landshaftlarda energiya oqimi va namlikning aylanma harakati

DOC 58,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1351068639_21427.doc landshaftlarda energiya oqimi va namlikning aylanma harakati r e j a: 1. landshaftlar faoliyati haqida tushuncha 2. landshaftlarda energiya oqimi 3. namlikning aylanma harakati landshaft ichki tuzilishining shakllanishi uning dinamikasida evol-yutsion o`zgarishlarida va rivojlanishda modda va energiyaning almashinish jarayonida eng muhim shart sharoitlardan biridir. bu jarayon landshaftning "yashashi"ni yoki maxsus faoliyatning asosini tashkil qiladi. landshaftning maxsus faoliyati deganda a.g.isachenko (1991) landshaftda ro`y beradigan modda va energiyaning ko`chib yurishi, almashinishi va o`zgarish kabi barcha jarayonlarning muammosini tushunadi. landshaftning maxsus faoliyati asosida uchta yirik tabiiy jarayon yotadi. bular: 1) energiya oqimi va uning o`zgarishi; 2) namlikning aylanishi; 3) mod-daning biogeokimyoviy aylanishidir. quyidagi ana shu jarayonlarni birma-bir ko`rib o`tamiz. landshaftlarda energiya oqimi. landshaftlarda ro`y beradigan energaya oqimida asosan uch xil energiya, ya`ni , quyosh energiyasi, yerning ichki energiyasi va gravitatsiya energiyasi ishti-rok etadi. bularga qo`shimcha qilib kimyoviy usullarning o`zaro ta`sirida ajra-lib chiqadigan energiya, minerallarning kristallar panjarasida hosil bo`la-digan kabilarni ham aytish mumkin. …

$sun`iy yo`ldoshlaridan olingan malumotlarga qaraganda yer kurrasining albedosi 0.33 ga teng. quyosh energiyasining ana shu qismi fazoda yo`qolib, atmosferadagi havo harakatida va yerdagi jarayonlarda ishtirok etmaydi. quyosh energiyasining 20 foizga yaqini atmosfera qatlamidan o`tish vaqtida yutilib qoladi va atmosferaning isishiga sarf bo`ladi. yerga esa o`rtacha olganda quyosh energiyasining 50 foizigina yetib keladi. yerga yetib kelgan energiya oqimining asosiy qismi qisqa to`lqinli quyosh radiatsiyasidir. bu oqim ba`zan quyosh doimiyligi deb ham ataladi va mutloq emas, 1,5-2 foiz orasida o`zgarib turadi. ana shu qisqa to`lqinli quyosh radia-siyasi energiyasining jadalligi 1,98 dan 2,0 kal/sm kv deb hisoblanadi. turli landshaftlarda ro`y beradigan quyosh energiyasining o`zgarilishini y.l.runer (1992), m.i.budiko (1977) ishlarida ko`rish mumkin. landshaftlarga quyosh energiyasi asosan to`g`ri va tarqoq radiatsiya sifatida kirib keladi.ular birgalikda yalpi radiatsiyani tashkil qiladi. yer yuziga yetib keladigan yalpi radiatsiyaning kuchi o`rtacha olganda 5600 x\m kv yilga tengdir. yalpi radiatsiyaning ma`lum bir qismi landshaftlardan aks etib yana atmosferaga qaytadi. bu …$

a teng bo`lib ko`pincha 0,90-1,00 atrofida bo`lar ekan ( m.i.budiko 1977). landshaft ustidagi atmosfera tarkibida bo`lgan suv o`tlari va turli gaz-lar uzun to`lqinli radiatsiyani yutib atmosferaning landishaftga qarata qayta nurni aks ettirishiga sabab bo`ladi. landshaftdan qaytgan va unga nisbatan yana atmosferadan qaytgan radiatsiya orasidagi farq uzun to`lqinli balans deb ataladi. landshaftga kirib kelgan va undan yana atmosferaga kaytgan radiatsiya energiyasining oqimi yig`indisi radiatsiya balansi deb ataladi. radiatsiya bal-ansi qisqa to`lqinli balans bilan uzun to`lqinli balans orasidagi farqka teng bo`ladi. undan tashqari landshaft yuzasi bilan atmosfera orasidagi turbulent issiqlik almashishi jarayoni ham mavjuddir. bu jarayon o`zbekiston cho`l hud-udlarida radiatsiya balansining 80 foizidan ortiqroq qismini qamrab olgan. yer yuzasida yutiladigan quyosh energiyasining asosiy qismi issiqlik sifatida tuproqdagi, qumliklardagi, daryo va ko`llardagi suv va namliklning bug`lanishiga sarf bo`ladi. bu energiya asosan tabiiy bug`lanishga va trans-piratsiyaga sarf bo`ladi. undan tashqari yalpi radiatsiya oqimining 0,5 foiziga yaqini o`simlik-larning fotosintez jarayoniga sarf bo`ladi. bu energayaning yarmidan …

ndshaftlarda yuz beradigan energiya oqimlarini aniqlash va hisoblashda ish jaranyonining vaqt chegaralari haqida ham tasavvurga ega bo`lishi kerak. umuman olganda statsionar izlanishlar sharoitida landshaftlardagi energiya oqimining va o`zgarishining aniqlash mumkin, ammo bu juda murakkab masala bo`lib, ko`p vaqt va ko`p mehnat talab qiladi. chunki u yoki bu landshaftlarda energiyannng to`planish tezligi kun sayin, soat sayin, hattoki daqiqada o`zgarib turadi. bu o`zgarishlar juda ko`p omillarga bog`liqdir. xullas, quyoshdan keladigan energiya landshaftning maxsus faoliyatini ta`minlab turuvchi eng asosiy hamda boshqa meteorologik, gidrologik, geomorfologik, biogeokimyoviy kabi turli jarayonlarni a.a. grigoryev aytgan bir butun tabiiy geografik jarayonnni hosil qiluvchi asosiy omil hisoblanadi. 1-jadval issiqlik balansini tashkil qiluvchi ko`rsatkichlar yig`indisi va issiqlik oqimlari (kal/sm.kv) кузатилган жой ва унинг қисқа тарифи а р р е е р в е жанубий қизилқумдаги қумлик чўл ландшафти 0.25 337 289 48 0 86 0.78 0, 4 0 14 0 00 саксовулзор ландшафти 0.20 381 255 38 88 67 0.92 …

, umuman yerning ichidan bo`ladigan energiya quyosh energiyasining 0.04 foizga yaqin kuchini beradi holos. landshaftlarda ro`y beradigan oqimlarda energiya oqimlaridan gravitatsiya energiyasi ham ishtirok etadi. bu energiya landshaftlardagi modda aylanish jarayoni mavjudligi va tezligiga katta ta`sir ko`rsatadi. gravitatsiya energiya oqimi aylanma harakatga ega bo`lmay bir tomonga yo`nalgandir. moddaning og`irlik kuchi mutloq balandlikka, tog` jinslarining zichligi va boshqa oqimlarga bog`liq. ammo bularga energiyaning boshqa turlariga nisbatan juda kam e`tibor beriladi. aslida esa moddaning og`irlik kuchi landshaftdagi moddaning gravigen oqimlarini hosil qiladi. gravigen oqimlar esa landshaftdagi abiogen modda almashinishida katta rol o`ynaydi va modda harakatining deyarli barcha shaklida ozmi-ko`pmi ishtirok etadi. namlikning aylanma harakati. geografik qobiqda esa keng tarqalgan moddiy birikmalardan biri suv bo`lib, u okeanlar, qorlik va muzliklar, ko`llar, daryolar va soylar, botqoqliklar tuproq va atmosferada 1,5 mlrd, km3 ga yaqin hajmda turli holatda mavjuddir (2-jadval). jadvaldan ko`rinib turibdiki, gidrosferadagi suvning asosiy qismi (94 foizi) dunyo okeaniga to`g`ri keladi. dunyo okeanidagi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "landshaftlarda energiya oqimi va namlikning aylanma harakati"

1351068639_21427.doc landshaftlarda energiya oqimi va namlikning aylanma harakati r e j a: 1. landshaftlar faoliyati haqida tushuncha 2. landshaftlarda energiya oqimi 3. namlikning aylanma harakati landshaft ichki tuzilishining shakllanishi uning dinamikasida evol-yutsion o`zgarishlarida va rivojlanishda modda va energiyaning almashinish jarayonida eng muhim shart sharoitlardan biridir. bu jarayon landshaftning "yashashi"ni yoki maxsus faoliyatning asosini tashkil qiladi. landshaftning maxsus faoliyati deganda a.g.isachenko (1991) landshaftda ro`y beradigan modda va energiyaning ko`chib yurishi, almashinishi va o`zgarish kabi barcha jarayonlarning muammosini tushunadi. landshaftning maxsus faoliyati asosida uchta yirik tabiiy jarayon yotadi. bular: 1) energiya oqimi va uning o`zgarishi; 2)...

Формат DOC, 58,5 КБ. Чтобы скачать "landshaftlarda energiya oqimi va namlikning aylanma harakati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: landshaftlarda energiya oqimi v… DOC Бесплатная загрузка Telegram