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng navoiy asarlarini diniy va soʻfiylik jihatidan oʻrganish kengaydi, ular ob’ektiv va ilmiy bahosini olmoqda. «arbain», «munojot» kabi asarlari chop etildi. jomiyning «nafahotul-uns min hazarotil-quds» tazkirasini tarjima qilib va toʻldirib, soʻz yuritilgan 618ta shayxlar sonini 770 taga yetkazdi. nasriy asarlari navoiy merosining salmoqli qismi nasriy asarlardan iborat. ular ijtimoiy-siyosiy, axloqiy-taʼlimiy va ilmiy-falsafiy yoʻnalishdadir. «mahbubul-qulub»(1500-01) navoiyning soʻnggi yirik asari boʻlib, unda ulugʻ mutafakkir adibning hayoti davomidagi kuzatishlari, toʻplagan boy tajribasi oʻz yuqori darajasida aksini topgan. uch qismdan iborat bu asarda «soriun-nosning af'ol va ahvolining kayfiyati» (1), axloqiy muammolar (2), «mutafarriqa favoyid va amsol surati» (3) masalalari ifodalangan. «xamsatul-mutahayyirin»(«besh hayrat»,1494) asarida ustozi va doʻsti abdurahmon jomiy, uning hayoti lavhalari, tariqati, yozishmalari, asarlari haqida hayratomuz hikoyalar keltiriladi. «holoti sayyid hasan ardasher» (1488-89), «holoti rahlavon muhammad»(1493) asarlari manoqib-holot yoʻnalishida boʻlib, ularda shoirga ustozlik qilgan buyuk shaxslar hayoti, …

5 / 34

, kichik osiyo va eron, yettinchi va sakkizinchi majlislarda temuriylar sulolasiga mansub ijodkor shoh va shahzodalar haqidagi maʼlumotlar jamlangan. asar fahriy hirotiy(1521-22), muhammad qazviniy(1522-23), shoh ali abdulali (1598) tomonidan uch marta fors tiliga tarjima qilingan. navoiy «muhokamatul-lug`atayn» asarini oʻz zamonidagi turkiy lahjalar, ziyolilar nutqi, badiiy va ilmiy asarlarning leksik-grammatik xususiyatlarini forsiy til xususitlari bilan qiyoslashga bagʻishladi. jonli xalq tilida qoʻllanilgan koʻplab soʻzlarni asarga kiritib, adabiy tilda qoʻllanilishiga sababchi boʻldi. oʻzigacha ishlatilgan soʻzlarni yangi maʼno qatlamlarini ochdi. oʻzbek tili grammatikasini mahmud koshgʻariydan soʻng ilmiy asosga soldi. oʻzbek tilining badiiy va estetik imkoniyatlari kengayishiga sababchi boʻldi. fors va turk tillarida yaratilgan eng yirik va eʼtiborli asarlarga murojaat qildi, shoir va olimlarni til istiqloli uchun kurashga chorladi. aruz nazariyasiga bagʻishlangan «mezonul-avzon»(1492) asarida arab va fors aruzi qoidalarini turkiy tilda aniq va ravon tushuntirdi. turk yozma va ogʻzaki sheʼriyati namunalarining vazn xususiyatlarini oʻrgandi. turkiy aruz tabiatini yoritish bilan birga turk sheʼriyati murakkab aruz tizimini …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alisher navoiy"

asd * asl ismi nizomiddin mir alisher. u hirotda tug‘ilib, shu yerda umrining asosiy qismini o‘tkazgan. navoiyning otasi g‘iyosiddin bahodir temuriylar xonadoniga yaqin bo‘lgan. she’r zavqi va iste’dodi erta uyg‘ongan. bolalikdayoq farididdin attorning «mantiqut-tayr» asarini yod olgan, sharafiddin ali yazdiy nazariga tushgan, mavlono lutfiy yosh shoir iste’dodiga yuqori baho bergan, kamol turbatiy e’tirofini qozongan. sayyid hasan ardasher, pahlavon muhammad kabi ustozlardan taʼlim olgan, abdurahmon jomiy bilan ijodiy hamkorlikda boʻlgan. navoiy 1469 yilgacha temuriylar orasidagi ichki nizolar sababli hirotdan yiroqroqda yashagan. husayn boyqaro xuroson taxtiga oʻtirgach (1469), navoiy hayoti va ijodida yangi bosqich boshlanadi, muhrdorlik (1469) mansabiga, vazirlik (1472) va astrobod hok...

This file contains 34 pages in PPT format (5.4 MB). To download "alisher navoiy", click the Telegram button on the left.

Tags: alisher navoiy PPT 34 pages Free download Telegram