yusuf xos hojib qutadg‘u bilig 11 - sinf

PPT 5.9 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1643310841.ppt название презентации 11-sinf adabiyot darsligi asosida 6-mavzu: «qutadg‘u bilig» dostoni haqida yusuf xos hojib «qutadg‘u bilig»ning qohira muzeyida saqlanayotgan qo‘lyozma nusxasi * «qutadg‘u bilig» – qut (saodat, baxt) keltiruvchi bilim demakdir. bu asarning maydonga kelishi nihoyatda kuchli hayotiy zarurat va ma’naviy ehtiyoj bilan bog‘liq. ijtimoiy-siyosiy maydonda arablar hukmronligining yemirilishi va mahalliy mustaqil davlatlarning qaror topishi uning ma’naviy asoslarining ham yangilanishi va mustahkamligini taqozo etar edi. u o‘sha paytdagi qoraxoniylar davlatining falsafiy-axloqiy yo‘riqnomasi sifatida paydo bo‘lgan. adib asarida turkiy xalqning badiiy-estetik tafakkurining kuchi va qudratini ko‘rsatib bera olgan. asar voqealari unchalik murakkab emas. ular ramziy qahramonlarning hayotiy faoliyati va ularning o‘zaro suhbatlari asosiga qurilgan. siz yuqorida dostondan olingan parchalar bilan tanishdingiz. ulardan ma’lum bo‘ldiki, kuntug‘di degan podsho o‘z adolati, qonun ustuvorligi, yurt osoyishtaligi, farovonlikni ta’minlagani bilan shuhrat qozonadi. oyto‘ldi degan yana bir donishmand yig it bu ovozalarni eshitib, elig huzuriga xizmat uchun keladi. ular birgalikda mamlakatni boshqarib, budun – xalqni …

i (otasining vafotidan keyin vazir) – aql timsoli. o‘zg‘urmish – oyto‘ldining uzoq qarindoshi, zohid – qanoat (ofiyat) timsoli. ularning har biri ramziy tarzda adolat, davlat, aql va ofiyat (qanoat)ni aks ettiradi. ayni paytda asarda ular muayyan lavozim egasi sifatida ko‘rinadi. asar qahramonlarning o‘zaro suhbati asosiga qurilgan. yusuf xos hojib tasvirida kuntug‘di «qilmishlari to‘g‘ri, fe’l-u raftori rost, tili chin, yetuk, ko‘zi va ko‘ngli boy, bilimli, zakovatli, hushyor, yomonlarga misli bir olov edi». oyto‘ldi – vazir, ayni paytda davlat ramzi. uning fe’l-atvorida barcha ezgu xislatlar mujassam. shunga qaramay, davlat alohida e’tiborni ham talab qildi. yusuf xos hojib bunday mulohazalarni o‘z qahramonlarini so‘zlatish orqali ko‘rsatib beradi. oyto‘ldining ham, kuntug‘dining ham o‘z tabiatlarini, asl mohiyatini ramziy detal va xatti-harakatlar yordamida ko‘rsatib berishi yuqoridagi matnlardan ayonlashdi. to‘p, kiyik, qilich, zahar solingan idish, shakar, oy va quy osh sayyorasining harakatlanish jarayonlari mana shu ramziylik uchun asos vazifasini bajargan. kuntug‘diga adolat ramzining berilishi tasodifiy emas. adib bu …

htalik va farovonlikni yuksaltirishga sarflaydi. ammo voqealar davomida vafot etadi. aslida, bu davlatning bebaqoligiga ishoradir. davlatga oyto‘ldi degan nomning berilishi ham ramziy-majoziy ishoralarga boy. ular yuqoridagi matnlar mazmuniga singdirilgan. (o‘sha o‘rinlarni yana bir marta qayta o‘qib ko‘ring). o‘gdulmish – asardagi eng faol qahramon. u – oyto‘ldining o‘g‘li. o‘gdulmish so‘zining ma’nosi o‘g bilan bog‘liq. u aql, aqlidrok ma’nosiga ega. o‘gdulmish «aql bilan ziynatlangan» demakdir. elig bilan savol-javoblarda o‘gdulmish turli-tuman kasb-hunar, amal-martaba egalarining fazilatlari haqida gapiradi. uning bek, vazir, elchi, kotib, xazinachi va boshqalar haqidagi fikrlari hayotiyligi, pand-u o‘gitlarga boyligi bilan ajralib turadi. yusuf xos hojib «davlat adolat va aql bilan boshqarilmog‘i kerak» degan fikrni ramziy shaklda ifodalagan. o‘gdulmish va o‘zg‘urmishning savol-javoblari ba’zan keskin munozara darajasiga yetadi. o‘gdulmish shunda ham bosiqlik qiladi, aql bilan fikr yuritadi, natijada o‘zg‘urmishni o‘z g‘oy alariga ishontira oladi. uning fikricha: xudo berdi qulga ikki ko‘z, quloq, ular bilan dunyo, oxiratga boq. ushlash uchun berdi yana ikki qo‘l, …

ogohlantiradi. mudrab borayotgan tuyg‘ularni sergaklantiradi. dunyoda faqat davlat yoki aql bilan bitirib bo‘lmaydigan ishlar ham borligidan, inson ko‘nglida nozik tuyg‘ular mavjlanib turishidan xabar beradi, shu tuyg‘ularga bep arvo bo‘lmaslikka undaydi, umrni behuda o‘tkazmaslik uchun hushyorlikka chaqiradi. o‘zg‘urmish – mushohadali, qat’iy fikrli inson. u eligning shah arga kelish haqidagi taklifini rad etadi. garchi bu taklif uch marta takrorlansa-d a, o‘z fikrini o‘zgartirmay- di. faqat o‘g‘dulmishning oqilona tushuntirishlaridan so‘ng, ziyorat maqsadidagina elig huzuriga boradi. o‘zg‘urmish nazarida: juda aziz, axir tiriklik kuni, bekor ishga sarflab bo‘lmagay uni. o‘zg‘urmish – taqvodor kishi. u din va diyonatni hamma narsadan ustun ko‘radi. uning uchun yaxshi kiyim, tansiq taom, har xil o‘yin-kulgilar ketidan borish umrni shamolga berish bilan barobardir. uning fikricha, inson o‘z qalbini boyitishi, vujudini har xil illatlardan forig‘ qilishi kerak. buning yo‘li esa ma’rifatdir. fikrining isboti uchun u o‘gdulmishga shunday deydi: «sen tansiq taomlarni, men esa oddiy arpa oshni yeymiz. uxlab tursak, ikkimiz ham och …

imiz tarixida eng ko‘p qo‘llangan obrazlardan biridir. mumtoz adabiyotimizda (adabiy an’analar natijasi sifatida) uning ko‘proq arab alifbosidagi shu nomli harf bilan bog‘langanini ko‘ramiz. qiyinchilikka duch kelgan qahramon, ma’shuqa ishqida o‘rtanayotgan oshiq ko‘pincha qaddini yo yo xud dol qiladi. ularning yoy-kamon bilan aloqasi nisbatan kam kuzatiladi. «qutadg‘u bilig»dagi yoy obrazi esa «devonu lug‘ot at-turk» hamda qadimgi yozma manbalardagi, shuningdek, xalq og‘zaki ijodidagi kamon bilan bog‘lanib ketadi. bo‘dum erdi o‘qteg, ko‘ngul erdi ya, ko‘ngul qilg‘u o‘qteg, bo‘dum bo‘ldi ya. mazmuni: qaddim o‘qteg (to‘g‘ri), ko‘nglim esa yoy (dek shay) edi, ko‘ngil orzulari hanuz o‘qdek, (lekin) qaddim yoy bo‘ldi. shoir bu yerda yoshlikni, kuch-shijoatli davrni qad misolida o‘qqa, ko‘ngilni esa yoyga tashbeh beradi, ammo yigitlik qarilik bilan o‘rin almashgach, keksa dil orzulari hamon ilgarigiday jo‘shqinligini, biroq bu orzu-istaklarni amalga oshirish mushkullashganini obrazli tarzda ifodalamoqda. qadning yoyga o‘xshat ilishi zamirida qahramonning mashaqqatli hayot girdobida qolganiga ishora yotadi. yana shunisi diqqatga sazovorki, adib qo‘llagan bu tashbeh …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yusuf xos hojib qutadg‘u bilig 11 - sinf"

1643310841.ppt название презентации 11-sinf adabiyot darsligi asosida 6-mavzu: «qutadg‘u bilig» dostoni haqida yusuf xos hojib «qutadg‘u bilig»ning qohira muzeyida saqlanayotgan qo‘lyozma nusxasi * «qutadg‘u bilig» – qut (saodat, baxt) keltiruvchi bilim demakdir. bu asarning maydonga kelishi nihoyatda kuchli hayotiy zarurat va ma’naviy ehtiyoj bilan bog‘liq. ijtimoiy-siyosiy maydonda arablar hukmronligining yemirilishi va mahalliy mustaqil davlatlarning qaror topishi uning ma’naviy asoslarining ham yangilanishi va mustahkamligini taqozo etar edi. u o‘sha paytdagi qoraxoniylar davlatining falsafiy-axloqiy yo‘riqnomasi sifatida paydo bo‘lgan. adib asarida turkiy xalqning badiiy-estetik tafakkurining kuchi va qudratini ko‘rsatib bera olgan. asar voqealari unchalik murakkab emas. ular ramziy q...

PPT format, 5.9 MB. To download "yusuf xos hojib qutadg‘u bilig 11 - sinf", click the Telegram button on the left.

Tags: yusuf xos hojib qutadg‘u bilig … PPT Free download Telegram