xayol va xotira

PPT 89 pages 9.1 MB Free download

89 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.1 MB

File type PPT

Pages 89

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 89

mavzu: diqqat haqida umumiy tushuncha xayol va xotira reja: 1.xayol haqida tushuncha. xayol jarayonlari. xayol turlari. 2.xotira haqida tushuncha. xotiraning nerv-fiziologik asosi. xotira nazariyalari. xotira turlari, xayol xayol deb odamning ongida ilgaridan bor bo‘lgan vaqtli aloqalarning (assotsiatsiyalarni) qaytadan tiklanishi va bir-biri bilan yangicha qo‘shilishi orqali narsa va hodisalarning yangi obrazlarini hosil qilishga aytiladi. xayol qilish jarayoni juda ham murakkab aks ettirish jarayoni bo’lishiga qaramay, uning asosida yotgan fiziologik mexanizmlarni akademik. i.p. pavlovning oliy nerv-faoliyati haqidagi ta'limoti asosida ma'lum darajada tushuntirib o’tish mumkin. xayolning nerv fiziologik asosida ham miyaning po’stida ilgari hosil qilingan vaqtli aloqalarning (assosiasiyalarning) yana qayta tiklanib, bir-biri bilan yangicha qo’shilish jarayoni yotadi. bosh miya katta yarim sharlarining barcha tomonlari tormozlanib, odam uxlagan paytida ham xayol tush ko’rish shaklida yuzaga keladi. odatda odam uxlay boshlagan paytida ikkinchi signallar tizimining faoliyati bilan bog’liq bo’lgan nerv hujayralari hammadan oldin tormozlanadi. uyqu bilan bog’liq bo’lgan tormozlanish jarayoni miyaning hamma joyiga baravar ravishda …

2 / 89

magan narsalarning obrazlari paydo bo‘ladi. bu obrazlarning ko‘pi voqelikka mutlaqo to‘g‘ri kelmaydi va natijada tormozlanib qoladilar. boshqa birlari esa voqelikka to‘g‘ri kelganligi hamda inson faoliyati uchun miyadan yangi imkoniyatlar ochib bergani tufayli amaliy faoliyat natijalari bilan mustahkamlanadilar. xayol jarayonlari sifatida quyidagilar ajratib ko‘rsatiladi: agglyutinatsiya – «yelimlash» degan ma’noni bildirib, unda turli qismlarni bitta qilib yangi obraz yaratiladi. masalan: yalmog‘iz kampir, suv parisi, kentavr, ssfinks obrazlari va boshqalar giperbolizatsiya – obrazlarni kattalashtirish yoki kichiklashtirish shuningdek, alohida qismlarni o‘zgartirishdir. masalan: gulliver, liliput, alpomish, rustam pahlavon obrazlari kabilar tizimlashtirish – o‘xshatish orqali ayrim tasavvurlarni ular orasidagi farqlarni silliqlash; tipiklashtirish-bir xil obrazlarni qaytarilishi bo‘lib, har bir davr uchun tipik bo‘lgan obrazlarni yaratish masalan: a.kahhor hikoyalari («o‘g‘ri», «bemor») a.qodiriy («o‘tgan kunlar») romani kabilar. aksentlashtirish – ayrim belgilarni ta’kidlash orqali obrazlar yaratish masalan: o‘rtoqlik hazillari. aksentlashtirish badiiy adabiyotlarda juda ko‘p qo‘llaniladi xayol jarayonida xayol tasavvurlarining xotira tasavvuridan farqi muhim ahamiyatga ega. xayol tasavvurlari ongda paydo bo’ladi …

3 / 89

s qilish tuyg‘ulari oqibatida vujudga keladi. xayolning quyidagi turlari ajratib ko‘rsatiladi: tasavvur xayoli deb o‘tmishda bo‘lib o‘tgan yoki hozirda bor bo‘lgan lekin bizning turmush tajribamizda shu paytgacha uchratmagan, ya’ni biz idrok qilmagan tasavvur va obrazlar yaratishga aytiladi. ijodiy xayol – deb tajribamizda bo‘lmagan va voqelikning o‘zida ham uchratmagan narsa va hodisalar haqida tasavvur hamda obrazlar yaratishdan iborat xayol turiga aytiladi. ixtiyorsiz xayol deb – odam o‘zining oldiga hech qanday maqsad qo‘ymasdan, irodani ishga solmasdan, qandaydir o‘z-o‘ziga obraz va tasavvurlarni yaratishiga aytiladi. ixtiyoriy xayol deb oldindan belgilangan maqsad asosida iroda kuchini ishga solib muayyan obraz va tasavvurlarni yaratishga aytiladi. realistik xayol – turida voqelik aks ettiriladi, orzular amalga oshadi. fantastik xayol – amalga oshmaydigan xayol turidir. xayol sifatlariga quyidagilar kiradi: xayoli kengligi, mazmundorligi, kuchi realligi, fantaziya boyligi xayol kengligi voqelikning kishilar faoliyati uchun bo‘ladigan doirasi bilan belgilanadi. xayolning unumdorligi biror narsaga nisbatan xayolning boyligi, xilma-xilligi bilan belgilanadi. kuchli xayolda odam juda …

4 / 89

rni tinglashni, voqealarni eshitishni yoqtirishlarining asosiy sabablari: kattalarning fikrlarini eshitish natijasida bolalarda ular hali ko‘rmagan narsalar to‘g‘risida obrazlar paydo bo‘ladi. kichik yoshdagi bolalar xayolining o‘sishi uchun tarbiyachining olib boradigan mashg‘ulotlari, turli o‘yinlarini tasavvur etishlari katta ahamiyatga ega. xayol faoliyati kuchli bo‘lsa uning mazmuni kengroq idrok qilinadi. xayolning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: xayol jarayonining xususiyatlaridan biri shundan iboratki, xayol odamning ehtiyojlari, qiziqishlari va o‘z oldiga qo‘ygan vazifalari bilan bog‘liq holda yuzaga keladi. xayol jarayonining o‘ziga xos xususiyatlaridan yana biri shundaki, xayol xamisha boy tajriba hamda bilimlarga asoslanadi. xayol jarayonining o‘ziga xos xususiyatlaridan navbatdagisi xotira tasavvurlarini analiz va sintez qismidan iboratdir. xayolning o‘ziga xos xususiyatlaridan yana biri shundaki, agar idrok obrazlari ayni hozirgi paytdagi narsalar bilan bog‘liq bo‘lsa, xotira obrazlari o‘tgan zamondagi narsalarning obrazlarini tiklash bilan bog‘liq bo‘lsa, xayoliy yo‘l bilan yaratilgan obrazlar esa hozirgi va o‘tgan zamongagina emas, balki kelajak zamonga, odam kelajakda nima ishlar qilishini xayolan tasavvur qilib ko‘rish bilan …

5 / 89

n bevosita bog’liq. tasavvur - sezgi a'zolariga qachonlardir ta'sir etgan narsa va xodisalarning yaqqol hissiy obrazi. xayol - mavjud tasavvurlar asosida yangi obrazlarni yaratishdan iborat psixik aks ettirish jarayonlaridan biri. u ixtiyorsiz va ixtiyoriy, ijodiy xayol turlariga ajratiladi. xotira xotira atrof-muhitdagi voqelik (narsa)ni bevosita va bilvosita, ixtiyoriy va ixtiyorsiz ravishda, passiv va faol holda, reproduktiv va produktiv tarzda, verbal va noverbal shaklda, mantiqiy va mexanik yo’l bilan aks ettiruvchi esda olib qolish, esda saqlash, qayta esga tushirish, unutish hamda tanish hissidan iborat psixik jarayon. alohida va umumiylik namoyon qiluvchi ijtimoiy hodisa barcha taassurotlarni ijobiy qayta ishlashga yo’naltirilgan mnemik faoliyatdir". e.g’.g’oziyev "indvidning o’z tajribasida esda olib qolishi, esda saqlashi va keyinchalik uni yana esga tushirishi xotira deb ataladi". mnemonika (yunoncha mnemonika — eslab qolish sanʼati) — sunʼiy assotsiatsiyalar hosil qilish yoʻli bilan esda olib qolishni osonlashtiruvchi va xotira hajmini kengaytiruvchi usullar tizimi. baʼzi mnemonistlar oʻzlashtirishda har xil sunʼiy usullarni qoʻllashga oʻrganganligi …

Want to read more?

Download all 89 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xayol va xotira"

mavzu: diqqat haqida umumiy tushuncha xayol va xotira reja: 1.xayol haqida tushuncha. xayol jarayonlari. xayol turlari. 2.xotira haqida tushuncha. xotiraning nerv-fiziologik asosi. xotira nazariyalari. xotira turlari, xayol xayol deb odamning ongida ilgaridan bor bo‘lgan vaqtli aloqalarning (assotsiatsiyalarni) qaytadan tiklanishi va bir-biri bilan yangicha qo‘shilishi orqali narsa va hodisalarning yangi obrazlarini hosil qilishga aytiladi. xayol qilish jarayoni juda ham murakkab aks ettirish jarayoni bo’lishiga qaramay, uning asosida yotgan fiziologik mexanizmlarni akademik. i.p. pavlovning oliy nerv-faoliyati haqidagi ta'limoti asosida ma'lum darajada tushuntirib o’tish mumkin. xayolning nerv fiziologik asosida ham miyaning po’stida ilgari hosil qilingan vaqtli aloqalarning (assosiasiyal...

This file contains 89 pages in PPT format (9.1 MB). To download "xayol va xotira", click the Telegram button on the left.

Tags: xayol va xotira PPT 89 pages Free download Telegram