sensorizm tizimlarining funksiyasi

DOCX 12 pages 32.3 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.3 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

13-мавзу. сенсор тизимларнинг функцияси режа: 1. анализаторларнинг функционал тузилиши. 2. рецепторлар, хусусиятлари, ва уларни кўзғалиш мохияти. 3. афферент импулсларни кайта ишланиш боскичлари (ёки кетма-кетинлиги). 4. кўриш сенсор тизимсини тузилиш-функционал таснифи. 5. кўриш жараёнини физиологик мохияти. 6. вестибуляр сенсор тизимнинг умумий функционал тузилиши. 7. вестибуляр тизимсини организмнинг бошка функцияларига таъсири. 8. харакат сенсор тизимсининг умумий таснифи. 9. маълумотларни сенсор тизимда кайта ишланиши. 10. сенсор тизимлар фаолиятини спортдаги ахамияти. таянч иборалар: анализатор, интерорецепторлар, проприорецепторлар, рецепторлар, экстерорецепторлар. турли омиллар таъсирини қабул қилувчи сезги аъзолари ва миянинг фаолияти натижасида ташқи дунё одамлар онгида акс этади. ташқи дунёни билиш, сезиш ҳиссиётидан бошланиб, жисмларнинг айрим хусусиятлари ва сифатларини била бошланади. сезиш ҳиссиёти асосида жисм ва ҳодисаларни бир бутун, унинг ҳамма хусусиятларини умумийлаштириб қабул қилинади. одамларда билиш фаолиятининг моҳиятини ва рўёбга чиқишини и.п.павлов ўрганиб, анализаторлар ҳақидаги таълимотини яратди. павлов таълимотига кўра одамларнинг билиш фаолиятининг моҳияти асосини анализаторлар ташкил этади. павлов ўзининг анализаторлар ҳақидаги таълимотини нерв марказлари ва …

2 / 12

турганида уни тегиб турганини сезишдан ташқари, шу жисм ёки нарсанинг босиб турганини, ғашингиз келганини мускулларингиз сезади. анализаторларнинг марказий – мия қисмида омилларнинг таъсирлари янги сифатга эга бўлади. улар сезги ҳиссиётининг ва оддий руҳий фаолиятини яни улар таъсирида хурсанд ёки хафа бўлишлари учун асос ҳисобланади. сезги ҳиссиёти мураккаброқ руҳий ҳолатлар тасаввур ва абстракт фикрлашни рўёбга чиқиши учун ҳам асос бўлади. и.п. павлов таълимотига кўра анализаторларнинг мия бўлими икки қисмдан иборат. 1. ядро – нейронлар тўплами. 2. периферик – ядрога хос нейронларни мия пўстлоғи бўйлаб тарқалганлари. улар қуйидаги функтсионал хусусиятларга эга: анализаторларнинг ядро қисми – функтсионал жиҳатдан юқори (олий) даражада фарқланувчи нейронлар бўлиб, улар маълумотларни олий даражада таҳлил ва синтез қиладилар. периферик қисми – мия пўстлоғи юзаси бўйлаб тарқалган нейронлари кам фарқланувчи, оддий функсияларни амалга оширадилар. замонавий тушунчаларга кўра одамларга омиллар таъсир этганда анализаторлар системасида ҳам функтсионал сенсор системалар шаклланади ва улар таркибига мия устунидаги ретикуляр форматсия ҳам киритилади. ретикуляр форматсия мия …

3 / 12

торлар – тананинг ва унинг қисмларини ҳолатини фазода ўзгаришини қабул қилади ва таҳлил қилади. тананинг табий ҳолатини ва ўзгарган ҳолатини тикланишини мускуллар таранглигини ва уни қайта тақсимланишини бошқарилишида ҳам иштирок этадилар; 1. оғриқ анализаторлари – улар ёрдамида омилларнинг зарарли таъсири ҳақида маълумот пайдо бўлади. ташқи анализаторларнинг хусусиятлари қуйидагилардан иборат: 1. улар адекват омиллар таъсирига ўта сезувчан; 1. мослашиш қобилиятига эга; 1. уларга ҳиссиётни нисбатан секин рўёбга чиқиши ва йўқолиши хос; 1. ўзаро устунлик таъсир қилиш (масалан, товуш кўришни пасайтиради, ёмонлаштиради, ёруғлик товуш қабул қилишни кучайтиради). адекват омиллар таъсир этганда ретсептор ҳужайраларининг мембранаси билан омилнинг ўзаро таъсири содир бўлади. ретсептор билан омил орасидаги ўзаро таъсир жараёни адекват омилнинг характерига кўра қуйидагича намоён бўлади: 1. мембрана деформатсияланиши билан (механик омил таъсирида) уларнинг ўзаро таъсири; 1. фоторетсепторлар ёруглик тўлқинлари таъсирида уларнинг ўзаро таъсири; 1. ҳид билиш ретсепторларининг мембраналарини кимёвий моддалар билан боғланиши; 1. тўқима жароҳатланганда, шикастланганда ажраладиган пептидлар билан ретсептор мембранасини боғланиши; 1. …

4 / 12

қабул қилиш; 1. омил таъсирини (енергиясини) нерв импулсига айлантириш; 1. нерв импулсларини кодлаштириш, яъни нерв импулсларини нервлар бўйлаб ўтказилиши учун қулай шаклларга келтириш. анализаторларнинг ҳар қандай бўлимида маълумотларни ўзгариши – кодлаш жараёнидир. масалан, эшитиш анализаторида товуш тўлқинларини қулоқ пардасига механик равишда урилиши натижасида парда тебранади, у ретсептор потенсиалга, кейин у синапс бўшлиғига медиаторни ажралишини таъминлайди ва генератор потенсиали ҳосил бўлиши натижасида афферент нерв толасида нерв импулси ҳосил бўлади. шуни таъкидлаш лозимки, анализаторларнинг ҳамма қисмларида ҳам омилнинг дастлабки шакли тикланмайди. ана шу билан импулсларни физиологик кодлаш техникадаги кодлаш жараёнидан фарқланади. техникада маълумотлар кодланиш жараёнини охирида аввалги кўринишига қайтади. нерв системасида универсал код – нерв импулсларидир. омиллар таъсири нерв системада нерв импулсларини амплитудаси бўйича кодланмайди, балки уларнинг ҳар бири ва улар тўпламлари орасидаги вақт – (интервал) ва тўпламдаги импулслар сони бўйича кодланади. анализаторларда омилларнинг сифати (ёруғлик, товуш), кучи, уни таъсир этиш вақти ва таъсир этган жойи бўйича кодланади. алоҳида нерв толаларида импулслар …

5 / 12

алаш ва уларни излаш ҳамма анализаторларга хосдир. айрим анализаторлар (кўриш, вестибуляр, ҳаракат) физиологияси организмни ташқи дунё билан алоқаси ва уни таъсири олий даражада ихтисослашган нерв аппарати, яъни сенсор системалари туфайли содир бўлади. сенсор системаларнинг таркибий қисми – ретсепторларга омил таъсир этганда рўёбга чиқадиган ҳиссиётга мос равишда: кўриш, эшитиш, ҳид билиш, таъм билиш, иссиқ-совуқни сезувчи, тактил, оғриқ, мувозанатни сақлаш ва ҳаракат сенсор системалари фарқланади. кўриш сенсор системаси (кўриш анализатори, анализатор тушунчасини и.п.павлов 1909 йилда фанга киритган) одамларнинг муҳим сезув аъзоларидан бири ҳисобланади, чуҳки ташқи дунё ҳақидаги ахборотларни 80-90 % кўриш анализаторининг ретсептори орқали қабул қилинади. “юз марта эшигандан кўра бир марта кўрган яхши” мақоли бекорга айтилмаган. кўриш сенсор системаси ретсептор (тўр пардасида жойлашган) ва оптик қисмдан иборат. кўриш сенсор системаси ёруғлик нурларини қабул қилади ва уларни таҳлил қилади. одам кўзи ёруғлик нурларини фақат кўринадиган спектр қисмларини (-400 дан 80 нм гача) қабул қилади. ёруғлик нурлари кўзнинг шох пардасини олдинги эгри-бугри ва …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sensorizm tizimlarining funksiyasi"

13-мавзу. сенсор тизимларнинг функцияси режа: 1. анализаторларнинг функционал тузилиши. 2. рецепторлар, хусусиятлари, ва уларни кўзғалиш мохияти. 3. афферент импулсларни кайта ишланиш боскичлари (ёки кетма-кетинлиги). 4. кўриш сенсор тизимсини тузилиш-функционал таснифи. 5. кўриш жараёнини физиологик мохияти. 6. вестибуляр сенсор тизимнинг умумий функционал тузилиши. 7. вестибуляр тизимсини организмнинг бошка функцияларига таъсири. 8. харакат сенсор тизимсининг умумий таснифи. 9. маълумотларни сенсор тизимда кайта ишланиши. 10. сенсор тизимлар фаолиятини спортдаги ахамияти. таянч иборалар: анализатор, интерорецепторлар, проприорецепторлар, рецепторлар, экстерорецепторлар. турли омиллар таъсирини қабул қилувчи сезги аъзолари ва миянинг фаолияти натижасида ташқи дунё одамлар онгида акс этади...

This file contains 12 pages in DOCX format (32.3 KB). To download "sensorizm tizimlarining funksiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: sensorizm tizimlarining funksiy… DOCX 12 pages Free download Telegram